Вы тут

Новыя восі сусветнай палітыкі


На фо­не на­ды­хо­дзя­чай чар­го­вай хва­лі су­свет­на­га фі­нан­са­ва-эка­на­міч­на­га кры­зі­су, якая мо­жа аб­ры­нуц­ца на свет ужо ў пер­шай па­ло­ве 2014 го­да, ад­бы­ва­ец­ца ра­ды­каль­ная транс­фар­ма­цыя гла­баль­на­га між­на­род­на­га ланд­шаф­ту. На су­свет­ную арэ­ну вы­хо­дзяць но­выя ка­а­лі­цыі дзяр­жаў і транс­на­цы­я­наль­ных гуль­цоў, уя­віць якія яшчэ два ме­ся­цы та­му бы­ло не­маг­чы­ма. Сі­рый­скі кры­зіс рас­ста­віў усё на свае мес­цы, і ме­на­ві­та яго мож­на ўзяць за пункт ад­лі­ку но­ва­га між­на­род­на­га па­рад­ку што фар­мі­ру­ец­ца. У асно­ве яго бу­дуць не­каль­кі ка­а­лі­цый­ных во­сяў су­свет­най па­лі­ты­кі. Для Бе­ла­ру­сі гэ­та азна­чае, як мі­ні­мум, не­аб­ход­насць но­ва­га са­ма­вы­зна­чэн­ня ся­бе ў пра­сто­ры но­вых між­на­род­ных ка­ар­ды­нат.


Вось ЗША — Ра­сія — Іран: як Ра­сія і ЗША ра­зы­гра­лі "сі­рый­скі гам­біт" для пры­мі­рэн­ня з Іра­нам

rf-us-iran

З са­ма­га па­чат­ку гра­ма­дзян­скай вай­ны ў Сі­рыі Ра­сія і ЗША ак­тыў­на ўза­е­ма­дзей­ні­ча­лі па сі­рый­скім пы­тан­ні. Апа­ге­ем гэ­та­га су­пра­цоў­ніц­тва стаў рас­пра­ца­ва­ны аме­ры­кан­скім ва­ен­на-па­лі­тыч­ным кі­раў­ніц­твам план хі­міч­на­га раз­збра­ен­ня Сі­рыі, агу­ча­ны прэ­зі­дэн­там Ра­сіі Ула­дзі­мі­рам Пу­ці­ным пад­час ве­рас­нёў­ска­га са­мі­ту G20 у Санкт-Пе­цяр­бур­гу.

Спа­чат­ку зда­ва­ла­ся, што мэ­та су­пра­цоў­ніц­тва ЗША і Ра­сіі па сі­рый­скім пы­тан­ні — не даць кан­флік­ту пе­ра­рас­ці ў рэ­гі­я­наль­ную ка­та­стро­фу. Ад­нак сён­ня ста­но­віц­ца ві­да­воч­ным, што Ра­сія і ЗША бліс­ку­ча ра­зы­гра­лі пар­тыю пад наз­вай "сі­рый­скі гам­біт", га­лоў­ным сэн­сам яко­га бы­ла га­тоў­насць ЗША пры­нес­ці ў ах­вя­ру пла­ны ва­ен­най ін­тэр­вен­цыі ў імя рэа­лі­за­цыі іні­цы­я­ты­вы па хі­міч­ным раз­збра­ен­ні Сі­рыі для та­го, каб уцяг­нуць у пра­мыя пе­ра­мо­вы Іран. Спра­ва ў тым, што Сі­рыя з'яў­ля­ец­ца не прос­та сяб­роў­скай кра­і­най, але і стра­тэ­гіч­най мя­жой бяс­пе­кі для Іра­на.

