24 Верасень, панядзелак

Вы тут

«Мой баць­ка ля­жыць у Пяс­ках»


З каст­рыч­ні­ка мі­ну­ла­га го­да, ка­лі «Звяз­да» аб'­яві­ла аб су­мес­ным з жы­ха­ра­мі По­лач­чы­ны пра­ек­це па збо­ры срод­каў на ме­ма­ры­ял «Уро­чы­шча Пяс­кі», на спе­цы­яль­ны даб­ра­чын­ны ра­ху­нак Ві­цеб­ска­га ад­дзя­лен­ня Фон­ду Мі­ру жы­ха­ры і ар­га­ні­за­цыі Бе­ла­ру­сі пе­ра­лі­чы­лі ка­ля 100 млн руб­лёў. Мы па­зва­ні­лі Зі­на­і­дзе Тра­фі­ма­вай-Пан­ко­вай з На­ва­по­лац­ка, якая пе­ра­лі­чы­ла на ме­ма­ры­ял 2 міль­ё­ны, і спы­та­лі, ча­му яна не за­ста­ла­ся абы­яка­вай да пуст­кі ў По­лац­ку, на якой больш за 70 га­доў ля­жаць астан­кі са­вец­кіх сал­дат, пад­поль­шчы­каў, пар­ты­зан і жы­ха­роў го­ра­да. «Та­му што ся­род іх ля­жыць і мой баць­ка — по­лац­кі пад­поль­шчык Іван Пан­коў, рас­стра­ля­ны нем­ца­мі ў 1943 го­дзе», — ад­ка­за­ла жан­чы­на. І мы да­мо­ві­лі­ся рас­па­вес­ці яе гіс­то­рыю на ста­рон­ках га­зе­ты.

За­стац­ца жы­вым

3Іван Елі­се­е­віч і Ані­сія Ця­рэнць­еў­на Пан­ко­вы жы­лі ў По­лац­ку на ву­лі­цы Чыр­во­на­ар­мей­скай, ка­ля ва­ен­на­га га­рад­ка. У чэр­ве­ні 1941 го­да ста­рэй­шай іх да­чцэ Зі­не бы­ло дзе­сяць га­доў, сы­ну Ба­ры­су — два. Ані­сія ча­ка­ла трэ­цяе дзі­ця.

— Баць­ка ў 1939 го­дзе ўдзель­ні­чаў у Поль­скім па­хо­дзе Ра­бо­ча-ся­лян­скай Чыр­во­най Ар­міі, по­тым быў удзель­ні­кам са­вец­ка-фін­скай вай­ны, — згад­вае Зі­на­і­да Іва­наў­на. — На Ка­рэль­скім пе­ра­шый­ку атры­маў цяж­кае ра­нен­не, ля­чыў­ся ў Ле­нін­град­скім шпі­та­лі... Па­мя­таю, як 22 чэр­ве­ня 1941 го­да я з сяб­роў­кай Лё­ляй прый­шла з тэ­ат­ра, і нам да­рос­лыя ска­за­лі, што па­ча­ла­ся вай­на. У той жа дзень я ўжо ве­да­ла, што баць­ку за­бя­руць на фронт.

Гэ­та бы­ла трэ­цяя вай­на Іва­на Пан­ко­ва за апош­нія тры га­ды. Зі­на­і­да Іва­наў­на ве­дае, што баць­ка­ва ва­ен­ная часць па­спе­ла да­брац­ца да Лі­ды, дзе ён, ві­да­воч­на, хут­ка тра­піў у акру­жэн­не.

Вось як апі­са­ны па­дзеі тых дзён у кні­зе Дзміт­рыя Яго­ра­ва «Чэр­вень 1941-га. Раз­гром За­ход­ня­га фрон­ту»:

«На пя­ты дзень вай­ны баі на ра­цэ Нё­ман пра­доў­жы­лі­ся з ра­ней­шай бяз­лі­тас­нас­цю. На пра­ця­гу ўся­го дня рэшт­кі вой­скаў 3-й ар­міі пра­цяг­ва­лі ва­я­ваць з ар­мей­скі­мі кар­пу­са­мі 9-й ня­мец­кай ар­міі на поў­дні Грод­на і па паў­днё­вым бе­ра­зе Нё­ма­на на па­зі­цы­ях ад Мас­тоў да вус­ця ра­кі Свіс­лач. Раз­роз­не­ныя пад­раз­дзя­лен­ні ар­мей­скіх час­так, па­кі­ну­тыя на паў­ноч­ным бе­ра­зе Нё­ма­на, спра­ба­ва­лі пе­ра­пра­віц­ца на паў­днё­вы бе­раг ці ады­хо­дзі­лі ў бок Лі­ды, не ве­да­ю­чы, што там ужо ідуць кро­ва­пра­літ­ныя баі ды­ві­зій тан­ка­вай гру­пы Г. Го­та з част­ка­мі фран­та­во­га рэ­зер­ву...

