Вы тут

Вязень ДУЛАГа — 125


З каст­рыч­ні­ка мі­ну­ла­га го­да «Звяз­да» ўклю­чы­ла­ся ў ак­цыю па збо­ры срод­каў для ме­ма­ры­я­ла «Уро­чы­шча Пяс­кі» ў По­лац­ку. Так на­зы­ва­ец­ца вя­лі­кая пуст­ка на ле­вым бе­ра­зе ра­кі Па­ла­та за Свя­та-Еў­фра­сін­неў­скім ма­нас­ты­ром, дзе з ча­соў Вя­лі­кай Ай­чын­най вай­ны ля­жаць астан­кі больш за 40 ты­сяч са­вец­кіх ва­ен­на­па­лон­ных (пераважна з перасыльнага лагера ДУЛАГ-125), пад­поль­шчы­каў, пар­ты­зан і мір­ных гра­ма­дзян. За амаль сем дзе­ся­ці­год­дзяў гэ­тае мес­ца так і не бы­ло пры­ве­дзе­на ў на­леж­ны стан: да­гэ­туль ча­ла­ве­чыя косці раз­мы­вае даж­джа­вая ва­да і ага­ля­юць вят­ры.

[caption id="attachment_30492" align="alignnone" width="600"]1-31 Мі­ха­іл Скра­бін ля Сцяны памяці ва ўро­чы­шчы Пяс­кі. По­лацк, май 2013 го­да.[/caption]

Вяс­ной 2013 го­да ўро­чы­шча Пяс­кі ра­зам са зды­мач­най гру­пай ра­сій­ска­га фе­дэ­раль­на­га тэ­ле­ка­на­ла «Звез­да» на­ве­даў бы­лы вя­зень двух по­лац­кіх ла­ге­раў для ва­ен­на­па­лон­ных Мі­ха­іл Якаў­ле­віч Скра­бін. У 1943-м яму па­шчас­ці­ла ўця­чы з ня­мец­ка­га па­ло­ну ра­зам з 17 та­ва­ры­ша­мі. На пра­ця­гу 50 пас­ля­ва­ен­ных га­доў ён кож­ны год у дзень вы­зва­лен­ня По­лац­ка пры­яз­джаў у гэ­ты го­рад на су­стрэ­чу з бы­лы­мі пар­ты­за­на­мі — сва­і­мі ба­я­вы­мі та­ва­ры­ша­мі. Ця­пер ён — апош­ні з пар­ты­зан­скай бры­га­ды «Ня­ў-
лоў­ныя», якая дзей­ні­ча­ла ў гэ­тых мяс­ці­нах у га­ды аку­па­цыі. Жур­на­ліст бе­ла­рус­кай га­зе­ты «Звяз­да» су­стрэ­ла­ся з гэ­тым не­звы­чай­ным ча­ла­ве­кам, ка­ва­ле­рам ор­дэ­наў Чыр­во­най Зор­кі, Ай­чын­най вай­ны, «Знак па­ша­ны», каб рас­пы­таць яго пра пе­ра­жы­тае на бе­ла­рус­кай зям­лі.

Лі­ча­ныя ім­гнен­ні ўра­ган­на­га агню...

Мі­ха­іл Якаў­ле­віч дзе­ля на­шай су­стрэ­чы са­ма­стой­на пры­ехаў з ся­ла Звя­гі­на ў Пад­мас­коўі, дзе жы­ве, у Маск­ву. Гэ­ты ча­ла­век, ня­гле­дзя­чы свае 97 га­доў, вы­гля­дае ма­ла­джа­вым і ба­дзё­рым. Ён ка­жа, што яшчэ тры га­ды та­му рэ­гу­ляр­на на­вед­ваў ба­сейн і да апош­ня­га ча­су ак­тыў­на зай­маў­ся гра­мад­скай дзей­нас­цю ў Са­ве­це ве­тэ­ра­наў. «Вя­до­ма, зрок ужо не той, ды сэр­ца ў мя­не пра­цуе на ба­та­рэй­ках, — ка­жа ён пра кар­дыя­сты­му­ля­тар і дзе­ліц­ца ўлас­ным рэ­цэп­там даў­га­лец­ця: «Га­лоў­нае — не кіс­нуць!»

