Вы тут

Любоў — гэта бонус


«Мне ў жыц­ці не па­шан­ца­ва­ла — мя­не ўда­ча­ры­лі!» Гэ­та пры­знан­не аме­ры­кан­скай дзяў­чы­ны, якую ўсе лі­чы­лі шчас­лі­вай. Яе ўда­ча­ры­ла вель­мі пры­стой­ная сям'я. Ад­нак дзяў­чы­на са сля­за­мі рас­па­вя­да­ла, як усё дзя­цін­ства жы­ла ў стра­ху ў чымсь­ці пра­ві­ніц­ца. Яна па­мя­та­ла, што яе зне­ва­жа­лі, яна ад­чу­ва­ла, што раз­драж­няе, што яе не лю­бяць… Да пе­ра­ход­на­га ўзрос­ту ў яе бы­ла ад­на мэ­та — вы­зва­ліц­ца ад не­на­віс­ных баць­коў, аб якіх ка­лісь­ці ма­ры­ла.

6-13

Мне зда­ло­ся, што та­кая сі­ту­а­цыя не мо­жа ад­быц­ца не­дзе ў нас… Яна на­гад­вае каз­ку са злой ма­ча­хай. Але я па­мы­ля­ла­ся. Зра­зу­ме­ла гэ­та, ка­лі па­чу­ла пры­знан­не ад­ной жан­чы­ны, якая ўсы­на­ві­ла хлоп­чы­ка не­каль­кі га­доў та­му: «Я не люб­лю яго… У мя­не да яго два па­чуц­ці: або ён мя­не раз­драж­няе, або я да яго абы­яка­вая. Але ка­лі яго вяр­нуць у дзі­ця­чы дом, то мне бу­дзе яшчэ горш…» Жан­чы­на ска­за­ла, што не мо­жа пры­му­сіць ся­бе лю­біць. Не на­ра­дзі­ла­ся ў яе сэр­цы лю­боў да пры­ём­на­га сы­на, і ўсё тут.

На­огул, ці мож­на пры­му­сіць ся­бе лю­біць? Больш за ўсё мя­не ўра­зі­ла ад­крыц­цё, што лю­боў да дзя­цей — гэ­та праб­ле­ма не толь­кі пры­ём­ных сем'­яў. І не толь­кі праб­ле­ма ад­но­сін па­між да­рос­лы­мі і дзець­мі. Прос­та ўсы­наў­лен­не па­доб­нае да па­ве­лі­чаль­на­га шкла. Яно ро­біць за­ўваж­ны­мі тыя на­шы якас­ці аль­бо хі­бы, пра якія мы, маг­чы­ма, і не зда­гад­ва­лі­ся. І тыя праб­ле­мы, якія ста­но­вяц­ца ві­да­воч­ны­мі ў бія­ла­гіч­ных сем'­ях толь­кі з ця­гам ча­су, ка­лі бы­вае ўжо скла­да­на неш­та вы­пра­віць, ва ўсы­на­ві­це­ляў «вы­стрэль­ва­юць» амаль ад­ра­зу, і гэ­та, у пэў­най сту­пе­ні, дае шанц…

6-14

Псі­хо­лаг На­тал­ля Шэх — не толь­кі спе­цы­я­ліст у га­лі­не ўсы­наў­лен­ня, але і са­ма ўсы­на­ві­ла не­каль­кіх дзе­так. Яна ста­ла пер­шай, з кім мы аб­мяр­коў­ва­ем гэ­ту ня­прос­тую тэ­му.

—- На­тал­ля, з які­мі праб­ле­ма­мі час­цей за ўсё звяр­та­юц­ца да псі­хо­ла­га баць­кі, якія ўсы­на­ві­лі ці ўда­ча­ры­лі дзі­ця?

— Час­цей пры­хо­дзяць з прэ­тэн­зі­яй, што дзі­ця «не так ся­бе па­во­дзіць». Звы­чай­на, ка­лі па­чы­на­еш раз­ві­ваць тэ­му, «ка­паць глы­бей», то вы­хо­дзіць, што да­рос­лы прос­та не пры­мае дзі­ця.

Па­мя­таю, Цэнтр усы­наў­лен­ня пра­во­дзіў ма­ні­то­рынг у гру­пе ўсы­на­ві­це­ляў, у якіх дзе­ці зна­хо­дзі­лі­ся ка­ля двух ме­ся­цаў. У мя­не та­ды ад­бы­ла­ся па­ка­заль­ная гу­тар­ка ад­ра­зу з дзвю­ма жан­чы­на­мі па тэ­ле­фо­не.

