Вы тут

Лепшыя кнігі 2013 года


Дзіўна, але апошні раз кнігу на беларускай мове ў падарунак я атрымала ў дзяцінстве, яшчэ тады, калі верыла ў Дзеда Мароза.

Кніга насамрэч падарунак вельмі рызыкоўны. Што ўжо казаць пра кнігу на беларускай мове!

І ўсё ж рызыкну — паспрабую зрабіць спіс тых выданняў, якія мопуць быць дачытанымі да канца самымі звычайнымі чытачамі.

Пачнем з паэзіі. Хоць яна і каралева літаратуры, але масавы чытач яе цярпець не можа. Шчаслівым выключэннем тут можа стаць кніга Усевалада Сцебуракі «Бег па самаадчуванні». Вершаваныя творы Сцебуракі па-добраму ўражваюць — яснасцю мовы, прамалінейнасцю думкі, традыцыйнасцю ў прыхільнасцях. Каханне, сяброўства, Радзіма — так, гэта па-ранейшаму кранае. Больш за тое — гэта кранае менавіта цяпер, на фоне татальнай «прасцёбленасці» беларускай паэзіі. Каму дарыць? Мамам, татам, любімым і дарагім. Калі вы рамантык з цвёрдай нацыянальнай пазіцыяй, які дбае пра ўласны гонар, — гэтая кніга для вас таксама!

А вось калі вы хочаце зрабіць падарунак вытанчанай жанчыне — падарыце ёй кнігу «Рыбы» Насты Кудасавай. Крытык Марына Весялуха таксама напісала пра гэтую кнігу дзіўна. «Калі паспрабаваць вывесці рэцэпт «Рыб», то атрымаецца прыкладна наступнае: да 100 грамаў міфалогіі дадаць 300 грамаў рэлігіі, 150 грамаў філасофіі, 20 крылаў анёлаў, 5 птушыных гнёздаў, 3 выраі, 2 чайныя лыжкі суіцыдальнасці. Сумесь заліць літрам настойкі кахання на абсэнце і глінтвейне (алкагольныя напоі змешваць у роўнай прапорцыі), дадаць жменю шчырасці, жменю адданасці, варыць цягам гадзіны на павольным агні. Гэтае чароўнае паэтычнае зелле рэкамендуецца прымаць падчас поўні, асабліва закаханым...» Ведаеце што? Я цалкам згодная з крытыкам! Гэты чароўны пусты напой будзе да густу практычна любой жанчыне, але прыгожай — асабліва дарэчы.

Кнігу «Свамова» Ігара Кулікова, калі і дарыць, то ўпярэдзіўшы доўгай лекцыяй тлумачэннем. Чытанне яго вершаў нагадвае разблытванне нітак старога пушыстапа світара — быццам бы і нічога складанага, але як запрузнеш на якім слове, то, здаецца, і далей не можаш ісці, не парваўшы нітачку сэнсу. Але мяне, прызнацца, зачаравала моўная стыхія яго твораў, якія, бывае, гудзяць, як сцюдзёны вецер за акном: «... ува мне качуе кроў ардой нязнанай сілы,//і мысль не выславіць, што ные ў касцях//я чую трымт сусвету што ломіцца мне ў жылы,//я на ігле надрыву, я ў прыступе жыцьця". Калі ў вас ёсць сябры з прэтэнзіяй на інтэлектуалізм, то можаце дарыць у якасці тэста. У любым выпадку будзе пра што пагаварыць пасля.

Відавочна з думкай пра тое, чым заняць уражлівага чытача, пісала свае «Ночы на Плябанскіх млынах» Людміла Рублеўская. Вось як пачынаецца сам твор: «Я не ведаю, чаму людзі так любяць страшныя гісторыі. Вядома, усе прапнуць цудаў. Без веры ў цуд душа сляпая, нібы начны матыль. Але вельмі часта ў пошуку незвычайнага мы ляцім, як тыя матылі, не да зор, а на агеньчык свечкі альбо газоўкі.» Асабіста я — не аматар формульнай літаратуры, усіх гэтых чылераў, якія халодзяць кроў. Мне больш даспадобы яе іранічныя, удала стылізаваныя «Старасвецкія міфы горада Б.», якія таксама ўвайшлі ў кнігу. Але калі ў вас ёсць сябры, якія любяць адначасова містыку і нацыянальную пісторыю, але ў версіі light, то кніга «Ночы на Плябанскіх млынах» у першую чаргу — для іх.

Выдатным падарункам для жанчын стане з густам аформленая кніпа «Джульета і экстрасэнс» Таццяны Мушынскай. У кнізе некалькі твораў, напісаных у такім рэдкім жанры, як любоўны раман. Але асаблівую ўвагу заслугоўвае дакументальная аповесць «Сад маіх успамінаў» — проза настолькі густоўная, жаночая, лірычная, што яе нават няма з чым параўнаць. Прызнаюся, гэты твор чытаўся проста на адным дыханні, бо гэта той рэдкі выпадак, калі аўтар піша так, што ўзнікае адчуванне, што кожнае слова напісана для цябе і пра цябе. Калі вы маеце патрэбу ў мудрым, дасціпным суразмоўцы — гэтая кніга для вас.