Мі­ха­іл Якаў­ле­віч пад­рых­та­ваў да на­шай су­стрэ­чы вя­лі­кі аль­бом з фа­та­гра­фі­я­мі ва­ен­ных га­доў. Та­кіх аль­бо­маў ён, пра­фе­сій­ны фа­то­граф, ка­лісь­ці зра­біў шмат, каб раз­даць сва­ім сяб­рам-пар­ты­за­нам. Да­рэ­чы, пад­час свай­го апо­ве­ду ён ні ра­зу не вы­ка­рыс­таў сло­ва­злу­чэн­не «бы­лы пар­ты­зан».

Ве­тэ­ран з лю­боўю па­каз­вае мне да­ра­гіх яму лю­дзей, рас­каз­вае пра спы­не­ныя на фо­та­плён­цы ім­гнен­ні не­за­быў­на­га пе­ры­я­ду свай­го жыц­ця.

«На гэ­тай фа­та­гра­фіі на­ша бры­га­да ідзе на злу­чэн­не з часцямі Чыр­во­най ар­міі. Апе­ра­цыя «Баг­ра­ці­ён» скон­чы­ла­ся. Я злез з ка­ня, бо пры­кме­ціў вы­со­кае мес­ца, з яко­га ві­даць усю бры­га­ду, якая рас­цяг­ну­ла­ся ўздоўж да­ро­гі».

«Гэ­та наш дру­гі ка­ман­дзір».

«Гэ­та я — ка­ман­дзір раз­вед­валь­на-ды­вер­сій­най гру­пы».

«Пе­ра­пра­ва бры­га­ды це­раз ра­ку, хлоп­цы вяр­та­юц­ца з за­дан­ня, ідуць у ніж­няй бя­ліз­не, шта­ны ня­суць у ру­ках»...

«Па­ха­ван­не Са­шы Ага­не­ся­на. Так крыўд­на, раз­вед­чык, ар­мя­нін, за­гі­нуў за не­каль­кі хві­лін да злу­чэн­ня з час­ця­мі Чыр­во­най ар­міі... Да нас на­шы вой­скі яшчэ не дай­шлі, і рап­там з'я­ві­ла­ся ін­фар­ма­цыя, што су­стрэ­лі са­вец­кую кон­ную раз­вед­ку. Пар­ты­за­ны ад­ра­зу са­бра­лі ко­ней і па­ля­це­лі ту­ды. Са­ша Ага­не­сян хва­рэў, яго ад­га­вор­ва­лі ехаць, але ён на­ста­яў. Яны ўля­це­лі на ко­нях у вёс­ку, якая, мы ве­да­лі, бы­ла амаль на­ша, а там ака­за­лі­ся нем­цы, якія ады­хо­дзі­лі. З ку­ля­мё­таў яны за­бі­лі ка­ня, а Са­шу ку­ля пра­ма ў лоб тра­пі­ла. Так не­да­рэ­чна мы яго згу­бі­лі...»

У гэ­тым жа аль­бо­ме і кад­ры ня­мец­кай хро­ні­кі, і пас­ля­ва­ен­ныя здым­кі — са што­га­до­вых су­стрэч з ве­тэ­ра­на­мі ў Бе­ла­ру­сі. У тым лі­ку — ка­ля ме­ма­ры­яль­на­га комп­лек­су «Пра­рыў» пад Уша­ча­мі.