Ад­на ма­ма ка­жа: «Мы не спім ноч, дзяў­чын­ка кры­чыць, пла­ча, усё ро­біць як быц­цам бы на­зло, але мы ўсё ад­но вель­мі ра­ды і шчас­лі­выя, ад та­го, што на­ша ма­лая з на­мі».

Дру­гая ма­ма рас­па­вя­дае: «Дзі­ця не спіць, гар­ла­па­ніць, пла­ча, мы вель­мі ста­мі­лі­ся. Мы і па­ду­маць не маг­лі, што бу­дзе ўсё так жу­дас­на і цяж­ка. Ра­зу­ме­ем, што з гэ­та­га нер­во­ва­га ма­ло­га ні­чо­га доб­ра­га не вый­дзе. Мы ад­чу­ва­ем, што ён не наш, не на­шай «па­ро­ды», усё не тое… Мы не ве­да­ем, што ця­пер ра­біць».

Па­ча­так у абедз­вюх мам быў ад­ноль­ка­вым, прак­тыч­на сло­ва ў сло­ва. Прос­та ад­ны баць­кі ад­ра­зу пры­ня­лі дзі­ця, а дру­гія не змаг­лі зра­біць гэ­та­га… ад­ра­зу. Та­кой сям'і па­трэб­на больш ча­су на адап­та­цыю і да­па­мо­га спе­цы­я­ліс­таў.

Што зна­чыць «не пры­ня­лі»? Чу­ла, што не­ка­то­рыя ўсы­наў­ля­юць дзі­ця па рэ­ка­мен­да­цыі, на­прык­лад, су­пра­цоў­ні­ка дзі­ця­ча­га до­ма. Мо­жа, та­му і ўзні­кае та­кое «не­пры­ман­не»?

— Не­ка­то­рыя бу­ду­чыя баць­кі ча­ка­юць, што за іх зро­бяць вы­бар (маў­ляў, ка­го пра­па­ну­юць, та­го і вазь­му), ін­шыя про­сяць рэ­ка­мен­да­цыі вы­ха­валь­ні­ка ці ва­лан­цё­ра, а хтось­ці вель­мі доў­га вы­бі­рае, гар­тае аса­біс­тыя спра­вы дзя­цей і зна­ё­міц­ца з імі… Не­пры­ман­не дзі­ця­ці не за­ле­жыць ад та­го, якім чы­нам тра­пі­ла дзі­ця ў сям'ю. Але ме­на­ві­та тыя, хто пры­хо­дзіў з па­доб­най праб­ле­май, ка­за­лі пра тое, што ім ледзь не на­вя­за­лі дзі­ця. На мой по­гляд, гэ­та пры­цяг­ну­тае за ву­шы апраў­дан­не. Ра­шэн­не пры­ма­юць да­рос­лыя лю­дзі, а не пад­лет­кі, якім шмат мож­на пра­ба­чыць з‑за іх «ня­спе­лас­ці».

Як да­па­маг­чы баць­кам, якія рап­там зра­зу­ме­лі, што не мо­гуць пры­няць дзі­ця?

— Ду­маю, што та­кім баць­кам лепш звяр­нуц­ца па да­па­мо­гу да псі­хо­ла­га. Трэ­ба па­мя­таць, што важ­на не толь­кі агу­чыць сваю праб­ле­му, але і мець жа­дан­не змя­ніць сі­ту­а­цыю, маг­чы­ма, змя­ніць свой по­гляд, па­во­дзі­ны… Гэ­та пер­шы крок да вы­ра­шэн­ня лю­бой праб­ле­мы. Да­лей бу­дзе су­мес­ная пра­ца гэ­тай сям'і і спе­цы­я­ліс­таў. Па­куль мы жы­выя, усё за­ста­ец­ца маг­чы­мым, асаб­лі­ва з якас­най да­па­мо­гай.

Як і ча­му, на ваш по­гляд, уз­ні­кае «не­лю­боў» да дзі­ця­ці?

— Пры­чы­ны бы­ва­юць роз­ныя. Маг­чы­ма, ін­фан­тыль­насць да­рос­ла­га, гэ­та зна­чыць, ча­ла­век не­да­стат­ко­ва раз­ві­ты ду­шэў­на. Вя­до­ма, гэ­та не зна­чыць, што та­кі ўсы­на­ві­цель не здоль­ны па­лю­біць. Але для гэ­та­га трэ­ба пра­ца­ваць над са­бой. На жаль, звы­чай­на та­кія лю­дзі больш схіль­ныя аб­ві­на­ва­ціць дзі­ця ў сва­ёй ня­здоль­нас­ці па­лю­біць. Маў­ляў, дзі­ця ней­кае «не та­кое».