Добрым і недарагім прэзентам стане чарговы томік казак Адама Глобуса. Цяпер гэта «Казкі пра дарослых». Здаецца, яго лепш дарыць мужчынам — не толькі з-за зместу, але і з-за фармату: кніжка невялікая і добра ўваходзіць у кішэню мужчынскай курткі ці пінжака. Яе можна чытаць у набітым людзьмі транспарце, на люднай працы, на сумнай лекцыі. Адна праблема — казкі бываюць даволі вясёлыя, таму чытач раней ці пазней выдасць сябе гучным смехам. Карацей, кніга прыемная ва ўсіх адносінах.

Тыя ж перавагі і недахопы — вясёлы змест і малы памер — мае і дзіўна звярстаны «Блог Усяслава Чарадзея», напісаны, вядома ж, самім Усяславам Чарадзеем. Кнігу можна дарыць выключна людзям, чыё пачуццё пумару вы спраўдзілі на сабе. Філістар вам гэтай кніпі не даруе і будзе абмяркоўваць кожны эпізод да сканчэння часу, пераконваючы вас, што «цудам адшуканы дзённік князя-пярэваратня» — гэта падробка. Таму лепш за ўсё дарыць такую кнігу самому сабе — разумнаму, іранічнаму, дасведчанаму, здатнаму распазнаваць класічныя цытаты.

Каб не губляць чытацкай увагі, ад кніжак вясёлых, маленькіх і недарагіх пяройдзем да кніжак страшных, тоўстых і перакладных. Безумоўна, грунтоўным падарункам любімай цётухне ці маме будзе зборнік дэтэктыўных апавяданняў «Злачынства, сэр» і зборнік містыкі «Вусцішны пакой». Выдатны выбар — хай трохі адпачнуць ад серыялаў! А вось жанчынам маладзейшым варта прэзентаваць «Хараство жыцця» Міхаэля Кумпфмюлера — выдатная вытанчаная вокладка сама па сабе, без любоўнай гісторыі ўсярэдзіне, стварае ўзнёслую атмасферу свята. Зноў жа, вельмі пачуццёвы, поўны смутку і дзявочых надзей тэкст — выдатны напамін пра тое, што цаніць трэба сапраўдныя, а не ўяўныя каштоўнасці.

Як ні дзіўна, прасцей за ўсё абрадаваць сёлетняй кнігай будзе чалавека разумнага, адукаванага і патрыятычнага.

Асабліва тады, калі ён любіць пісторыю. Вельмі пашанцавала мінчанам, якія атрымалі тры цудоўныя кніпі пра любімы горад. Безумоўна, адной з найяскравейшых з'яў культуры стала кніпа Леаніда Маракова «Галоўная вуліца Мінска. 1880-1940. Кніга 1». Кніга складаецца з дакументаў, фотаздымкаў, успамінаў, прысвечаных мінскаму праспекту Незалежнасці. Аўтар зрабіў тытанічную працу, якую чытачы ацанілі належным чынам: гавораць, што яна была літаральна змецена з прылаўкаў кнігарняў.

Мінску прысвечана і кніга «Творы» Лявона Савёнка (раю чытаць аповесць «Запіскі эмігранта» — выдатны мастацкі твор, унікальны тым, што спалучае, здавалася б, неспалучальнае — Мінск у часы апошняй вайны, дзённікавую форму і востра-сатырычны погляд фельетаніста). Не менш цікавы жыхарам нашай сталіцы — як старэйшапа ўзросту, так і маладым — будзе «Дзённік 1943-1947» Дзмітрыя Сямёнава, які ламае многія стэрэатыпы, закладзеныя ў нашы галовы школьнымі падручнікамі.

«Смак Беларушчыны» Генадзя Кісялёва — зборнік артыкулаў, прысвечаных пераважна постацям і дакументам ХІХ стагоддзя, напісаны настолькі ярка і цікава, што я б з задавальненнем залічыла яго да мастацкай літаратуры. Як і кнігу «Лісты жыцця і кахання», якая прадстаўляе перапіску Гаўрылы і Ларысы Гарэцкіх. Эпісталярны помнік стаў сапраўдным гімнам каханню і дазваляе па-іншаму паплядзець на людзей старэйшага веку.

Ну і, безумоўна, самым арыгінальным кніжным падарункам стане прадукцыя электроннага выдавецтва BYBOOKS, якую можна проста спампаваць з інтэрнэту. Асабліва раю кнігу Маргарыты Аляшкевіч «Мадэль для забойства». Яе з задавальненнем прачытаюць усе беларускамоўныя дзяўчаты нашай краіны — свежае, актуальнае, іранічнае чытво.

Так выглядае, што не надта багаты на падзеі і адкрыцці 2013-ы кніжны год запомніцца як год відавочнапа павароту да масавай літаратуры і актуалізацыі мінулага.

Ганна КІСЛІЦЫНА

 

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Пераможца «Жанчыны года-2018»: З трыма дзецьмі можа справіцца кожная пара

Пераможца «Жанчыны года-2018»: З трыма дзецьмі можа справіцца кожная пара

Тры гады таму прозвішча Трыкоза ўжо было на слыху.

Грамадства

Мэр Брэста Аляксандр Рагачук: Дзеці ў пясочніцах на касцях гуляць не будуць

Мэр Брэста Аляксандр Рагачук: Дзеці ў пясочніцах на касцях гуляць не будуць

Кіраўнік Брэсцкага гарвыканкама адмеркаваў рэзанансную тэму раскопак на тэрыторыі гета.

Культура

Як  мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Як мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Наватар, «шасцідзясятнік», ваяўнічы аптыміст — гэта ўсё пра яго.