Го­рад яшчэ не быў узя­ты, але, як пі­саў у ме­му­а­рах бы­лы ка­мі­сар 37-й пар­ты­зан­скай бры­га­ды С. К. Ля­шчэ­ня, па рас­па­ра­джэн­ні Ба­ра­на­віц­ка­га аб­ка­ма су­пра­цоў­ні­кі гар­ка­ма пар­тыі і гар­вы­кан­ка­ма вы­еха­лі ў Стоўб­цы, а на на­ступ­ны дзень — у Ма­гі­лёў, у рас­па­ра­джэн­не ЦК кам­пар­тыі Бе­ла­ру­сі...

На до­світ­ку 26 чэр­ве­ня рэшт­кі 59-га страл­ко­ва­га пал­ка 85-й СД пай­шлі на пра­рыў праз да­ро­гу, бла­кі­ра­ва­ную на­пя­рэ­дад­ні атра­дам ма­та­цык­ліс­таў. Тан­кі, якія яго пад­трым­лі­ва­лі, ад­ра­зу ж бы­лі спа­ле­ны срод­ка­мі СТА, пя­хо­ту су­стрэў шквал аў­та­мат­на-ку­ля­мёт­на­га агню. З кры­кам «ура!» пра­рва­лі­ся, але дзве тра­ці­ны тых, хто пад­ня­ўся ў ата­ку, за­ста­лі­ся ля­жаць на по­лі бою»...

Ге­ра­ізм са­вец­кіх сал­дат у страш­ныя пер­шыя дні вай­ны ў боль­шас­ці вы­пад­каў так і за­стаў­ся ні­ко­му не вя­до­мым. Вя­ліз­ная част­ка тых, хто вы­жыў у тых кат­лах, тра­пі­лі ў ня­мец­кі па­лон і за­гі­ну­лі там без вес­так, без ім­ёнаў, без сла­вы.

Ра­ні­цай 27-га чэр­ве­ня нем­цы за­ня­лі Лі­ду, у тыя лет­нія дні ў Бе­ла­стоц­кім кат­ле бы­лі зні­шча­ны тры на­шы ар­міі. Іва­ну Пан­ко­ву ўда­ло­ся па­збег­нуць па­ло­ну і пра­брац­ца да­до­му, у акупаваны ўжо По­лацк. Мо­жа, та­му, што жон­ка яго па­він­на бы­ла вось-вось на­ра­дзіць, яму ўда­ло­ся ўпэў­ніць но­выя ўла­ды го­ра­да, што ён не быў пры­зва­ны ў ар­мію. Лёс па­да­рыў яму яшчэ два га­ды жыц­ця ра­зам з сям'­ёй.

«Не за­пом­ні­ла яго твар»

4Зі­на­і­да Іва­наў­на, ка­лі бы­ла дзі­цем, ні­чо­га не ве­да­ла пра пад­поль­ную дзейнасць баць­кі. Ён пра­ца­ваў на бу­доў­лі — маг­чы­ма, там і на­ла­дзіў ста­сун­кі з ва­ен­на­па­лон­ны­мі з ня­мец­ка­га ла­ге­ра. Двой­чы яго за­трым­лі­ва­лі, але по­тым ад­пус­ка­лі. Ноч, ка­лі яго арыш­та­ва­лі ў трэ­ці, апош­ні раз, яна за­пом­ні­ла на ўсё жыц­цё.

— У адзін з апош­ніх дзён ле­та 1943 го­да, у 4 га­дзі­ны ра­ні­цы ў дом увай­шлі нем­цы. З імі бы­ла жан­чы­на па іме­ні Ма­рыя, — рас­каз­вае яна. — Скла­ла­ся ад­чу­ван­не, што гэ­та яна іх пры­вя­ла. Па­мя­таю, як ма­ці па­ча­ла неш­та збі­раць баць­ку...

