Вы тут

Першы Георгіеўскі кавалер лячыўся ў Віцебску


«Звязда» працягвае цыкл публікацый, прысвечаных падзеям Першай сусветнай вайны. Цікавы факт: аказваецца, першы з пачатку той вайны кавалер салдацкага Георгіеўскага крыжа пасля ранення знаходзіўся на лячэнні ў віцебскім шпіталі.

Адважны казак Казьма Фірсавіч Кручкоў быў вядомы ўсёй Расіі. Яго фотапартрэты друкаваліся ў газетах, часопісах, яму прысвячалі вершы, песні, у гонар яго здымалася кіно. Подзвіг Кручкова быў адлюстраваны на мностве плакатаў і нават на карціне Рэпіна.
27 жніўня 1914 года (па новым стылі) у газеце «Віцебскі веснік» з'явіліся нататкі карэспандэнта пра наведванне Кручкова ў лазарэтным памяшканні жаночага духоўнага вучылішча (цяпер — будынак Віцебскага аблвыканкама. — Аўт.). «25 гадоў, стройны, тонкі, жылісты, шапка павойных цемнарусых фурманаў», — пісаў журналіст.

1381787307751_1

— Для падтрымання баявога духу падчас Першай сусветнай вайны патрабаваліся прыклады гераізму, і яны не прымусілі сябе доўга чакаць. 12 жніўня раз'езд з чатырох данскіх казакоў непадалёк ад польскага горада Кальварыя натрапіў на 27 нямецкіх драгунаў. У сутычцы, якая завязалася, праявіў небывалы гераізм 25-гадовы казак Казьма Фірсавіч Кручкоў (гады жыцця: 1890-1919), які засек і закалоў пікай 11 чалавек, а сам атрымаў 16 ран. У выніку агульных намаганняў казакоў, як потым пісалі ў справаздачы аб тым баі, «на зямлі ляжалі 23 трупы ды насіліся некалькі спалоханых коней». Аб гэтым подзвігу казака даведалася ўся Расія. Кручкоў стаў першым з пачатку вайны кавалерам салдацкага Георгіеўскага крыжа. Пачаўся час яго славы, — расказвае Валерый ШЫШАНАЎ, намеснік па навуковай працы дырэктара Віцебскага абласнога краязнаўчага музея.
А вось як пра свой подзвіг расказваў сам герой: «Мяне акружылі немцы — 11 чалавек. Не вельмі спадзеючыся застацца жывым, я вырашыў дорага прадаць сваё жыццё. Кабыла ў мяне рухомая, паслухмяная. Хацеў спачатку пусціць у ход вінтоўку, але спехам патрон «заскочыў». Схапіўся за шашку і пачаў працаваць. Атрымаў некалькі дробных ран. Адчуваю: кроў цячэ... За кожную рану адказваю смяротным ударам... Іх афіцэр наскочыў — я адбіў яго напад і пагнаўся за ім. Ён — уцякаць. Я дагнаў, узмахнуў шашкай і кульнуў яго па галаве, толькі каска сагнулася. Я зноў узмахнуў. Мой удар прыйшоўся па шыі, і галава была амаль адрэзана. Паклаўшы некалькі чалавек, я адчуў, што шашкай цяжка працаваць. Схапіў піку і ёю па адным паклаў астатніх. У гэты час мае таварышы ліха справіліся з іншымі. Таварышы мае атрымалі лёгкія раны. Я таксама атрымаў 16 ран, але ўсё «пустых»: уколы ў спіну, шыю, рукі».
Спачатку геройскага казака хацелі адправіць на лячэнне ў Маскву, але вырашылі шпіталізаваць у Віцебску.

1381787310600_2

Пра тое, як яго сустрэлі ў губернскім Віцебску, як цёпла і ласкава клапаціліся, Кручкоў і яго таварышы гаварылі рэпарцёрам з асаблівай удзячнасцю: «Як нідзе! Шчыра просім напісаць, што ніколі не забудзем ласкі, клопатаў і догляду за намі тут. Ад усяго сэрца дзякуем усім, асабліва добрай начальніцы «Чырвонага крыжа» С.В. Арцымовіч і спадарыні начальніцы духоўнага вучылішча».
Пасля шпіталя Кручкоў, як раней, адважна ваяваў і атрымаў яшчэ два Георгіеўскія крыжы, два медалі і афіцэрскі чын. Пасля вяртання з фронту дамоў, на Дон, удзельнічаў у грамадзянскай вайне — на баку белых. Падчас бою з чырвонаармейцамі ён і загінуў. Было гэта ў жніўні 1919 года.
У эмігранцкім друку так апісвалі гэтую падзею: «Сотнік Кручкоў на чале варты казакоў самавольна, без загаду спрабаваў выбіць чырвоных (узвод пяхоты з кулямётам) з супрацьлеглага берага пад станіцай Астроўскай. Чырвоныя падпусцілі бліжэй і перабілі ўсіх з кулямёта».
Не абышлося без чутак. Народная пагалоска разнесла, што палоннага героя ці то застрэліў, ці то засек сам Будзённы. Але дакументальна гэта ніяк не пацвярджаецца.

Аляксандр ПУКШАНСКІ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Арэнда жылля. Хоць «мядзведжы кут», абы з выгодамі і пральнай машынай

Арэнда жылля. Хоць «мядзведжы кут», абы з выгодамі і пральнай машынай

Гэтая вясной многія хацелі самаізалявацца на прыродзе.

Грамадства

Дарогамі Славы. Кулямётчык і мінамётчык

Дарогамі Славы. Кулямётчык і мінамётчык

З сапраўднымі легендамі мінулай вайны Паўлам Рубісам і Віктарам Вятошкіным мне пашчасціла сустрэцца ў майскія дні восемдзесят дзявятага года.