Як мы па­ве­дам­ля­лі ра­ней, на пра­ця­гу апош­ніх ме­ся­цаў сі­рый­ска­га кры­зі­су, аж да анан­са­ван­ня ра­сій­ска-аме­ры­кан­скай іні­цы­я­ты­вы па хі­міч­ным раз­збра­ен­ні Сі­рыі, Ра­сія вы­кон­ва­ла ро­лю па­ся­рэд­ні­ка ў ар­га­ні­за­цыі пра­мо­га пе­ра­моў­на­га пра­цэ­су па­між Іра­нам і ЗША. Да­рэ­чы, іс­на­ван­не тай­на­га ка­на­ла па­між Іра­нам і ЗША бы­ло па­цвер­джа­на ін­фар­ма­генц­твам The Assocіated Press са спа­сыл­ка­мі на дып­ла­ма­тыч­ныя кры­ні­цы ад­ра­зу пас­ля та­го, як Іран і шэсць су­свет­ных дзяр­жаў пад­пі­са­лі па­гад­нен­не ў Жэ­не­ве. Згод­на з The Assocіated Press, Із­ра­іль быў афі­цый­на пра­ін­фар­ма­ва­ны аб пра­вя­дзен­ні та­ем­ных пе­ра­моў уся­го два ме­ся­цы та­му, праз паў­го­да пас­ля іх па­чат­ку.

Згод­на з із­ра­іль­скі­мі кры­ні­ца­мі, у пе­ра­мо­вах пры­ма­лі ўдзел на­мес­нік мі­ніст­ра за­меж­ных спраў Ра­сіі Сяр­гей Раб­коў, тры­маль­нік сі­рый­ска­га дасье ў ра­сій­скім МЗС, ды­рэк­тар "Ра­са­та­ма" Сяр­гей Кі­ры­ен­ка з бо­ку Ра­сіі; на­мес­нік Дзярж­сак­ра­та­ра ЗША Уіль­ям Бёрнс, са­вет­нік па на­цы­я­наль­най бяс­пе­цы ві­цэ-прэ­зі­дэн­та Джо Бай­да­на Джэйк Са­лі­ван, стар­шы ды­рэк­тар Са­ве­та на­цы­я­наль­най бяс­пе­кі ЗША па Іра­не, Іра­ку і спра­вах Пер­сід­ска­га за­лі­ва Па­не­та Таль­вар з бо­ку ЗША. Яшчэ ад­ным важ­ным удзель­ні­кам пе­ра­моў­на­га пра­цэ­су быў сул­тан Ама­на Ка­бус бен Са­ід бен Тэй­мур, які вы­кон­ваў, па­чы­на­ю­чы з 2012 го­да, па­ся­рэд­ніц­кую функ­цыю ў пра­цэ­се аб­ме­ну па­ве­дам­лен­ня­мі па­між Ва­шынг­то­нам і Тэ­ге­ра­нам, а так­са­ма аман­скі мі­ністр аба­ро­ны Са­ід Бадр бін Са­уд Аль Бу­сай­ды­ят.

Праведзеная на вельмі высокім экспертным і дыпламатычным узроўні праца, у выніку, як і было намі прадказана, стварыла спрыяльную глебу для ўступлення Ірана ў прамыя перамовы з Вашынгтонам пасля адкрыцця чарговай сесіі Генеральнай Асамблеі ААН у Нью-Ёрку 23 верасня і аднаўлення перамоў з “шасцёркай” міжнародных пасрэднікаў (Расія, Вялікабрытанія, Кітай, ЗША, Францыя, Германія).

Вы­ні­кам гэ­тай ка­ла­саль­най пра­цы з'я­ві­ла­ся да­сяг­ну­тае 24 ліс­та­па­да гіс­та­рыч­нае па­гад­нен­не па­між Іра­нам і "шас­цёр­кай", згод­на з якім Іран ска­ро­ціць ра­бо­ты ў рам­ках ядзер­най пра­гра­мы, пра­да­ста­віць між­на­род­ным экс­пер­там до­ступ для больш дбай­ных пра­ве­рак ядзер­ных аб'­ек­таў, а эка­на­міч­ныя санк­цыі ў да­чы­нен­ні да кра­і­ны бу­дуць аслаб­ле­ны.

Як відаць з вышэйпрыведзеных фактаў, галоўную ролю ў заключэнні гістарычнага пагаднення з Іранам згуляла зусім не “шасцёрка”, а тры дзяржавы – ЗША, Расія і Аман, якія цяпер разам з Іранам, відаць, будуць прэтэндаваць на перафарматаванне Вялікага Блізкага Ўсходу.