Дру­гая пры­чы­на — рэў­насць. Па­мя­таю ад­ну па­ру ўсы­на­ві­це­ляў, што звяр­ну­ла­ся па да­па­мо­гу. Ака­за­ла­ся, што ўсы­ноў­ле­нае дзі­ця да та­ты хі­ліц­ца, а да ма­мы — не. Жан­чы­на ка­жа: «Гэ­та ж я ха­це­ла дзі­ця». А тое на­ват не есць, па­куль та­та не прый­дзе. Ма­ма спа­чат­ку злу­ец­ца, а по­тым на­огул па­чы­нае не­на­ві­дзець ма­лое. У па­доб­ных вы­пад­ках пра­ца­ваць трэ­ба з усёй сям'­ёй.

Баць­кі мо­гуць па­раў­ноў­ваць усы­ноў­ле­нае дзі­ця са сва­ім кроў­ным, час­цей за ўсё прай­грае ўсы­ноў­ле­нае: не ўпіс­ва­ец­ца ў стан­дар­ты «маё дзі­ця».

Мо­гуць быць і ін­шыя праб­ле­мы. На­прык­лад, скла­да­нас­ці ў адап­та­цыі і дзі­ця­ці, і да­рос­лых. У лю­бым вы­пад­ку кож­ная сі­ту­а­цыя ін­ды­ві­ду­аль­ная, і пра­ца­ваць, ад­па­вед­на, так­са­ма трэ­ба ін­ды­ві­ду­аль­на.

Лі­чыц­ца, што пры ўсы­наў­лен­ні са­мы скла­да­ны пе­ры­яд — адап­та­цыя дзі­ця­ці ў сям'і. У чым га­лоў­ная цяж­касць для да­рос­ла­га?

— У сі­ту­а­цыі з усы­наў­лен­нем лю­боў — гэ­та, у пер­шую чар­гу, пра­ца, асаб­лі­ва спа­чат­ку. Дзі­ця ў пе­ры­яд адап­та­цыі са­праў­ды мо­жа вы­клі­каць у да­рос­ла­га шмат не­га­тыў­ных эмо­цый і па­чуц­цяў ме­на­ві­та сва­і­мі па­во­дзі­на­мі — яно мо­жа ла­маць, раз­бу­раць, кры­чаць, ла­дзіць іс­тэ­ры­кі, але… Дзі­ця не ня­се ад­каз­нас­ці за рэ­ак­цыю да­рос­ла­га ча­ла­ве­ка на гэ­та. Так, пры­вык­нуць да но­ва­га чле­на сям'і і яго «вы­бры­каў», прак­тыч­на не­па­збеж­ных пад­час адап­та­цыі, ня­прос­та. Але і дзі­ця не пры­вык­ла жыць у сям'і і ў лю­бо­ві. Усы­ноў­ле­нае дзі­ця не заў­сё­ды ве­дае, як ад­каз­ваць на па­чуц­ці, на кло­пат, та­му што яно жы­ло ва ўмо­вах, дзе час­цей за ўсё не да­во­дзіц­ца ка­заць пра та­кія рэ­чы. Звы­чай­на пас­ля пе­ры­я­ду адап­та­цыі ўсё на­ладж­ва­ец­ца, дзі­ця і баць­кі пры­вы­ка­юць адно да ад­на­го.

А ка­лі і пас­ля пе­ры­я­ду адап­та­цыі баць­кі не змаг­лі па­лю­біць дзі­ця?

