Вы тут

Класікі гавораць...


На­пя­рэ­дад­ні Між­на­род­на­га дня род­най мо­вы ў ад­ной са ста­рэй­шых біб­лі­я­тэк ста­лі­цы — імя Льва Талс­то­га — ад­бы­ла­ся прэ­зен­та­цыя кні­гі Тац­ця­ны Па­да­ляк «Дыя­ло­гі на мя­жы ста­год­дзяў. Кла­сі­кі і су­час­ні­кі ў ін­тэр'­еры ча­су», якая ўба­чы­ла свет у Вы­да­вец­кім до­ме «Звяз­да». Вя­до­мыя по­ста­ці бе­ла­рус­кай лі­та­ра­ту­ры і куль­ту­ры на ста­рон­ках вы­дан­ня раз­ва­жа­юць пра жыц­цё, ка­хан­не, ча­ла­ве­чыя каш­тоў­нас­ці... і мо­ву.

21-11

Кні­га — во­пыт шмат­га­до­вай плён­най пра­цы аў­та­ркі. Пад­час пра­цы ў га­зе­це «Звяз­да» на пра­ця­гу мно­гіх га­доў Тац­ця­на Ула­дзі­мі­ра­ўна су­стра­ка­ла­ся з вя­до­мы­мі людзь­мі эпо­хі, з іх род­ны­мі і на­шчад­ка­мі. У вы­ні­ку най­ці­ка­вей­шыя ін­тэр­в'ю вы­хо­дзі­лі на па­ло­сах рэс­пуб­лі­кан­скай га­зе­ты, ча­сам ства­ра­ю­чы пэў­ную сен­са­цыю. Ме­на­ві­та з гэ­тых пуб­лі­ка­цый не­ка­то­рыя чы­та­чы ўпер­шы­ню да­ве­да­лі­ся пра ня­лёг­кае дзя­цін­ства Кузь­мы Чор­на­га, вя­до­мых па­клон­ні­каў акт­ры­сы Ку­па­лаў­ска­га тэ­ат­ра Га­лі­ны Баль­чэў­скай, дра­ма­тыч­ную бія­гра­фію Мі­ха­і­ла Са­віц­ка­га...

На прэ­зен­та­цыю прый­шло шмат мо­ла­дзі. Пры­чым, як ні дзіў­на, пе­ра­ва­жа­лі джэнтль­ме­ны, якія ву­чац­ца ў лі­цэі №5 транс­парт­на­га бу­даў­ніц­тва. Ка­лі па­раў­ноў­ваць са шко­лай — вуч­ні ста­рэй­шых кла­саў. Тац­ця­на Па­да­ляк, як та­ле­на­ві­ты вы­клад­чык Ін­сты­ту­та жур­на­ліс­ты­кі БДУ, ула­ві­ла гэ­тую ака­ліч­насць і па­вя­ла гу­тар­ку ў ме­жах школь­най пра­гра­мы. І ўсё, як ка­жуць, не без пад­стаў: у яе кні­зе не ад­но ін­тэр­в'ю пры­све­ча­на кла­сі­кам бе­ла­рус­кай лі­та­ра­ту­ры, чые тво­ры як­раз вы­ву­ча­юць стар­ша­клас­ні­кі. Ад­ным сло­вам, атры­ма­ла­ся прэ­зен­та­цыя-ўрок. Пад­лет­кі ме­лі ўні­каль­ную маг­чы­масць па­зна­ё­міц­ца з кла­сі­ка­мі не толь­кі ў якас­ці аў­та­раў паэ­зіі ці про­зы, а ўба­чы­лі ў іх звы­чай­ных лю­дзей са сва­і­мі ма­ра­мі, дум­ка­мі, пе­ра­жы­ван­ня­мі.

І не­вы­пад­ко­ва кан­ды­дат фі­ла­ла­гіч­ных на­вук, да­цэнт па­ча­ла з Пі­ме­на Пан­чан­кі — ча­ла­ве­ка, які не адзін верш пры­свя­ціў род­най мо­ве.