— Ка­лі нем­цы аку­пі­ра­ва­лі Бе­ла­русь, яны ста­лі агі­та­ваць па­лон­ных са­вец­кіх афі­цэ­раў, і ім уда­ло­ся пе­ра­цяг­нуць на свой бок пад­пал­коў­ні­ка Ула­дзі­мі­ра Гіль-Ра­дыё­на­ва, — рас­каз­вае Мі­ха­іл Скра­бін. — Ён на­браў з ва­ен­на­па­лон­ных цэ­лы полк, увай­шоў у да­вер да нем­цаў, але ка­лі са­браў­ся з сі­ла­мі, ра­зам з усім пал­ком пе­рай­шоў на бок пар­ты­зан. Вя­до­ма, усе пар­ты­за­ны ўздых­ну­лі з па­лёг­кай, бо ба­я­лі­ся «ра­дыё­на­ўцаў», ся­род якіх бы­ло шмат кад­ра­вых ва­ен­ных. Нем­цы ж, ка­лі пры­сту­пі­лі да буй­на­маш­таб­най апе­ра­цыі «Вяс­но­вае свя­та» па зні­шчэн­ні По­лац­ка-Ле­пель­скай пар­ты­зан­скай зо­ны ў кра­са­ві­ку 1944 го­да, ве­да­лі, дзе «ра­дыё­на­ўцы» тры­ма­юць аба­ро­ну, і аб­ру­шы­лі на іх усю сваю моц. З паў­та­ры ты­ся­чы бай­цоў 1-й ан­ты­фа­шысц­кай пар­ты­зан­скай бры­га­ды, якую ўз­на­чаль­ваў Гіль-Ра­дыё­наў, за­гі­ну­лі больш за ты­ся­чу. У тым лі­ку сам ка­ман­дзір.

Бры­га­да Мі­ха­і­ла Якаў­ле­ві­ча ў той ка­цёл не па­тра­пі­ла, бо бы­ла, па яго сло­вах, ад­ной з са­мых ма­біль­ных у Бе­ла­ру­сі, вель­мі доб­ра ўзбро­е­ная, з вы­дат­на па­стаў­ле­най раз­вед­валь­най ра­бо­тай. Яна пад­па­рад­коў­ва­ла­ся не­па­срэд­на раз­вед­валь­на­му ўпраў­лен­ню ў Маск­ве, якое ўзна­чаль­ваў ле­ген­дар­ны Па­вел Су­да­пла­таў. Але ве­тэ­ран доб­ра ўяў­ляе, што да­вя­ло­ся пе­ра­жыць тым, хто ака­заў­ся вяс­ной 1944-га пад Уша­ча­мі ў акру­жэн­ні ўтрая боль­шых сіл пра­ціў­ні­ка.

— Я чы­таў ус­па­мі­ны дзяў­чы­ны-кі­на­апе­ра­та­ра, якой уда­ло­ся вы­рвац­ца з акру­жэн­ня ра­зам з пар­ты­за­на­мі. Яна рас­каз­ва­ла, што Ула­дзі­мір Ла­ба­нок, які кі­ра­ваў пра­ры­вам, за­га­даў ёй моц­на тры­мац­ца за яго рэ­мень і так бег­чы за ім, не ад­пус­ка­ю­чы ру­ку, за­плю­шчыў­шы во­чы і вы­со­ка па­ды­ма­ю­чы но­гі, каб, не дай Бо­жа, не ўпа­сці, — рас­каз­вае Мі­ха­іл Якаў­ле­віч.

«Што та­кое нач­ны пра­рыў?

— згад­ва­ла бе­ла­рус­кі ва­ен­ны кі­на­апе­ра­тар Аты­лія Рэй­зман. — Лі­ча­ныя ім­гнен­ні ўра­ган­на­га агню. І бе­гу, што ёсць сі­лы. Аў­та­мат­чы­кі ра­за­рва­лі акру­жэн­не, і праз гар­ла­ві­ну мет­раў у дзвес­це вы­рва­ла­ся боль­шая част­ка пар­ты­зан...»

[caption id="attachment_30493" align="alignnone" width="600"]1-32 Мі­ха­іл Скра­бін (у ніж­нім ра­дзе пер­шы зле­ва) на кі­на­сту­дыі «Мас­фільм», 1938 го­д.[/caption]

«Сён­ня, а 4 га­дзі­не ра­ні­цы...»