— Ча­ла­ве­ку спа­чат­ку трэ­ба са­мо­му ра­за­брац­ца, што та­кое для яго лю­боў да дзі­ця­ці і ці па­трэб­на яна яму. Ка­лі для да­рос­ла­га сі­ту­а­цыя не­лю­бо­ві не ўяў­ляе праб­ле­мы — то і пы­тан­няў ні­я­кіх ня­ма. На­са­мрэч ёсць лю­дзі, якія так і пра­жы­лі сваё жыц­цё, не ад­чуў­шы гэ­та­га па­чуц­ця ні да ка­го. Не­ка­то­рыя на­ват і не па­да­зра­юць, ча­го яны па­збаў­ле­ны. Ка­лі ж ад­сут­насць люб­ві да ўсы­ноў­ле­на­га дзі­ця­ці пры­гня­тае баць­коў, то мож­на па­шу­каць ва­ры­ян­ты, як жыць да­лей. Пры­няць та­кое жыц­цё як да­дзе­насць і прос­та кла­па­ціц­ца пра дзі­ця. Па­спра­ба­ваць быць для яго пры­кла­дам, стаць тым ча­ла­ве­кам, яко­га сын ці дач­ка бу­дуць па­ва­жаць, да ка­го бу­дуць імк­нуц­ца быць па­доб­ны­мі. Знай­сці прык­лад баць­коў-усы­на­ві­це­ляў, якія змаг­лі па­лю­біць дзі­ця і да­ве­дац­ца, як жа ў іх так атры­ма­ла­ся.

Горш, ка­лі сваё «не­пры­ман­не» да­рос­лы бу­дзе ады­гры­ваць на дзі­ця­ці, пе­ра­но­сіць на яго свой не­га­тыў, сваю ду­шэў­ную не­ўлад­ка­ва­насць, па­чуц­цё крыў­ды, ві­ну, злосць. Ду­маю, што праб­ле­мы з та­кім дзі­цем пач­нуц­ца блі­жэй да пе­ра­ход­на­га ўзрос­ту. Бо да яго па­ды­хо­ду дзі­ця мож­на не­як тры­маць у пэў­ных рам­ках, на­ват ка­лі баць­кі яго трэ­ці­ру­юць ці крыў­дзяць. У пе­ра­ход­ным узрос­це дзі­ця ста­но­віц­ца больш са­ма­стой­ным, і та­му мо­жа па­чаць пра­ці­віц­ца та­кім ад­но­сі­нам сва­і­мі па­во­дзі­на­мі. Дзі­ця пра­тэс­туе і вы­дае ўсё па­се­я­нае ў яго жыц­цё.

Не­ка­то­рыя спе­цы­я­ліс­ты мяр­ку­юць, што га­лоў­нае — да­гля­даць дзі­ця, пра­яў­ляць кло­пат і ад­каз­насць. Але без лю­бо­ві жыць ра­зам, га­да­ваць, раз­ві­вац­ца цяж­ка і баць­кам, і дзі­ця­ці. Да­рос­лым, якім цяж­ка пры­няць дзі­ця, аба­вяз­ко­ва не­аб­ход­на ад­во­дзіць час для па­паў­нен­ня сва­іх ду­шэў­ных сіл, та­му што без пад­ма­ца­валь­най сі­лы лю­бо­ві на вы­ха­ван­не вы­дат­коў­ва­ец­ца знач­на больш энер­гіі. Ка­мусь­ці для гэ­та­га трэ­ба па­глы­біц­ца ў ці­ка­вую пра­цу, ка­мусь­ці — рэ­гу­ляр­на бе­гаць труш­ком, гу­ляць у пар­ку, пла­ваць у ба­сей­не ці ха­дзіць у лаз­ню, ма­ля­ваць, вы­шы­ваць — за­няц­ца чым за­ўгод­на, што дае за­да­валь­нен­не, да­па­ма­гае пры­вес­ці дум­кі ў па­ра­дак і зда­быць ду­шэў­ную раў­на­ва­гу.

Мы мо­жам тэх­на­ла­гіч­на апі­саць, што і як ра­біць, але ча­сам жыц­цё не ўклад­ва­ец­ца ні ў якія рам­кі. Так, ча­ла­век мо­жа ра­біць усё пра­віль­на, але лю­боў так і не прый­дзе.

Ча­сам усы­наў­лен­не па­раў­ноў­ва­юць са шлю­бам: маў­ляў, два не­ка­лі чу­жыя ча­ла­ве­кі ста­но­вяц­ца род­ны­мі. Але ўсы­наў­лен­не — гэ­та не шлюб, гэ­та не парт­нёр­скія ад­но­сі­ны. У шлюб ус­ту­па­юць двое да­рос­лых, ра­шэн­не быць ра­зам пры­мае кож­ны са­ма­стой­на. Пры ўсы­наў­лен­ні за дзі­ця вы­ра­ша­юць ін­шыя. Пры ўсы­наў­лен­ні не ства­ра­ец­ца сям'я, дзі­ця пры­ма­ец­ца ў сям'ю. Шлюб мож­на ска­са­ваць, зноў жа, па ўза­ем­най зго­дзе. Па­доб­ных экс­пе­ры­мен­таў з дзець­мі не па­він­на быць. З дзі­цем, ка­лі ня­ма па­чуц­ця ра­дас­ці, пя­шчо­ты і любо­ві, па­він­на быць па­чуц­цё ад­каз­нас­ці. Ду­маць, пе­ра­жы­ваць, змя­няць ра­шэн­не мож­на (і на­ват трэ­ба) на эта­пе ДА ўсы­наў­лен­ня. Ка­лі гэ­ты крок ужо зроб­ле­ны, то не­аб­ход­на прос­та пра­ца­ваць над тым, каб вы­га­да­ва­аць дзі­ця, ад­па­вя­даць баць­коў­скай ро­лі.