Вось Із­ра­іль — Са­удаў­ская Ара­вія — Фран­цыя: за вай­ну з Іра­нам лю­бой ца­ной

ось зла

Як толь­кі зблі­жэн­не Іра­на і ЗША ста­ла ві­да­воч­ным, на су­свет­най арэ­не па­чаў на­бы­ваць усё больш вы­раз­ныя аб­ры­сы но­вы аль­янс, прад­стаў­ле­ны яшчэ зу­сім ня­даў­на тра­ды­цый­ны­мі во­ра­га­мі — Із­ра­і­лем і Са­удаў­скай Ара­ві­яй. І ка­лі за не­каль­кі ме­ся­цаў да гэ­та­га, у ве­рас­ні, бы­лы прэм'­ер-мі­ністр Із­ра­і­ля Эхуд Оль­мерт, вы­сту­па­ю­чы на Еў­ра­зій­скім фо­ру­ме ў Аста­не, ка­заў пра ства­рэн­не іна­ва­цый­най во­сі Са­удаў­ская Ара­вія — Із­ра­іль, па якой цыр­ку­ля­ва­лі б тэх­на­ло­гіі і ін­вес­ты­цыі, то ўспры­ня­та гэ­та бы­ло, як мі­ні­мум, вель­мі скеп­тыч­на, а то і зу­сім як ней­кае не­па­ра­зу­мен­не. Ад­нак ця­пер гэ­тая "кан­струк­цыя" па­чы­нае на­паў­няц­ца геа­па­лі­тыч­ным сэн­сам. Ад­ным з яе ар­хі­тэк­та­раў лі­чыц­ца кі­раў­нік са­удаў­скай раз­вед­кі прынц Бан­дар бін Сул­тан, які заявіў нядаўна, што яго краіна неўзабаве “істотна зменіць знешнепалітычны курс”, падвергнуўшы перагляду, перш за ўсё, свае адносіны з ЗША з-за разыходжанняў пазіцый па сірыйскім крызісе і іранская ядзернай праграме.

Ад­ра­зу пас­ля за­вяр­шэн­ня чар­го­вай се­сіі Ге­не­раль­най Асамб­леі ААН у Нью-Ёр­ку ў Із­ра­іль па­ча­лі пры­бы­ваць вы­со­кія асо­бы з Са­удаў­скай Ара­віі і ін­шых эмі­ра­таў Пер­сід­ска­га за­лі­ва для ўзгад­нен­ня па­зі­цый па Іра­не ў су­вя­зі са змяк­чэн­нем па­лі­ты­кі ЗША. Та­ды ж Із­ра­іль, Са­удаў­ская Ара­вія і ін­шыя ма­нар­хіі Пер­сід­ска­га за­лі­ва па­га­дзі­лі­ся ка­ар­ды­на­ваць свае ла­бісц­кія на­ма­ган­ні ў Кан­грэ­се ЗША, каб не да­пус­ціць зняц­ця эка­на­міч­ных санк­цый з бо­ку ЗША ў да­чы­нен­ні да Іра­на і са­рваць іх зблі­жэн­не па пы­тан­ні іран­скай ядзер­най пра­гра­мы.

Не­аб­ход­на ска­заць, што та­кі рэз­кі раз­ва­рот ЗША да Іра­на стаў не­ча­ка­ным не толь­кі для Са­удаў­скай Ара­віі і Із­ра­і­ля, але і для шэ­ра­гу еў­ра­пей­скіх ста­ліц, на­прык­лад, Бер­лі­на і Па­ры­жа.

Да­рэ­чы, 17 ліс­та­па­да фран­цуз­скі прэ­зі­дэнт Фран­суа Аланд і мі­ністр за­меж­ных спраў Ла­ран Фа­бі­ус на­ве­да­лі Із­ра­іль з той жа мэ­тай, што і іх са­удаў­скія ка­ле­гі ра­ней. Хут­чэй за ўсё, Фран­цыі бы­ла зроб­ле­на пра­па­но­ва да­лу­чыц­ца да аль­ян­су, які скла­да­ец­ца з Із­ра­і­ля, Егіп­та, Са­удаў­скай Ара­віі і Аб'­яд­на­ных Араб­скіх Эмі­ра­таў для та­го, каб раз­гле­дзець лю­быя маг­чы­мас­ці зры­ву мір­на­га ўрэ­гу­ля­ван­ня праб­ле­мы іран­скай ядзер­най пра­гра­мы, у тым лі­ку — ба­я­выя дзе­ян­ні су­праць Іра­на.