У ня­дзе­лю 22 чэр­ве­ня 1941 го­да, апоўд­ні па ра­дыё бы­ло аб'­яў­ле­на аб на­пад­зе нем­цаў на Са­вец­кі Са­юз. Уве­ча­ры та­го ж дня — аб­ве­шча­ны Указ Прэ­зі­ды­у­ма Вяр­хоў­на­га Са­ве­та аб ма­бі­лі­за­цыі ва­ен­на­аба­вя­за­ных, якія на­ра­дзі­лі­ся з 1905 па 1918 год. За год да гэ­та­га Ге­не­раль­ны штаб пра­вёў ма­бі­лі­за­цый­ную ак­цыю: вы­клі­ка­лі ўсіх, хто здоль­ны тры­маць зброю, і ўру­чы­лі ма­бі­лі­за­цый­ныя прад­пі­сан­ні, у якіх на­пі­са­на, з чым, ку­ды і ў які час трэ­ба з'я­віц­ца ў вы­пад­ку аб­вя­шчэн­ня ўсе­агуль­най ма­бі­лі­за­цыі. Мі­ха­іл Скра­бін, мас­так-фа­то­граф «Мас­філь­ма», у тыя дні зна­хо­дзіў­ся ра­зам са зды­мач­най гру­пай у ка­ма­дзі­роў­цы і ма­бі­лі­за­цый­на­га прад­пі­сан­ня не атры­маў. Ён прос­та пай­шоў ра­зам з су­се­дам-ад­на­каш­ні­кам, і яго за­бра­лі. Уве­ча­ры 24 чэр­ве­ня іх ад­пра­ві­лі з Ле­нін­град­ска­га вак­за­ла на поў­нач, але по­тым эша­лон на­кі­ра­ваў­ся ў бок Бе­ла­ру­сі.

Яны еха­лі больш за су­ткі. Двой­чы на цяг­нік на­ля­та­лі ня­мец­кія са­ма­лё­ты, кож­ны раз са­стаў спы­няў­ся, вай­скоў­цы раз­бя­га­лі­ся ў роз­ныя ба­кі, по­тым зноў збі­ра­лі­ся і ру­шы­лі да­лей. Кан­чат­ко­вым пунк­там ака­заў­ся По­лацк.

— Нас апра­ну­лі, па­стро­і­лі і на­кі­ра­ва­лі ў по­лац­кі ўма­ца­ва­ны ра­ён «Лі­ніі Ста­лі­на», — рас­каз­вае Мі­ха­іл Якаў­ле­віч. — Уве­ча­ры мы ўжо бы­лі ў гар­ні­зо­не доў­га­ча­со­вай аг­ня­вой кроп­кі (ДАК) №50 на ўскра­і­не вёс­кі Бе­ла­ма­цей­ка­ва. Пе­рад на­мі лес, да­ро­га... Усе
ДА­Кі бы­лі асна­шча­ны пе­рыс­ко­па­мі. Мя­не пры­зна­чы­лі на­вод­чы­кам, на­зі­раль­ні­кам. Увесь час ся­дзеў ка­ля пе­рыс­ко­па, па­ва­роч­ваў руч­кі і гля­дзеў, якія лю­дзі ідуць па да­ро­зе. Уве­ча­ры мы ўжо ўба­чы­лі за­ра­ва на за­ха­дзе, по­тым па­чу­лі глу­хія гу­кі вы­бу­хаў. Паз­ней — пе­ра­стрэл­ку. Нем­цы пра­рва­лі фронт...

Па да­ро­зе, на якую гля­дзеў Скра­бін, бяс­кон­цым па­то­кам ру­ха­лі­ся бе­жан­цы. Пе­рад яго ва­чы­ма да­гэ­туль ста­іць ты­по­вая кар­ці­на тых дзён: ко­ні­ка вя­дзе пад аб­роць ста­ры, на дра­бі­ны па­гру­жа­ны ўвесь ся­лян­скі скарб, на­вер­се ма­ла­ду­ха кор­міць не­маў­ля, по­бач у мяш­ку ві­шчыць на ўсю акру­гу свін­ня, а за пры­вя­за­най да дра­бін ка­ро­вай кро­чыць ма­лень­кае дзяў­чо з пру­ці­кам.

— Гля­дзеў на гэ­тую тра­ге­дыю, а по­тым трош­кі па­ва­роч­ваў руч­ку, і ў аб'­ек­тыў пе­рыс­ко­па трап­ляў бе­ла­снеж­ны ствол бя­ро­зы, бла­кіт­нае не­ба, птуш­кі, якія ні­чо­га не ве­да­лі пра вай­ну... — Мі­ха­і­ла Скра­бі­на ўраж­ваў гэ­ты кант­раст, не­спа­лу­чаль­насць уба­ча­на­га.