Па якіх пры­чы­нах баць­кі ад­маў­ля­юц­ца ад усы­ноў­ле­на­га дзі­ця­ці?

— Звы­чай­на лю­дзі зда­юц­ца, ка­лі не ба­чаць су­мес­най бу­ду­чы­ні. Я ве­даю ўсы­на­ві­це­ляў, якія пра­жы­лі з дзі­цем сем га­доў, але вы­ра­шы­лі пас­ля ад­мо­віц­ца ад хлоп­чы­ка. Гэ­тыя лю­дзі са­праў­ды шмат зра­бі­лі, каб за­ха­ваць дзі­ця ў сям'і, яны імк­ну­лі­ся быць яму доб­ры­мі баць­ка­мі. Але ў ней­кі мо­мант ад­чу­лі, што іх жыц­цё раз­валь­ва­ец­ца. І каб яго ад­на­віць, вы­ра­шы­лі зра­біць гэ­ты крок. У гэ­тай сі­ту­а­цыі шка­да ўсіх: і баць­коў, і дзі­ця. Баць­кі «з'я­да­юць» ся­бе, ад­чу­ва­юць страш­на ві­на­ва­ты­мі за тое, што ад­мо­ві­лі­ся ад дзі­ця­ці. На жаль, без на­ступ­стваў та­кое не пра­хо­дзіць.

Бы­ва­юць і ін­шыя вы­пад­кі. На­прык­лад, па­мя­таю па­ру, у якой бы­ло двое сва­іх ма­лых. Яны ўсы­на­ві­лі дзі­ця і праз паў­го­да па­да­лі да­ку­мен­ты ў суд на ад­ме­ну. Яны не толь­кі не па­спе­лі па­лю­біць дзі­ця, але на­ват не да­лі са­бе шан­цу. За­над­та хут­ка ад­штурх­ну­лі ма­лое. На­ват не па­спра­ба­ва­лі яго пры­няць, ім ба­чы­ла­ся, што яны яго не па­лю­бяць ні­ко­лі…

Мно­гія ме­на­ві­та з‑за стра­ху, што не змо­гуць па­лю­біць дзі­ця, не ад­важ­ва­юц­ца на ўсы­наў­лен­не. А на ад­ме­ну ўсы­наў­лен­ня ідуць тыя, хто так і не здо­леў па­лю­біць. На шчас­це, та­кія вы­пад­кі зда­ра­юц­ца вель­мі рэд­ка. Як пра­ві­ла, баць­кі праз вя­лі­кую пра­цу атрым­лі­ва­юць жа­да­ны бо­нус — лю­боў да свай­го дзі­ця­ці.

На­тал­ля ТА­ЛІ­ВІН­СКАЯ.

Выбар рэдакцыі

Культура

Як  мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Як мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Наватар, «шасцідзясятнік», ваяўнічы аптыміст — гэта ўсё пра яго.

Грамадства

Як ператварыць звычайны ўрок беларускай літаратуры у творчую майстэрню?

Як ператварыць звычайны ўрок беларускай літаратуры у творчую майстэрню?

Настаўнікі ўпэўнены: ці будуць вучні чытаць, у многім залежыць ад іх саміх. 

Эканоміка

Петришенко: Называть ЕАЭС экономическим союзом сегодня можно только авансом

Петришенко: Называть ЕАЭС экономическим союзом сегодня можно только авансом

Однако наша страна надеется, что это временные трудности.

Грамадства

Апублікаваны поўны тэкст Канцэпцыі інфармацыйнай бяспекі Беларусі

Апублікаваны поўны тэкст Канцэпцыі інфармацыйнай бяспекі Беларусі

Дзяржаўным органам і іншым арганізацыям даручана кіравацца палажэннямі канцэпцыі ў практычнай дзейнасці.