Вы тут

Нябронзавы класік


Апублікавана ў газеце "Літаратура і мастацтва" 28.02.14

___________________________________________________________________________

Калі гэтая кніга ўпершыню пабачыла свет у 1989 годзе, то яе наклад вельмі хутка разышоўся, а само выданне стала для многіх адначасова і вялікай нечаканасцю, і выдатным адкрыццём. Не дзіўна: кніга адкрыла шмат невядомых старонак летапісу жыцця і творчасці народнага паэта Беларусі, разам з тым змяніла ўяўленне пра тое, як трэба пісаць пра класікаў. Гаворка ідзе пра выданне “Лясному рэху праўду раскажу…”. Гэта ўспаміны вядомай даследчыцы літаратуры, журналіста Валянціны Куляшовай пра свайго бацьку — знакамітага паэта Аркадзя Куляшова. Сёлета ў выдавецтве “Мастацкая літаратура” ў межах серыі “Жыццё знакамітых людзей Беларусі” кніга атрымала другое жыццё: па-новаму аформленая, дапоўненая выдатнымі фотаздымкамі, яна запрашае да гутаркі новых чытачоў. Прэзентацыя прайшла ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі.

Куляшоу

 

У зале сабраліся не толькі прыхільнікі творчасці Аркадзя Куляшова, выдаўцы, даследчыкі, музейшчыкі, але і сваякі паэта, падчас імпрэзы гучала шмат вершаў класіка, успамінаў пра яго. Так, унук Аркадзя Куляшова, вядомы фалькларыст, калекцыянер музычных інструментаў, музыка, лідар фальклорнага гурта “Ліцьвіны” Уладзімір Бярбераў распавёў:

— Аркадзь Куляшоў быў чалавек з надзвычай разнастайнымі інтарэсамі. Вось чаму ягоная паэзія такая разнастайная па тэматыцы, вось чаму ў вершах згадваюцца касмічныя палёты яшчэ за некалькі гадоў да запуску першага штучнага спадарожніка, не тое што да першага палёту чалавека ў космас. Паэт быў вельмі замкнёны: пазбягаў трыбун, не любіў, калі што-небудзь адрывала ад творчасці. Апроч аднаго: ён быў вельмі рады, калі ў доме з’яўляліся разумныя людзі, з якімі ён мог весці доўгія размовы і пра космас, і пра кліматалогію, якая ў той час яшчэ нават не мела такой назвы. Уяўляеце, я сам чуў ад свайго дзеда тэорыю пра тое, што мы жывём у канцы ледавіковага перыяду. Калі ў сярэдзіне 1960-х адзін за адным ішлі вельмі засушлівыя і спякотныя гады, ён казаў, што ўсё гэта частка аднаго вельмі доўгага цыкла. Будзе паступова цяплець, дойдзе да нейкага піку, а потым зноў пачнецца пахаладанне. Проста цыкл настолькі доўгі, што людзі не могуць яго заўважыць. Менавіта пра гэта толькі 10-15 гадоў таму сталі казаць навукоўцы. А яшчэ Аркадзя Куляшова ад творчасці маглі адарваць шахматы. Ён быў выдатным шахматыстам, з ім неяк згуляў нават кандыдат у майстры спорту сярод юніёраў. Вынік быў такі: хлопцу не ўдалося ні разу выйграць у Куляшова з-за непрадказальнасці хадоў паэта. Ён гуляў і ў карты, але ўжо радзей, прызнаваў толькі прэферанс. Усе астатнія гульні, нават “тысяча”, яму падаваліся нецікавымі, бо ў іх гуляць вельмі проста.

Працэс напісання твораў таксама ў яго быў свой, адметны. Дзядуля спачатку клаўся на канапу і доўга глядзеў у столь. Усе хатнія ведалі: нешта складае, можа, нават паэму. Пасля падымаўся, сядаў за стол і, па сутнасці, з хуткасцю сакратаркі пачынаў друкаваць твор на машынцы: у галаве ўсё ўжо было складзена. І гэты вялікі фрагмент трэба было толькі занатаваць. Дарэчы, у апошнія гады жыцця пісаць Куляшову дапамагала котка. Калі ён прадумваў творы на канапе, яна клалася на жывот ці грудзі, а калі сядаў да машынкі, котка сядала побач і зацікаўлена глядзела, як працуе машынка, нібыта магла нешта зразумець. Дзядуля быў надзвычай далікатным чалавекам. Для яго было недапушчальна каго-небудзь пакрыўдзіць. Не толькі чалавека, ён і ў чатырохногіх нашых сябрах таксама паважаў асобу, нават абразіць звера лічыў недапушчальным.