Іх ДАК быў асна­шча­ны тры­ма стан­ко­вы­мі ку­ля­мё­та­мі і ад­ным руч­ным, для ахо­вы з ты­лу ў вы­пад­ку акру­жэн­ня. Ку­ля­мёт­ных сту­жак, ка­жа ве­тэ­ран, бы­ло столь­кі, што мож­на бы­ло стра­ляць без спы­нен­ня не­каль­кі ме­ся­цаў — толь­кі па­спя­вай аха­лодж­ваць ствол. Але яны не зра­бі­лі ні­вод­на­га стрэ­лу. Рап­там па­сту­піў за­гад зняць з ДА­Каў уз­бра­ен­не, за­браць ку­ля­мёт­ныя стуж­кі і па­кі­нуць аг­ня­выя кроп­кі.

— На апор­ным пунк­це ў ле­се хут­ка фар­мі­ра­ва­лі но­выя част­кі, а не­мец ужо быў да­лё­ка: быў узя­ты Не­вель, баі іш­лі пад Вя­лі­кі­мі Лу­ка­мі, — рас­каз­вае Мі­ха­іл Якаў­ле­віч. — Ка­ман­дзі­ры амаль усе бы­лі пры­піс­ныя, зна­каў ад­роз­нен­ня на аб­мун­дзі­ра­ван­ні не бы­ло. Чыр­во­ным алоў­кам ма­ля­ва­лі на ад­клад­ным каў­не­ры­ку па­лач­кі, ром­бі­кі, квад­ра­ты, каб бы­ло ві­даць, што ідзе, на­прык­лад, ка­ман­дзір ро­ты.

Іх па­стро­і­лі. Ка­ман­дзір пал­ка аб'­явіў, што полк на­зы­ва­ец­ца «50-ы звод­ны» і іх за­да­ча — вы­зва­ліць Не­вель, дэ­віз: «Не­вель — наш! У гэ­тым наш па­ра­ту­нак». А да Не­ве­ля — 100 кі­ла­мет­раў. Яны гэ­тыя 100 кі­ла­мет­раў прай­шлі так хут­ка, што дзень у іх свя­до­мас­ці змя­шаў­ся з ноч­чу. Спа­лі на ха­ду, уты­ка­ю­чы­ся тва­ра­мі ў він­тоў­кі тых, хто ішоў на­пе­ра­дзе.

«Гэ­та бы­ла са­мая вя­лі­кая праў­да жыц­ця...»

Сцэ­ны бою ў кі­но заў­сё­ды на­поў­не­ны спец­эфек­та­мі і ча­ла­ве­чы­мі эмо­цы­я­мі. Ле­там 1941-га 24-га­до­вы су­пра­цоў­нік кі­на­сту­дыі «Мас­фільм» Мі­ха­іл Скра­бін упер­шы­ню ўбачыў мес­ца, дзе са­праўд­ны бой толь­кі што скон­чыў­ся. На да­ро­зе ля­жаў рас­па­сцёр­ты не­мец. На яго жы­ва­це, на рэ­ме­ні, — «па­ра­бе­лум», аса­біс­тая зброя ма­лод­шых афі­цэ­раў. А да­лей, у кю­ве­це, ста­яў руч­ны ку­ля­мёт і ся­дзе­лі два ку­ля­мёт­чы­кі. Хут­ка, без адзі­на­га сло­ва, яны на­бі­ва­лі па­тро­ны ў дыс­ка­выя ма­га­зі­ны, бо ўжо ўсе дыс­кі бы­лі рас­стра­ля­ны.

— Я больш за 70 га­доў па­мя­таю гэ­тых двух хлоп­цаў у пі­лот­ках по­бач з за­бі­тым імі нем­цам, — з хва­ля­ван­нем ка­жа ве­тэ­ран. — Гэ­та бы­ла са­мая вя­лі­кая праў­да жыц­ця, якую не ўба­чыш ні ў ад­ным філь­ме.

Іх ро­ту кі­ну­лі пад Не­ве­лем у бой, каб ад­цяг­нуць ува­гу нем­цаў ад мес­ца асноў­на­га пра­ры­ву.