Пра Іва­на Пан­ко­ва паз­ней рас­ка­заў ка­ман­дзір пар­ты­зан­ска­га атра­да Ці­ма­фей Пла­хат­нюк. Кні­гі з урыў­ка­мі яго ўспа­мі­наў дач­ка пад­поль­шчы­ка кла­пат­лі­ва за­хоў­вае.

«У па­чат­ку са­ка­ві­ка 1942 го­да з По­лац­ка з да­па­мо­гай пад­поль­шчы­ка Іва­на Пань­ко­ва (са слоў Зі­на­і­ды Іва­наў­ны «ь» па­стаў­ле­ны па­мыл­ко­ва. — В.М.) уцяк­ла гру­па ва­ен­на­па­лон­ных на ча­ле з Ці­ма­фе­ем Пла­хат­ню­ком. Аста­ля­ваў­шы­ся ў пры­дзвін­скіх ля­сах, яна звя­за­ла­ся з ка­ман­дзі­ра­мі Чыр­во­най Ар­міі, якія за­ста­лі­ся ў акру­жэн­ні, і з пад­поль­най гру­пай, у якую ўва­хо­дзі­лі на­стаў­нік з вёс­кі Усві­ца У.Я. Ва­сі­леў­скі, сёст­ры Юля і Ва­ля Бе­рас­не­вы і інш. На ба­зе гэ­тых груп у маі 1942 г. быў ство­ра­ны пар­ты­зан­скі атрад, які по­тым вы­рас у пар­ты­зан­скую бры­га­ду «Смерць фа­шыз­му» (паз­ней бры­га­да імя Ча­па­е­ва). 7 мая пар­ты­зан­скі атрад пад ка­ман­да­ван­нем
Ц. Пла­хат­ню­ка рап­тоў­на на­паў на Глы­ба­чан­скую ва­лас­ную ўпра­ву, раз­гра­міў па­лі­цыю, за­браў 20 він­то­вак, ін­шую зброю. Атрад, а по­тым і бры­га­да, увесь час тры­ма­лі су­вязь з по­лац­кі­мі пад­поль­шчы­ка­мі і па­паў­ня­лі­ся за іх кошт».
(«По­лоцк. Исторический очерк», 1987 г.)

«Ці­ма­фей Пла­хат­нюк і Ліц­ві­нен­ка рас­ка­за­лі: «Уцяк­лі мы з ла­ге­ра ва­ен­на­па­лон­ных Ба­ра­ву­ха-3 у кра­са­ві­ку 1942 го­да. Нас бы­ло 10 бай­цоў і ка­ман­дзі­раў Чыр­во­най Ар­міі. Да­па­мо­гу ва ўцё­ках нам ака­заў жы­хар По­лац­ка Іван Пань­коў. Ён па­ра­іў, як вы­брац­ца з ла­ге­ра, уз­бро­іў нас на­га­нам і гра­на­та­мі, рас­тлу­ма­чыў, як хут­чэй і не­бяс­печ­ней прай­сці ва Ушац­кі ра­ён, дзе шу­каць пад­поль­шчы­каў і пар­ты­зан. Мы шчас­лі­ва пры­бы­лі ту­ды. Та­кіх пры­кла­даў шмат. Амаль кож­на­му чыр­во­на­ар­мей­ска­му ка­ман­дзі­ру, які ўцёк з ла­ге­ра, да­па­ма­га­лі пад­поль­шчы­кі і мяс­цо­выя жы­ха­ры». (Я. Жы­ля­нін, І. Па­зня­коў, В. Луз­гін, «Без линии фрон­та», 1979 г.)

До­ка­зам та­го, што баць­ка Пан­ко­вых да­па­мог гру­пе Пла­хат­ню­ка ўця­чы з ла­ге­ра, з'яў­ля­ец­ца і пас­ля­ва­ен­ная пе­ра­піс­ка яго з іх ма­ці. Бы­лы пар­ты­зан­скі ка­ман­дзір не­ка­то­ры час пра­ца­ваў ва Уша­чах, по­тым з'е­хаў у Ку­ста­най і аду­сюль пад­трым­лі­ваў з Пан­ко­вы­мі су­вязь. Зі­на­і­да Іва­наў­на па­каз­вае ад­крыт­ку, на ад­ва­рот­ным ба­ку якой на­пі­са­на: «Ша­ноў­ная Ані­сія, сар­дэч­на він­шую Вас і Ва­шых дзя­цей з вя­лі­кім і ўра­чыс­тым свя­там 1 мая і Днём Пе­ра­мо­гі. Жа­даю Вам моц­на­га зда­роўя, вя­лі­ка­га аса­біс­та­га шчас­ця і пос­пе­ху ў Ва­шым жыц­ці, доб­ра­га Вам зда­роўя. Ваш Пла­хат­нюк».