— Так атры­ма­ла­ся, што апош­няя су­стрэ­ча з жур­на­ліс­та­мі ў Пі­ме­на Пан­чан­кі ад­бы­ла­ся са мной, — рас­каз­вае Тац­ця­на Ула­дзі­мі­ра­ўна. — Я бы­ла яшчэ зу­сім ма­ла­дой. І вось што мя­не ўра­зі­ла. Пі­мен Пан­чан­ка быў ужо вель­мі па­жы­лым ча­ла­ве­кам і вель­мі хво­рым — но­гі паэ­та амаль не слу­ха­лі­ся, але, тым не менш, ён мя­не су­стра­каў сто­я­чы. «Я не ма­гу не вы­ка­заць па­ва­гу і па­ша­ну жан­чы­не», — та­кі­мі бы­лі яго сло­вы.

Як ус­па­мі­нае аў­та­рка кні­гі, Пі­мен Пан­чан­ка з крыў­дай ус­па­мі­наў, як ад­вяр­ну­лі­ся ад бе­ла­рус­кай мо­вы. У 50-я га­ды на­ву­чан­не ў мно­гіх шко­лах, тэх­ні­ку­мах і ВНУ вя­ло­ся па-бе­ла­рус­ку. Але тут пры­ехаў у Мінск кі­раў­нік СССР Мі­кі­та Хру­шчоў. А та­га­час­ны кі­раў­нік на­шай кра­і­ны Кі­рыл Ма­зу­раў, бы­лы пар­ты­зан і ва­ля­вы ча­ла­век, у тэ­ат­ры опе­ры і ба­ле­та чы­таў дак­лад на бе­ла­рус­кай мо­ве. Хру­шчо­ва гэ­та вель­мі раз­зла­ва­ла, і, па ўспа­мі­нах Пі­ме­на Емяль­я­на­ві­ча, ён ска­заў: «Запомните: кто быст­рее пе­рей­дёт на русский язык, тот быст­рее придёт в коммунизм». І лі­та­раль­на на на­ступ­ны дзень у Бе­ла­русь прый­шла тэ­ле­гра­ма та­га­час­на­га мі­ніст­ра куль­ту­ры Ка­ця­ры­ны Фур­ца­вай, у якой га­ва­ры­ла­ся, што бе­ла­рус­кую мо­ву на­ву­чан­ня па­трэб­на ска­са­ваць, пе­рай­сці на рус­кую. Вя­до­ма, якім гвал­там гэ­та ра­бі­ла­ся.

Вель­мі сяб­ра­ваў з Пі­ме­нам Пан­чан­кам Мак­сім Танк. Нель­га за­быць яго верш «Род­ная мо­ва», які так­са­ма вы­ву­ча­ец­ца па школь­най пра­гра­ме.

— Мак­сім Танк на­пі­саў гэ­ты верш пад­час вай­ны — у 1943 го­дзе, — скі­роў­вае ўва­гу школь­ні­каў Тац­ця­на Па­да­ляк. — Ён быў вы­клі­ка­ны з фрон­ту і пра­ца­ваў у Маск­ве ў га­зе­це «За Са­вец­кую Бе­ла­русь». Ду­ша ба­ле­ла за Бе­ла­русь, за род­ную мо­ву. Як, да­рэ­чы, і да вай­ны. Яў­ген Іва­на­віч Скур­ко ро­дам быў з За­ход­няй Бе­ла­ру­сі, дзе, як вя­до­ма, бе­ла­рус­кая мо­ва бы­ла пад за­ба­ро­най. У кан­цы 1930-х га­доў поль­скі мі­ністр асве­ты Скуль­скі за­явіў, што праз 10 га­доў у Поль­шчы (у яе скла­дзе бы­ла За­ход­няя Бе­ла­русь) на­ват са свеч­кай не зной­дзец­ца ні ад­на­го бе­ла­ру­са. І ма­ла­ды Мак­сім Танк, бун­тар, пры­га­жун, яшчэ зу­сім юнак, на­пі­саў ча­ты­ры рад­кі, за якія яго па­са­дзі­лі ў тур­му на Лу­кіш­ках, што ў Віль­ні. Вось яны:

«Ка­лі ня­ма на све­це ма­ёй мо­вы,

Май­го на­ро­да і мя­не са­мо­га,

Дык для ка­го бу­ду­е­це, па­но­ве,

Канц­ла­ге­ры, ка­тоў­ні і аст­ро­гі?»

— Што яшчэ мя­не ўра­зі­ла з апо­ве­ду сы­на паэ­та (у кні­зе зме­шча­ны дыя­лог з сы­нам Тан­ка Мак­сі­мам) дык гэ­та за­вя­шчан­не Мак­сі­ма Тан­ка, — пра­цяг­вае аў­та­рка кні­гі. — У сва­ім за­вя­шчан­ні ён пра­сіў па­ха­ваць яго на тых мо­гіл­ках, дзе па­ха­ва­ны яго баць­кі (ён з Мя­дзель­ска­га ра­ё­на). Яў­ген Іва­на­віч ха­цеў, каб не ста­ві­лі ні­я­ка­га пом­ні­ка, а толь­кі на стэ­ле, якую ён не­ка­лі па­ста­віў сва­ёй ма­ці, на­пі­са­лі яго імя. Яшчэ Мак­сім Танк пра­сіў, каб не на­зы­ва­лі яго іме­нем ву­ліц і ўста­ноў, не ста­ві­лі пом­ні­каў, не ве­ша­лі ме­ма­ры­яль­ных до­шак, а на па­ха­ван­ні не нес­лі ор­дэ­наў. Вось што яшчэ ўра­зі­ла сы­на. Баць­ка­ву тру­ну па­ста­ві­лі ў са­дзе на та­бу­рэт­ках, бы­ла стра­шэн­ная га­ра­чы­ня. Па кра­ях уся­го пе­ры­мет­ра тру­ны ся­дзе­лі зя­лё­ныя ко­ні­кі. Пры­чым так шчыль­на, што адзін ад­на­го скід­ва­лі. І ў та­кім не­звы­чай­ным аб­рам­лен­ні ад­бы­ва­ла­ся раз­ві­тан­не з на­род­ным паэ­там Бе­ла­ру­сі.

Не абы­шла ўва­гай Тац­ця­на Па­да­ляк і Кузь­му Чор­на­га. Яна раз­маў­ля­ла з яго дач­кой Раг­не­дай. Вель­мі цяж­кім быў лёс у пісь­мен­ні­ка. І ў сён­няш­ніх пад­руч­ні­ках не пі­шац­ца, што, аказ­ва­ец­ца, Кузь­ма Чор­ны быў рэ­прэ­са­ва­ны. Праў­да, праз 8 ме­ся­цаў яго ад­пус­ці­лі. Са­мае ці­ка­вае, што ён ве­даў, хто на­пі­саў на яго да­нос, але да­ра­ваў гэ­та­му ча­ла­ве­ку. Дач­ка Кузь­мы Чор­на­га не ад­кры­ла, што гэ­та быў за пісь­мен­нік. Толь­кі ска­за­ла, што по­тым гэ­ты ча­ла­век пры­хо­дзіў да іх у ха­ту, яны доў­га раз­маў­ля­лі з Кузь­мой Чор­ным. На здзіў­лен­не жур­на­ліст­кі, дач­ка пісь­мен­ні­ка да­да­ла: баць­ку вель­мі па­да­ба­ла­ся з ім раз­маў­ляць, што свед­чыць аб тым, якім мяк­кім ча­ла­ве­кам ён быў.