— Мы іш­лі вя­лі­кай ка­ло­най, маг­чы­ма, у ты­ся­чу ча­ла­век, кан­ца яе не бы­ло ві­даць. Спы­ні­лі­ся. Чу­ем ці­хі за­гад: «Ро­та, тры кро­кі ўбок, раз­гар­нуц­ца ў лан­цуг і іс­ці ў ін­шы бок ад ка­ло­ны». Ідзём. Ці­шы­ня та­кая, што чут­но, як сэр­ца гру­кае. Ува­хо­дзім у жы­та, і ад­туль агонь — раз­рыў­ны­мі. Мы пра раз­рыў­ныя та­ды ўпер­шы­ню да­ве­да­лі­ся. Ла­жым­ся, ні­чо­га не ба­чым, чу­ем толь­кі свіст куль. Та­ды яшчэ не ве­да­лі, што тая, якая пра­свіс­та­ла, — ужо не твая ку­ля. Бы­ло ад­но жа­дан­не — за­рыц­ца ў зям­лю, — ка­лі Мі­ха­іл Якаў­ле­віч апа­вя­дае, час, які ад­дзя­ляе яго сён­няш­ня­га, 97-га­до­ва­га, ад та­го, ма­ла­до­га, што ля­жаў у жы­це пад ку­ля­мі, пе­ра­стае іс­на­ваць.

— І рап­там ад­не­куль спра­ва да­но­сіц­ца: «Ура-а-а!» Блі­жэй, блі­жэй... І ты ра­зу­ме­еш, што не адзін, і па­ды­ма­еш­ся, і бя­жыш ра­зам з усі­мі на­пе­рад так хут­ка, як толь­кі мо­жаш, ні­бы смерць не на­пе­ра­дзе, а зза­ду...

Яны вы­бег­лі да кі­ну­тых ня­мец­кіх ма­та­цык­лаў. По­тым да да­моў, да ага­ро­даў, да да­ро­гі... Та­ды ім уда­ло­ся вый­сці з акру­жэн­ня. Але да асноў­ных са­вец­кіх ва­ен­ных час­цей яшчэ бы­ло да­лё­ка. Нем­цы ру­ха­лі­ся па да­ро­гах на тан­ках, ма­та­цык­лах, гру­за­ві­ках, а яны, у тым жа на­прам­ку, — па­між да­ро­га­мі, ноч­чу, пеш­шу, губ­ля­ю­чы апош­нія сі­лы. Днём ча­ка­лі, па­куль сцям­нее, по­тым ад­ра­зу па­ды­ма­лі­ся і пра­хо­дзі­лі на ўсход кі­ла­мет­раў 10-15, бо лет­нія но­чы ка­рот­кія. Спы­ня­лі­ся, ка­па­лі ако­пы. З-за не­да­хо­пу рыд­лё­вак ка­па­лі су­хую зям­лю кас­ка­мі, фін­ка­мі, збі­ва­ю­чы ру­кі ў кроў.

Мі­ха­іл Якаў­ле­віч ус­па­мі­нае, як яны прый­шлі ў кі­ну­ты саў­гас з за­кры­тай фер­май, дзе ля­жа­лі здох­лыя свін­ні. Як за­коп­ва­лі гэ­тых жы­вёл, зноў іш­лі. Пас­ля лёг­ка­га ра­нен­ня Скра­бін па­тра­піў у ме­ды­ка-са­ні­тар­ную ро­ту, а по­тым ён і ін­шыя лёг­ка па­ра­не­ныя за­мя­ні­лі аса­бо­вы склад мед­сан­ба­та, які ад­пра­ві­лі на пе­ра­да­вую. І зноў бяс­кон­ца доў­гае ад­ступ­лен­не.

— Не па­мя­таю, што мы елі. У нас ужо не бы­ло ко­ней, каб цяг­нуць па­воз­кі, скон­чы­лі­ся па­тро­ны. Па­мя­таю буль­бя­ныя па­лі і за­гад: буль­бу не ка­паць, а пад­коп­ваць, каб яна маг­ла яшчэ пад­рас­ці. А мы ж ад­сту­па­ем, па­кі­да­ем гэ­тую зям­лю нем­цам... Той, хто даў гэ­тую ка­ман­ду, ад­нёс­ся да по­ля па-гас­па­дар­ску, але не па-ва­ен­на­му, — з го­рыч­чу згад­вае па­жы­лы ча­ла­век.