Баць­ку спа­чат­ку ўтрым­лі­ва­лі ў гес­та­па па ву­лі­цы Ле­ні­на. Не­да­лё­ка ад­туль зна­хо­дзіў­ся бу­ды­нак ка­дэц­ка­га кор­пу­са, ку­ды пры­во­зі­лі ра­не­ных ня­мец­кіх сал­дат. Пад­час пер­шых во­сень­скіх ха­ла­доў арыш­тан­таў з гес­та­па пад кан­во­ем пры­вез­лі на тэ­ры­то­рыю ка­дэц­ка­га кор­пу­су для на­рых­тоў­кі дроў. Яшчэ да­гэ­туль Ані­сія Пан­ко­ва па­зна­ё­мі­ла­ся з Тац­ця­най Па­цэ­віч. Нем­цы арыш­та­ва­лі яе 19-га­до­ва­га бра­та Мі­ка­лая. Па яго пры­еха­лі той жа ноч­чу, што і па Іва­на Елі­се­е­ві­ча. Тац­ця­на па­ве­да­мі­ла Ані­сіі пра маг­чы­масць па­ба­чыц­ца з да­ра­гі­мі ім арыш­тан­та­мі ка­ля ка­дэц­ка­га кор­пу­са. Са­мі жан­чы­ны не маг­лі бліз­ка па­ды­сці да зня­во­ле­ных і та­му вы­ра­шы­лі па­слаць да іх Зі­ну, спа­дзе­ю­чы­ся, што ахо­ва не кра­не дзі­ця.

— І кан­ва­і­ры пад­пус­ці­лі мя­не да баць­кі, — са сля­за­мі згад­вае ця­пер па­жы­лая жан­чы­на. — Але я, на вя­лі­кі жаль, не за­пом­ні­ла ні тва­ру баць­кі, ні тва­ру Ко­лень­кі Па­цэ­ві­ча. Па­мя­таю толь­кі, што та­та ска­заў ча­мусь­ці: «Ка­лі нас рас­стра­ля­юць, то вам бу­дзе жыць лепш». Што ён яшчэ ска­заў, я не за­пом­ні­ла. Толь­кі гэ­тыя дзіў­ныя сло­вы за­ста­лі­ся ў па­мя­ці.

По­тым арыш­тан­таў пе­ра­вя­лі ў га­рад­скую тур­му ка­ля вак­за­ла — там ця­пер швей­ная фаб­ры­ка. Зі­на­і­да Іва­наў­на Тра­фі­ма­ва-Пан­ко­ва заў­сё­ды, ка­лі пра­хо­дзіць ка­ля швей­най фаб­ры­кі, спы­ня­ец­ца і ці­ха мо­ліц­ца за спа­чын ду­шы ўсіх тых, хто ў гэ­тым бу­дын­ку су­стрэў свае апош­нія дні.

З тур­мы 19-га­до­вы Ко­ля Па­цэ­віч змог пе­ра­даць сяст­ры за­піс­ку, пра якую Зі­на­і­да Іва­наў­на так­са­ма не мо­жа згад­ваць без слёз: «Та­неч­ка, не па­кінь сям'ю Пан­ко­вых: у яго трое ма­ла­лет­ніх дзя­цей». Зі­не на той час бы­ло 13 га­доў, Ба­ры­су — пяць, Ні­не — два.

Не­дзі­ця­чая вай­на

Праз ме­ся­цы два прый­шлі, каб за­браць Ані­сію з дзець­мі. Пад­га­ня­лі, не да­ва­лі рэ­чы са­браць. У са­мы апош­ні мо­мант Зі­на знай­шла Ба­ры­са, які гу­ляў у пяс­ку ка­ля чы­гун­кі. Іх па­гру­зі­лі ў ма­шы­ну і па­вез­лі на вак­зал. Ад­туль у эша­ло­не, поў­ным та­кі­мі ж, як яны, сем'­я­мі (жан­чы­на­мі з дзець­мі, ма­ла­ды­мі дзяў­ча­та­мі, пад­лет­ка­мі), яны ад­пра­ві­лі­ся на За­хад.