Між ін­шым, па ін­фар­ма­цыі бры­тан­ска­га вы­дан­ня Sunday Tіmes, атры­ма­най з дып­ла­ма­тыч­ных кры­ніц, маг­чы­масць ва­ен­най апе­ра­цыі ўжо аб­мяр­коў­ва­ец­ца Тэль-Аві­вам і Эр-Ры­я­дам. На­пад на Іран мо­жа здзейс­ніц­ца ў тым вы­пад­ку, ка­лі вы­ні­кі пе­ра­моў па іран­скай ядзер­най пра­гра­ме не за­да­во­ляць ні Із­ра­іль, ні Са­удаў­скую Ара­вію.

Пры­чы­ны зме­ны ба­лан­су на Бліз­кім Ус­хо­дзе

Мно­гіх ана­лі­ты­каў да гэ­та­га ча­су не пе­ра­стае тур­ба­ваць пы­тан­не, ча­му ЗША рап­там ад­даў пе­ра­ва­гу не Са­удаў­скай Ара­віі, а ад­на­му са сва­іх лю­тых во­ра­гаў на пра­ця­гу апош­ніх 40 га­доў — Іра­ну?

Спе­цы­я­ліст па Бліз­кім Ус­хо­дзе Ар­да­ван Амір-Асла­ні вы­лу­чае не­каль­кі пры­чын. Па-пер­шае, гэ­та звя­за­на з не­мі­ну­чай энер­ге­тыч­най не­за­леж­нас­цю Аме­ры­кі. Так, за дзе­сяць га­доў ім­парт энер­га­нось­бі­таў у кра­і­ну ўпаў амаль удвая. Ужо да 2017 го­да ЗША вый­дуць на пер­шае мес­ца ў све­це па зда­бы­чы наф­ты, па­кі­нуў­шы да­лё­ка Са­удаў­скую Ара­вію, а з 2020-га са­мі пач­нуць экс­парт вуг­ле­ва­да­ро­даў. Гэ­та азна­чае, што Ва­шынг­тон раз­гля­дае наф­та­выя ма­нар­хіі Пер­сід­ска­га за­лі­ва як па­тэн­цый­ных кан­ку­рэн­таў.

Па-дру­гое, пас­ля 11 ве­рас­ня 2011 аме­ры­кан­цы ўсвя­до­мі­лі, што ім па­гра­жае цы­ві­лі­за­цый­ны кан­флікт, звя­за­ны з асаб­лі­вай фор­май ра­ды­каль­най іс­ла­місц­кай ідэа­ло­гіі — ва­ха­біз­мам.

Па-трэ­цяе, ве­ра­год­на, ЗША па­сту­по­ва па­чы­на­юць ус­пры­маць Тэ­ге­ран і як па­тэн­цы­яль­на­га са­юз­ні­ка ў стра­тэ­гіі па стрым­лі­ван­ні Кі­тая, і як маг­чы­мую аль­тэр­на­ты­ву са­удаў­скай на­фце. Іран са сва­ім дру­гім мес­цам у све­це па за­па­сах га­зу і трэ­цім — па рэ­зер­вах наф­ты, а так­са­ма 80-міль­ён­ным на­сель­ніц­твам, змо­жа за­тар­ма­зіць на­ступ Пе­кі­на і стаць ма­гут­най рэ­гі­я­наль­най про­ці­ва­гай для ўплы­ву Кі­тая і Па­кі­ста­на. Апош­ні, да­рэ­чы, усё больш трап­ляе ў за­леж­насць ад ара­вій­цаў і кі­тай­цаў.

Да­рэ­чы, ме­на­ві­та ў гэ­ты мо­мант у "Нью-Ёрк Таймс" быў апуб­лі­ка­ва­ны ар­ты­кул "Як 5 кра­ін мо­гуць пе­ра­тва­рыц­ца ў 14", які шмат у чым паў­та­рае сцэ­на­рый ЗША 1980-х га­доў па пе­ра­фар­ма­та­ван­ні бліз­ка­ўсход­ня­га рэ­гі­ё­на ў Вя­лі­кі Бліз­кі Ус­ход на пад­ста­ве транс­фар­ма­цыі па­лі­тыч­ных рэ­жы­маў і пе­ра­гля­ду ме­жаў кра­ін рэ­гі­ё­на. Між ін­шым, у ар­ты­ку­ле ад­зна­ча­ец­ца, што ў доў­га­тэр­мі­но­вай перс­пек­ты­ве Са­удаў­ская Ара­вія мо­жа су­тык­нуц­ца з улас­ны­мі ўнут­ра­ны­мі роз­на­га­лос­ся­мі. Пе­ра­ход ула­ды да на­ступ­на­га па­ка­лен­ня эмі­раў, кан­флік­ты па­між су­ні­та­мі і шы­і­та­мі, эка­на­міч­ныя праб­ле­мы — усё гэ­та мо­жа па­дзя­ліць кра­і­ну на 5 рэ­гі­ё­наў (Паў­ноч­ная Ара­вія, Паўд­нё­вая Ара­вія, За­ход­няя Ара­вія, Ус­ход­няя Ара­вія, Ва­ха­бі­стан).