У па­чат­ку каст­рыч­ні­ка пад Вя­лі­кі­мі Лу­ка­мі яго зноў па­ра­ні­ла і яны зноў тра­пі­лі ў акру­жэн­не. Та­ды ка­ман­дзір ро­ты ска­заў: «Акру­жэн­не не су­цэль­нае, не­вя­лі­кі­мі гру­па­мі вый­сці з яго мож­на. Ідзі­це на ўсход, ары­ен­туй­це­ся па гу­ках». Кож­на­му ўзво­ду даў ка­ман­дзі­ра.

І яны пай­шлі гру­па­мі. Гру­пы то па­вя­ліч­ва­лі­ся, то па­мян­ша­лі­ся. Так яны іш­лі дзён шэсць. Па­ча­лі­ся даж­джы. У ней­кую сы­рую ноч на до­світ­ку гру­па, у якой быў Мі­ха­іл Скра­бін, знай­шла ста­рую зям­лян­ку, ка­ман­дзір пры­зна­чыў вар­та­во­га, усе ас­тат­нія па­ва­лі­лі­ся на зем­ля­ную пад­ло­гу і па­сну­лі мёрт­вым сном. Ка­ман­дзір іх быў лёг­ка па­ра­не­ны ў га­ла­ву. Ку­ля за­кра­ну­ла толь­кі мяк­кія ткан­кі, але з-за гра­зі ра­на за­па­лі­ла­ся, па­чаў­ся жар. Ён па­пра­сіў вар­та­во­га пры­нес­ці ва­ды з якой-не­будзь лу­жы­ны, а сам за­дра­маў. У гэ­ты час на зям­лян­ку на­ткну­лі­ся нем­цы. А ў на­шых і він­то­вак не бы­ло, бо ўсе яны бы­лі з са­ні­тар­най ро­ты. Так Мі­ха­іл Скра­бін тра­піў у па­лон.

Воль­га МЯДЗ­ВЕ­ДЗЕ­ВА.

Пра­цяг бу­дзе.

Гро­шы на ства­рэн­не ме­ма­ры­я­ла «Уро­чы­шча Пяс­кі» мож­на пе­ра­ліч­ваць у Ві­цеб­скае аб­лас­ное ад­дзя­лен­не ГА «Бе­ла­рус­кі фонд мі­ру» на ра­ху­нак

№3135411066036 (у бе­ла­рус­кіх руб­лях),

№3135411066502 (у до­ла­рах),

№3135411066805 (у ра­сій­скіх руб­лях)

у ды­рэк­цыі ААТ «Бел­ін­вест­банк» па Ві­цеб­скай воб­лас­ці, код 153001739, УНП 300126736

______________________________________________________________________________________

Іншыя матэрыялы праекта глядзіце тут:

Зямля памятае. А мы?

ТЭРЫТОРЫЯ ПАМЯЦІ

Сведкі

Лёс ваеннапалонных — боль не толькі Беларусі

Вя­зень ДУ­ЛА­Га — 125 (За­кан­чэн­не. Па­ча­так у ну­ма­ры за 1 лю­та­га 2014 го­да)

«Мой баць­ка ля­жыць у Пяс­ках»

Аба­вя­зак сы­ноў

______________________________________________________________________________________

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Пераможца «Жанчыны года-2018»: З трыма дзецьмі можа справіцца кожная пара

Пераможца «Жанчыны года-2018»: З трыма дзецьмі можа справіцца кожная пара

Тры гады таму прозвішча Трыкоза ўжо было на слыху.

Грамадства

Мэр Брэста Аляксандр Рагачук: Дзеці ў пясочніцах на касцях гуляць не будуць

Мэр Брэста Аляксандр Рагачук: Дзеці ў пясочніцах на касцях гуляць не будуць

Кіраўнік Брэсцкага гарвыканкама адмеркаваў рэзанансную тэму раскопак на тэрыторыі гета.

Культура

Як  мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Як мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Наватар, «шасцідзясятнік», ваяўнічы аптыміст — гэта ўсё пра яго.