Вы тут

ПРАЎДА. НІЧОГА, АПРОЧ ПРАЎДЫ


Няма неабходнасці нагадваць пра тое, як часта беларуская літаратура звяртаецца да падзей Вялікай Айчыннай вайны, расказваючы пра мужнасць і гераізм савецкага народа ў барацьбе з нямецка-фашысцкімі захопнікамі, а разам тым раскрываючы і сапраўды звярыны воблік фашызму. Тым не менш, усё ж пра гэта нельга не гаварыць, бо, хоць і напісана пра самую вялікую вайну шмат ды, здавалася б, не засталося ў гісторыі яе ніводнай старонкі, якая не была б прачытана літаратарамі, гаварыць ёсць пра што. Прынамсі, нямала расказана і пра гераізм дзяцей, якія змагаліся з ворагам упоравень з дарослымі. Нямала можна прачытаць і пра зверствы гітлераўцаў у дачыненні да іх, у тым ліку і пра тое, што існавалі спецыяльныя лагеры, у якіх у малых пакутнікаў забіралі кроў, што потым ішла на лячэнне нямецкіх салдат і афіцэраў. Аднак...

1387339155775_18-34

Часцей згадваецца лагер у Парычах, а таксама на тэрыторыі вучэбнай гаспадаркі «Чырвоны Бераг», а гэта ўсё Гомельшчына, адпаведна, сённяшнія Светлагорскі і Жлобінскі раёны. Але ж былі і іншыя дзіцячыя донарскія лагеры, у прыватнасці, у вёсцы Сёмкава, што пад Мінскам, пра якія звестак захавалася не так і шмат. Тым больш ухвальна, што нарэшце заслона тайны ліквідавана. З гэтым, па сутнасці дзіцячым канцлагерам і звязаны асноўныя падзеі, што адбываюцца ў новым рамане Мікалая Чаргінца «Аперацыя «Кроў», выпушчаным выдавецтвам «Мастацкая літаратура». Але, безумоўна, гэта не значыць, што пісьменнік тым самым звужае дзеянне твора, прывязваючы яго толькі да таго, што адбывалася ў Сёмкаве і яго ваколіцах. Паколькі раманная прастора заўсёды шырокая, то і ахоп падзей вельмі шырокі, як і геаграфія дзеяння. Гэта і само Сёмкава, і акупаваны Мінск, ды нават Берлін. Гэта і дазволіла Мікалаю Чаргінцу аб'ёмна і шырока спасцігнуць тое, што звязана з падзеямі, які знайшлі адлюстраванне ў рамане.

Узнаўляючы гэтыя падзеі, аўтар рамана адштурхоўваецца ад лёсу трох сем'яў: Левіных, Рабіновічаў і Статкевічаў. Дзве яўрэйскія, адна — беларуская. Урэшце, гэта толькі па пашпарце. А так тры звычайныя мінскія сям'і. У многім падобныя між сабой, але ў чымсьці, зразумела, і розныя, са сваімі характарамі і лёсамі. Праўда, калі быць дакладным, дык у чымсьці розныя іх лёсы былі да вайны. У час жа акупацыі гэтыя сем'і, як і сотні іншых, сталі вельмі падобнымі між сабой, бо над усімі аднолькава навісла бяда. Хоць лёсы Левіных, Рабіновічаў асабліва незайздросныя. Як і іншых яўрэяў. Тым самым у рамане з'яўляецца яшчэ адна тэма — вайна і яўрэі. Важна і тое, што ў рамане пераканаўча паказаны сапраўдны твар «чалавекалюбца» Кубэ, які прапанаваў сваё вырашэнне яўрэйскага пытання — з дапамогай саміх жа яўрэяў.

Ва ўсю стараецца нейкі «Абрам Липкович с улицы Беломорской». Сапраўды ўжо: сям'я не без вырадка. Гэты Ліпковіч хутка зарыентаваўся і стаў фашысцкім паслугачом, не задумваючыся, знішчае сваіх супляменнікаў. У яго свая жыццёвая пазіцыя, якую ён не ўтойвае, дзеліцца сваёй «філасофіяй» нават з Левіным, з якім знаёмы яшчэ з даваенных гадоў.