Своеасаблівую рэкламу новаму выданню падчас выступлення зрабіла даследчыца жыцця і творчасці Аркадзя Куляшова, загадчык аддзела тэксталогіі і выданняў Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі, кандыдат філалагічных навук Тэрэза Голуб:

— Валянціна Аркадзьеўна піша з надзвычайнай лёгкасцю, а сама кніга чытаецца на адным дыханні. Гэтае выданне каштоўнае для кожнага чытача. З яго старонак вы даведаецеся пра род Куляшовых па лініі бацькі і маці, пра дзяцінства паэта, яго захапленне творчасцю класікаў рускай літаратуры, пра тое, адкуль бяруць вытокі паэтычныя радкі аўтара, а таксама пра яго незвычайныя здольнасці пісаць. Аркадзь Куляшоў любіў пісаць алоўкам. Думаецца, гэтая адметнасць яго творчай індывідуальнасці бярэ пачатак яшчэ ў той час, калі паэт сябраваў з Астапенкам і Таўбіным і яны жылі разам на кватэры на вуліцы Розы Люксембург. У іх быў вельмі цесны пакойчык, пісаць хацелася, а месца для таго, каб карыстацца пяром і чарнілам, не было. Таму даводзілася пісаць алоўкам. У Валянціны Аркадзьеўны вы прачытаеце і пра часы яго навучання, з кім сябраваў, якім ён быў верным таварышам на ўсё жыццё. А сяброўства Куляшова з Аляксандрам Твардоўскім — і ўвогуле асобная старонка жыцця класіка. Тут можна прачытаць гісторыі напісання вядомых вялікіх паэм, а таксама цікавыя расповеды пра тое, як склаліся асобныя вершы. Перад намі выдатная кніга, успаміны не толькі дачкі класіка, але і выдатнага літаратуразнаўцы і журналіста.

Але не толькі гэтае выданне сталася данінай памяці класіка да стагоддзя з дня нараджэння. У Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі падрыхтаваная адмысловая выстаўка, у межах якой прадстаўлены зборы твораў Аркадзя Куляшова, творы паэта ў перакладзе на розныя мовы, публікацыі, змешчаныя ў перыёдыцы і зборніках навуковых артыкулаў, а таксама манаграфіі, у якіх разглядаюцца жыццё і творчасць пісьменніка. На гэтай выстаўцы можна пабачыць і сапраўдны рарытэт — паэму А. Куляшова “Сцяг брыгады”, што была выдадзеная ў 1943 годзе асобнай кнігай. Сёння гэты асобнік ужо адрэстаўраваны, але ён і цяпер выдаецца чытачам. Добрым падарункам да юбілею класіка стане і новае выданне манаграфіі Тэрэзы Голуб “Летапіс жыцця і творчаці Аркадзя Куляшова”. Зусім хутка яе дапоўнены і дапрацаваны тэкст у новым афармленні пабачыць свет у Выдавецкім доме “Беларуская навука”.

Марына ВЕСЯЛУХА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Пераможца «Жанчыны года-2018»: З трыма дзецьмі можа справіцца кожная пара

Пераможца «Жанчыны года-2018»: З трыма дзецьмі можа справіцца кожная пара

Тры гады таму прозвішча Трыкоза ўжо было на слыху.

Грамадства

Мэр Брэста Аляксандр Рагачук: Дзеці ў пясочніцах на касцях гуляць не будуць

Мэр Брэста Аляксандр Рагачук: Дзеці ў пясочніцах на касцях гуляць не будуць

Кіраўнік Брэсцкага гарвыканкама адмеркаваў рэзанансную тэму раскопак на тэрыторыі гета.

Культура

Як  мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Як мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Наватар, «шасцідзясятнік», ваяўнічы аптыміст — гэта ўсё пра яго.