Вы тут

Лекі з малака ад спецыяльных коз


Адзін час "зоркамі" тэлеэкрана сталі... козлікі і козачкі. З выгляду звычайныя, беленькія, рухавыя гарэзы. На самай жа справе падобныя яны на іншых толькі знешне. Гэта першыя ў рэспубліцы, ды і на прасторах СНД, трансгенныя дробнарагатыя жывёліны. Выведзены яны не дзеля павышэння малочнай ці мясной прадуктыўнасці.

А для чаго ж тады? Дзеля атрымання... лекаў, якія не маюць пабочных для чалавека эфектаў. Справа ў тым, што вучоныя Інстытута біялогіі гена АН РФ здзейснілі сапраўдны прарыў у стварэнні асобай геннай канструкцыі. Ёй няма роўных у свеце. Тэхналогія адкрыла рэальныя перспектывы атрымання лактаферыну чалавека.

"Хіміі" ў прамым і пераносным сэнсе мы ўжо нахапаліся даволі. Яна прысутнічае амаль у кожнай мікстуры. Больш за тое, да яе маюць уласцівасць прызвычайвацца самыя старыя доўгажыхары Зямлі — мікраарганізмы. Яскравы прыклад таму адкрыццё і атрыманне такога антыбіётыка, як пеніцылін. Сотні тысяч раненых у гады Вялікай Айчыннай вайны

абавязаны вяртанню да жыцця менавіта гэтаму вынаходніцтву. Аднак з цягам часу з'явілася ўстойлівасць да антыбіётыкаў і прыстасаванасць мікрафлоры да гэтага і шэрагу іншых лекавых прэпаратаў.

Таму вучоныя многіх краін скіравалі свае пошукі ў барацьбе з хваробамі на стварэнне лекаў на аснове прыродных бялкоў. Праблемы ў тым, каб выбраць такі бялок, які б валодаў высокім бактэрыялагічным дзеяннем, каб не адбывалася да яго адаптацыя патагенных мікраарганізмаў, каб ён актывізаваў імунітэт і быў абсалютна бясшкодны. І такі ўніверсал ёсць. Імя яму лактаферын. Знаходзіцца ён у малозіве, малацэ, сываратцы крыві, лейкацытах. Паводле сцвярджэння спецыялістаў, гэта адзіны від бялка, які валодае бактэрыястатычным і бактэрыцыдным дзеяннем. Ён нагадвае механізм работы антыбіётыкаў. Толькі шкодзіць ён не толькі бактэрыям, але і клеткам арганізма чалавека. Лактаферын жа не дапускае вірусныя часцінкі да клетак. садзейнічае знішчэнню шкодных бактэрый.

Упершыню лактаферын быў выяўлены і выдзелены з малака кароў яшчэ ў 1939 годзе, а потым у 1960 годзе і з малака кормячых маці. Аднак шырокага практычнага прымянення ён не знайшоў, акрамя як харчовых дабавак.

Сёння і ў многіх краінах вядзецца інтэнсіўнае вывучэнне атрымання рэкамбінантнага лактаферыну біятэхналагічнымі метадамі з выкарыстаннем жывых аб'ектаў: раслін, мікраскапічных грыбкоў, млекакормячых і клетачных сістэм.

Расійскія і беларускія вучоныя ў пачатку новага стагоддзя паставілі перад сабой мэту выдзеліць лактаферын з малака коз. Чаму іменна гэтых капытных? Тут пераплятаюцца біялагічны і эканамічны фактары. Козы хутка размнажаюцца, якасць малака найбольш адпавядае патрабаванням, самі яны не з'яўляюцца носьбітамі небяспечных для людзей інфекцый. Плюс і тое, што ўтрыманне і догляд іх не выклікае вялікіх выдаткаў. Вось і была прынята праграма "БелРасТрансген" на 2003—2007 гады, а потым і працягнута да 2013 года. Фінансавалася яна з бюджэту Саюзнай праграмы.

Паколькі Інстытут біялогіі гена Расійскай акадэміі навук ужо меў пэўныя тэарэтычныя напрацоўкі, за НПЦ НАН Беларусі па жывёлагадоўлі стаяў больш практычны бок справы. У выніку мноства (звыш 500) складаных мікрахірургічных аперацый і былі атрыманы першыя козлікі Лак-1 і Лак-2 (дагэтуль яны здаровенькія, бадзёра падбрыкваюць) з генам лактаферыну чалавека ў сваім геноме.

Гэтыя чатырохногія жыўчыкі распладзіліся, маюць 112 дачок — цэлы статак. Козачкі разам з малаком прыносяць лактаферын у сярэднім па 5 грамаў на кожны літр, а некаторыя ўдвая больш. Навукова-доследныя інстытуты медыцынскага профілю абедзвюх краін пацвердзілі адпаведнасць лактаферыну прыроднаму бялку па ўсіх характарыстыках. Цяпер справа за яго прамысловай вытворчасцю. Гэты ўнікальны шматфункцыянальны бялок незаменны не толькі ў фармакалогіі і медыцыне, але і ў харчовай галіне, касметалогіі, спорце.

— Значыць, ён патрэбны ў немалых аб'ёмах, — гаворыць генеральны дырэктар РУП "НПЦ НАН Беларусі па жывёлагадоўлі", заслужаны работнік сельскай гаспадаркі рэспублікі Мікалай Папкоў. — Таму мы будуем ферму для прадуктыўных коз на 250 галоў, ствараем спецыялізаваную высокатэхналагічную ўстаноўку (цэх) па прамысловым выдзяленні з казінага малака лактаферыну высокай чысціні. Скажу шчыра: задача аказалася не такой простай, як здавалася спачатку. Аналагаў жа няма. Даводзіцца весці шматварыянтны навуковы тэхналагічны і тэхнічны пошук. Яшчэ раз пераканаліся, што праблему можна вырашыць толькі сумеснымі намаганнямі з расійскімі калегамі. Яны сур'ёзна рушылі наперад, у іх больш магутная навукова-матэрыяльная база.

Закладзеныя параметры ў дзвюх папярэдніх праграмах "БелРасТрансген" паспяхова рэалізаваны. На чарзе наступная "БелРасФарм" да 2018 года, лагічны працяг папярэдніх. Спыняцца ні ў якім разе нельга. І не толькі таму, што канкурэнты могуць абагнаць. Гаворка ж пра самае дарагое — здароўе людзей. Прамысловая фармацэўтычная вытворчасць біялагічна бяспечных і высокаэфектыўных лекавых прэпаратаў новага пакалення, функцыянальных харчовых прадуктаў для дзяцей і дарослых на аснове лактаферына з'яўляецца жыццёва неабходнай. Да таго ж нельга ігнараваць і экспартную магчымасць.

Мікалай ШЛОМА.

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Сувораўскае вучылішча вачыма яго навучэнцаў

Сувораўскае вучылішча вачыма яго навучэнцаў

Быць сувораўцам ва ўсе часы было прэстыжна. 

Культура

Харвацкі кінафестываль ZаgrеbDох даследуе рэгіён вялікім экранам

Харвацкі кінафестываль ZаgrеbDох даследуе рэгіён вялікім экранам

Балканскія краіны паўсталі перад гледачом з іх надзённым.

Эканоміка

Новыя жыллёвыя ўмовы. Абараніць уласнікаў, спажыўцоў і пастаўшчыкоў паслуг

Новыя жыллёвыя ўмовы. Абараніць уласнікаў, спажыўцоў і пастаўшчыкоў паслуг

Пра новаўвядзенні, якія дэпутаты мусяць разгледзець на вясновай сесіі.