Да Гер­ма­ніі не да­еха­лі, бо чы­гун­ка бы­ла раз­бу­ра­на пар­ты­за­на­мі. Та­ды эша­лон звяр­нуў спа­чат­ку ў лат­вій­скі Са­лас­пілс, по­тым — у лі­тоў­скі Шаў­ляй. Ас­та­так каст­рыч­ні­ка і ліс­та­пад яны жы­лі на тэ­ры­то­рыі шаў­ляй­ска­га кан­цэнт­ра­цый­на­га ла­ге­ра пад ад­кры­тым не­бам, бо мес­цаў у ба­ра­ках не бы­ло. Та­ды Ані­сія і па­зна­ё­мі­ла­ся з сям'­ёй Ар­ло­вых са спа­ле­най вёс­кі Па­га­ры пад По­лац­кам. Баць­ку ся­мей­ства нем­цы рас­стра­ля­лі за су­вязь з пар­ты­за­на­мі ў 1942 го­дзе на ва­чах жон­кі Зі­на­і­ды і ма­лых дзя­цей. Дзве па­ла­чан­кі тры­ма­лі­ся ра­зам, і гэ­та да­зво­лі­ла ім і іх дзе­цям вы­жыць у не­ча­ла­ве­чых умо­вах.

Блі­жэй да вяс­ны ў ла­гер прый­шла па­ме­шчы­ца з ху­та­ра Ру­па­ніс ада­браць са­бе ра­бот­ні­каў. Яна ўгле­дзе­ла ся­лян­ку Зі­на­і­ду Акі­маў­ну Ар­ло­ву з дву­ма хлоп­чы­ка­мі ча­ты­рох і дзе­ся­ці га­доў, але тая ад­мо­ві­ла­ся іс­ці без сва­ёй га­рад­ской «сяст­ры» — Ані­сіі Пан­ко­вай з тры­ма дзець­мі. Вяз­ні ве­да­лі, што ў ра­бот­ні­каў на ху­та­ры больш шан­цаў вы­жыць. Тым не менш Зі­на­і­да Ар­ло­ва бы­ла не­па­хіс­ная. Па­ме­шчы­ца спа­чат­ку ад­мо­ві­ла­ся, але по­тым прый­шла зноў і за­бра­ла абедз­вюх жан­чын з пяц­цю іх дзець­мі. У яе вя­лі­кай гас­па­дар­цы ўсім знай­шла­ся пра­ца: 25 ка­роў, 15 ко­ней, шмат сві­ней і птуш­кі. Паз­ней ма­лод­шы Ар­лоў — Пётр Аляк­санд­ра­віч — да­ве­даў­ся, што па­ме­шчы­ца тым са­мым вы­ра­та­ва­ла іх жыц­ці, бо пе­рад эва­ку­а­цы­яй нем­цы ла­гер зні­шчы­лі ра­зам з усі­мі яго вяз­ня­мі.

Яны жы­лі ў лаз­ні. Жан­чы­ны да­гля­да­лі ка­роў, хлоп­чы­кі па­сві­лі гу­сей і час ад ча­су ўчы­ня­лі су­праць па­ме­шчы­цы аль­бо яе су­се­дзяў... са­праўд­ныя тэ­ра­рыс­тыч­ныя ак­ты. То ба­я­вы па­трон ха­ва­лі ў па­ле­на, якое трап­ля­ла ў гас­па­дар­скую печ, то з бяз­дым­на­га по­ра­ху вы­раб­ля­лі гра­на­ту. У пер­шым вы­пад­ку яны і са­праў­ды ледзь не за­бі­лі сваю вы­ра­та­ва­цель­ку: па­трон у пе­чы ра­за­рваў­ся, ку­ля пра­ля­це­ла не­да­лё­ка ад га­ла­вы па­ме­шчы­цы і вы­бі­ла ка­ва­лак дзвяр­но­га ву­ша­ка за яе спі­най. У дру­гім вы­пад­ку па­цяр­пеў ма­лод­шы Ар­лоў: ста­рэй­шы брат не па­спеў кі­нуць гра­на­ту, і тая ра­за­рва­ла­ся ка­ля га­ла­вы Пе­ці, па­ра­ніў­шы яго драў­ля­най трэс­кай.