Коль­кі ці­ка­ва­га з вус­наў аў­та­ркі да­вя­ло­ся па­чуць і пра Пет­ру­ся Броў­ку. Тым больш, што лі­цэ­іс­ты хут­ка бу­дуць пра­хо­дзіць яго паэ­му «Го­лас сэр­ца». «Хо­ча­це ве­даць, ча­му ён на­пі­саў гэ­ты твор? — за­інт­ры­га­ва­ла пад­лет­каў Тац­ця­на Па­да­ляк. — Яго ма­ці за­му­чы­лі ў Асвен­цы­ме, яна бы­ла спа­ле­на ў гэ­тым стра­шэн­ным канц­ла­ге­ры... Уво­гу­ле, ён на­ра­дзіў­ся ў бед­най сям'і, дзе бы­ло 10 дзя­цей. Па­шчас­ці­ла гу­та­рыць з сы­нам Пет­ру­ся Броў­кі Юры­ем. І мя­не ці­ка­ві­ла, як ён стаў паэ­там. Цу­доў­на ён пра гэ­та ска­заў сам у сва­ім вер­шы:

«Не пы­тай­ся пра гэ­та,

Бо ад­ка­зу не дам.

Як зра­біў­ся паэ­там,

Я не ве­даю сам.

 

Свой ра­док на па­пе­ры

Не ча­каў я спат­каць.

Прос­та сэр­ца без ме­ры

За­ха­це­ла спя­ваць...»

— Ка­лі ве­да­еш гэ­тыя дэ­та­лі бія­гра­фіі, зу­сім інакш гля­дзіш на тое, што на­пі­саў ча­ла­век, — пе­ра­ка­на­на Тац­ця­на Па­да­ляк.

Не вы­клі­кае су­мнен­ня: кні­га вар­тая та­го, каб яе пра­чы­та­лі. Тут мож­на да­ве­дац­ца і пра адзі­нае ка­хан­не Мак­сі­ма Тан­ка, і пра гіс­то­рыю псеў­да­ні­ма Кузь­мы Чор­на­га, і пра тое, ка­му Пят­русь Броў­ка пры­свя­ціў свой верш «Алек­санд­ры­на», ка­го ка­хаў Ула­дзі­мір Ка­рат­ке­віч, пра аса­біс­тую ва­ен­ную тра­ге­дыю сям'і Іва­на Чыг­ры­на­ва, пра жыц­цё­вы шлях паэ­та-пе­сен­ні­ка Аляк­санд­ра Ляг­чы­ла­ва... Да­рэ­чы, гэ­та толь­кі пер­шая част­ка вы­дан­ня. Яна пра тых, хто ўжо пай­шоў з жыц­ця. Не­ўза­ба­ве свет уба­чыць і дру­гая част­ка. У ёй бу­дуць не менш зна­ка­мі­тыя асо­бы, най­ці­ка­выя фак­ты з іх бія­гра­фіі, ма­ла­вя­до­мыя ста­рон­кі аса­біс­та­га жыц­ця — на гэ­ты раз на­шых су­час­ні­каў.

Ве­ра­ні­ка КА­НЮ­ТА.

Фо­та аў­та­ра

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як задаволіць кадравы голад у сферы ІТ?

Як задаволіць кадравы голад у сферы ІТ?

Работадаўцы кажуць, што быць добрым праграмістам і ўмець пісаць код для эфектыўнай работы ўжо недастаткова.

Культура

Балельшчыкі II Еўрапейскіх гульняў ужо рэзервуюць вясковыя гатэлі

Балельшчыкі II Еўрапейскіх гульняў ужо рэзервуюць вясковыя гатэлі

«Адышоў час, калі гасцям патрэбныя былі толькі «чарка і скварка», ім ужо цікавыя музеі, культурная праграма».

Грамадства

Як працуюць сапёры?

Як працуюць сапёры?

Больш за ўсё «сюрпрызаў» з часоў Вялікай Айчыннай вайны было знойдзена ў Докшыцкім, Талачынскім, Асіповіцкім і Лагойскім раёнах.