Не спыніла Ліпковіча нават тое, што была знішчана яго сям'я.

Праўда, нічога, апроч праўды, — гэтым правілам кіраваўся Мікалай Чаргінец, пішучы свой раман, таму ў творы нямала эпізодаў, ад якіх становіцца не па сабе. Шмат якія з іх звязаны, безумоўна, з тым, што адбывалася ў Сёмкаве, калі з дзяцей цалкам выпампоўвалі кроў і яны тут жа паміралі. Прыгожыя дзяўчаткі, якім было гадоў дванаццаць, а то і меней, нярэдка паміралі па іншай прычыне: іх гвалтавалі. Такая «ўцеха» асабліва падабалася дырэктару інтэрната (так афіцыйна ён называўся яшчэ з даваеннага часу) Вайтовічу.

Не адыходзіць аўтар ад праўды і тады, калі імкнецца разабрацца, чаму некаторыя ішлі на службу ў паліцыю. Несумненна, тут аднабаковага падыходу быць не можа. Разумеючы гэта, пісьменнік стварыў цікавы вобраз аднаго з такіх паслугачоў — Леаніда Цвяткова. Леанід своечасова спыніўся. Адбылося гэта дзякуючы яго даваеннай знаёмай. Ягоны роздум — гэта роздум таго, хто аднойчы спатыкнуўся, але знайшоў у сабе сілы адумацца.

Апошнюю кропку ў лёсе Цвяткова аўтар, праўда, не ставіць. Адступаючы, фашысты вырашылі яго завербаваць і забраць з сабой. Тыя з партызанаў, з кім ён ужо супрацоўнічае, падтрымалі такое рашэнне...

Назва рамана — «Аперацыя «Кроў» — з'явілася невыпадкова. Яна блізкая да закадзіраванай аперацыі па вызваленні дзяцей, якія ўтрымліваліся ў Сёмкаве — «Аперацыя «Інтэрнат». Прадумана яна была вельмі старанна, і да яе падключылі не толькі партызанаў, а нават Цэнтральны штаб партызанскага руху ў Маскве. Несумненная ўдача пісьменніка — вобразы тых, хто асабліва шмат спрыяў таму, каб усё прайшло паспяхова. Гэта і перакладчыца Ірэна Караблёва, якая, наладзіўшы сувязь з партызанамі, перадавала ім сакрэтную інфармацыю. Асаблівая роля адведзена савецкай разведчыцы, якая выступае пад імем Ганны Фішэр, законнай спадчынніцы маёнтка ў Сёмкаве.

Новае слова аб Вялікай Айчыннай вайне абпальвае сэрца сваёй бескампраміснай праўдай, але без яе не абысціся. Тым больш цяпер, калі краіна рыхтуецца да 70-годдзя Вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, а ў 2015 годзе гэтаксама ўрачыста мы будзем святкаваць 70-годдзе Вялікай Перамогі. У сувязі з гэтым лозунг «Ніхто не забыты, нішто не забыта» набывае асабліва актуальнае значэнне. Раман «Аперацыя «Кроў» пры ўсёй сваёй высокай мастацкай вартасці валодае і не менш важнай якасцю: гэта — кніга-ўчынак пісьменніка, які сам добра ведае, што такое мужнасць і гераізм, і не церпіць бесчалавечнасці, подласці, ніколі не даруе здрады.

Алесь Марціновіч.

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Школы Гомельшчыны прайшлі праверку на гатоўнасць да навучальнага года

Школы Гомельшчыны прайшлі праверку на гатоўнасць да навучальнага года

Сё­ле­та ў да­школь­ныя ўста­но­вы ра­ё­на прый­дзе 2 700 ма­лых.

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Чый боршч найлепш і навошта гарод гарадзіць.

Грамадства

​Моладзь пры ўладкаванні на працу жадае заробак у тысячу рублёў

​Моладзь пры ўладкаванні на працу жадае заробак у тысячу рублёў

Хоць толькі збіраюцца выйсці на рынак працы.