На шчас­це, па­ме­шчы­ца не ста­ла рас­сле­да­ваць вы­па­дак з ку­ляй. У жан­чын хут­ка з'я­ві­ла­ся маг­чы­масць ад­дзя­чыць. Ка­лі Ру­па­ніс вы­зва­лі­лі са­вец­кія вой­скі і над па­ме­шчы­цай па­віс­ла па­гро­за рас­пра­вы, па­ла­чан­кі за­сту­пі­лі­ся за яе. Праз су­ткі нем­цы вяр­ну­лі свае па­зі­цыі, і та­ды на­дыш­ла чар­га па­ме­шчы­цы ха­ваць ад ка­та­ван­ня сва­іх ра­бот­ніц і ма­лень­кіх ра­бот­ні­каў...

Пра лёс баць­кі Пан­ко­вым ні­чо­га не ўда­ло­ся да­ве­дац­ца. Зі­на­і­да Іва­наў­на не су­мня­ва­ец­ца, што яго і Мі­ка­лая Па­цэ­ві­ча рас­стра­ля­лі ва ўро­чы­шчы Пяс­кі, бо ўсіх вяз­няў га­рад­ской тур­мы рас­стрэль­ва­лі там. Яна рэ­гу­ляр­на пры­яз­джае на гэ­тае мес­ца, пры­но­сіць квет­кі. Ёй шка­да, што баць­ка не мо­жа па­ра­да­вац­ца за сва­іх дзя­цей з іх друж­ны­мі сем'­я­мі. На­пэў­на, ён га­на­рыў­ся б сва­ёй сяст­рой, Ма­ры­яй Вай­цю­шо­нак (Ко­на­на­вай), якая пе­ра­жы­ла бла­ка­ду ў Ле­нін­гра­дзе, скон­чы­ла тэкс­тыль­ны ін­сты­тут, пра­ца­ва­ла на Ар­шан­скім іль­но­кам­бі­на­це, ка­ля дзе­ся­ці га­доў уз­на­чаль­ва­ла Мін­скі кам­воль­ны кам­бі­нат, а по­тым бы­ла мі­ніст­рам лёг­кай пра­мыс­ло­вас­ці Бе­ла­рус­кай ССР...

Зі­на­і­да Іва­наў­на Тра­фі­ма­ва-Пан­ко­ва рэ­гу­ляр­на пе­ра­во­дзіць гро­шы на бу­даў­ніц­тва ме­ма­ры­я­ла ў По­лац­ку. Яна спа­дзя­ец­ца, што да­ча­ка­ец­ца мо­ман­ту, ка­лі на мес­цы пяс­ча­най пуст­кі з'я­віц­ца пом­нік, год­ны па­мя­ці яе баць­кі і ўсіх тых, хто ля­жыць по­бач з ім.

Воль­га МЯДЗ­ВЕ­ДЗЕ­ВА,
фо­та аў­та­ра і з ся­мей­на­га ар­хі­ва
Зі­на­і­ды Тра­фі­ма­вай-Пан­ко­вай.

г. На­ва­по­лацк.

Гро­шы на бу­даў­ніц­тва ме­ма­ры­я­ла «Уро­чы­шча Пяс­кі» мож­на пе­ра­ліч­ваць у Ві­цеб­скае аб­лас­ное ад­дзя­лен­не ГА «Бе­ла­рус­кі фонд мі­ру» на ра­ху­нак

№3135411066036 (у бе­ла­рус­кіх руб­лях),

№3135411066502 (у до­ла­рах),

№3135411066805 (у ра­сій­скіх руб­лях)

у ды­рэк­цыі ААТ «Бел­ін­вест­банк» па Ві­цеб­скай воб­лас­ці, код 153001739, УНП 300126736

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

23 верасня 1943 года, савецкімі войскамі быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў першы населены пункт Беларусі — раённы цэнтр Камарын.

Грамадства

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Ад дапамогі дома пажылым і да стварэння крызісных пакояў для ахвяр хатняга гвалту.

Грамадства

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Актыўная фаза камандна-штабнога вучэння Узброеных Сіл прайшла ў Беларусі ў верасні.