Маг­чы­ма, што ЗША са­праў­ды вы­ра­шы­лі па­спры­яць пе­ра­тва­рэн­ню Іра­на ў рэ­гі­я­наль­ную сі­лу ў про­ці­ва­гу Са­ве­ту су­пра­цоў­ніц­тва араб­скіх дзяр­жаў Пер­сід­ска­га за­лі­ва, у які ўва­хо­дзяць Са­удаў­ская Ара­вія, Аб'­яд­на­ныя Араб­скія Эмі­ра­ты, Бах­рэйн, Ку­вейт, Ка­тар і Аман. У су­вя­зі з гэ­тым ве­ра­год­на, што ЗША на са­мой спра­ве не су­праць та­го, каб Іран пра­цяг­ваў сваю ядзер­ную пра­гра­му, тым больш на фо­не па­ве­дам­лен­няў аб тым, што ў хут­кім ча­се Са­удаў­ская Ара­вія мо­жа атры­маць га­то­выя ядзер­ныя бо­е­га­лоў­кі з Па­кі­ста­на ў якас­ці ўдзяч­най пла­ты за фі­нан­са­ван­не па­кі­стан­скай ядзер­най пра­гра­мы.

Ёсць ін­фар­ма­цыя, што гэ­ты пра­цэс ужо ідзе пад кі­раў­ніц­твам но­ва­га ка­ман­ду­ю­ча­га ўзбро­е­ны­мі сі­ла­мі Па­кі­ста­на ге­не­ра­ла Ра­хе­е­ла Ша­ры­фа, які па­хо­дзіць з ва­ен­на­га кла­на Пун­джа­бі. Па сут­нас­ці, гэ­та азна­чае, што Па­кі­стан да­лу­ча­ец­ца да ан­ты­іран­ска­га аль­ян­су Са­удаў­скай Ара­віі і Із­ра­і­ля.

Усё гэ­та, без­умоў­на, сур'­ёз­ным чы­нам уплы­вае на рас­клад сіл не толь­кі на Бліз­кім Ус­хо­дзе, але і ў све­це ў цэ­лым. Між ін­шым, еў­ра­пей­скія ста­лі­цы, перш за ўсё Бер­лін і Па­рыж, якія так­са­ма за­ста­лі­ся не­за­да­во­ле­ныя сак­рэт­ны­мі пе­ра­мо­ва­мі ЗША і Ра­сіі з Іра­нам, па­ча­лі ўклю­чац­ца ў ба­раць­бу па­між во­ся­мі. У пры­ват­нас­ці, "не­ча­ка­ныя" вы­ні­кі ві­лен­ска­га са­мі­ту "Ус­ход­ня­га парт­нёр­ства", пад­час яко­га Укра­і­на так і не пад­пі­са­ла Да­га­вор аб аса­цы­я­цыі з ЕС, з'я­ві­лі­ся пра­мым на­ступ­ствам но­ва­га су­праць­ста­ян­ня.

Ар­сен Сі­віц­кі,

ды­рэк­тар Цэнт­ра стра­тэ­гіч­ных і знеш­не­па­лі­тыч­ных даследванняў

 

Этот материал на русском языке.

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

У архiтэктара Галiны Левiнай — Хатынь, творчая спадчына яе бацькi.

У свеце

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Сёлета еўрапейская эканомiка будзе перажываць глыбокую рэцэсiю з-за ўспышкi каранавiруса, нягледзячы на хуткiя i ўсёабдымныя антыкрызiсныя меры як на саюзным, так i на нацыянальным узроўнi.

Эканоміка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі.

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Класiкаў трэба ведаць…, Быў бы араты, будзе й прыганяты, Па малiну…