18 Верасень, аўторак

Вы тут

Вя­сел­ле ў На­лі­бо­ках


У Мі­ко­лы Чар­няў­ска­га шчас­лі­вы пісь­мен­ніц­кі лёс: рэд­ка хто з на­шых мэт­раў мо­жа па­хва­ліц­ца, што да­па­мог не ад­на­му дзя­сят­ку юных аў­та­раў не збіц­ца з яшчэ ледзь пры­кмет­най сцеж­кі, якая з га­да­мі вы­во­дзіць на лі­та­ра­тур­ны баль­шак. Шчас­лі­вы і тым, што Мі­ка­лай Мі­ка­ла­е­віч шмат дзе­ся­ці­год­дзяў ад­да­на слу­жыць са­ма­му шчы­ра­му, са­ма­му ўдзяч­на­му і са­ма­му па­тра­ба­валь­на­му чы­та­чу — дзе­цям, на­пі­саў­шы для іх ня­ма­ла цу­доў­ных кніг. Ды хі­ба толь­кі для іх? А кні­гі са­ты­ры і гу­ма­ру, а збор­ні­кі лі­рыч­ных вер­шаў? Свет­лая лі­ры­ка і цёп­лы гу­мар — без іх нель­га ўя­віць твор­часць Мі­ко­лы Чар­няў­ска­га, імі заў­сё­ды пе­ра­поў­не­на яго сэр­ца. У чым ліш­ні раз мож­на пе­ра­ка­нац­ца, пра­чы­таў­шы ка­рот­кае апа­вя­дан­не-быль «Вя­сел­ле ў На­лі­бо­ках».

Алесь БА­ДАК.

Гэ­та я ця­пер толь­кі гля­джу ды слу­хаю, як спя­ва­юць ды гра­юць, а ў ма­ла­дыя га­ды сам па вя­сел­лях шас­таў, на сак­са­фо­не з хлоп­ца­мі ру­ла­ды вы­да­ваў, у бу­бен бу­хаў, на «дзень­доб­ры» руб­лёў­кі з гас­цей вы­вудж­ваў ды вы­бі­ваў. А што? Та­кая ўжо до­ля ў му­зы­кан­таў вя­сель­ных бы­ла: ма­ла­дым на раз­жы­так ліш­нюю ка­пей­чы­ну вы­цяг­нуць і ся­бе не па­крыў­дзіць. Звы­чай та­кі ўсе ве­да­лі ўжо, та­му не над­та ўпі­ра­лі­ся ды ску­пі­лі­ся. Пры­ма­лі на­шыя гра­шо­выя да­ма­ган­ні — як аба­вяз­ко­выя, тра­ды­цый­на доб­ра­ах­вот­ныя. Праў­да, і ста­ра­лі­ся мы — о‑го-го! Як ця­пер ка­жуць, пра імідж свой кла­па­ці­лі­ся. Ка­лі хал­тур­на ад­пра­цу­еш, хто ця­бе пас­ля за­про­сіць? Дрэн­нае сло­ва, яно так­са­ма да­лё­ка хо­дзіць!

Ле­а­нід Ста­ні­сла­ва­віч не­як та­ям­ні­ча-за­гад­ка­ва ўсмі­ха­ец­ца, быц­цам па­пя­рэдж­вае, што яму ёсць што ўспом­ніць, па­це­шыць кам­па­нію, якая за да­ро­гу раз­ва­ру­шы­ла­ся ў га­вор­цы і, каб ве­ся­лей па­бег час, збі­ла­ся на бы­валь­шчы­ну ды роз­ныя анек­до­ты. Тым бо­лей, сён­ня ён не той Лёнь­ка-сак­са­фа­ніст, а праф­са­юз­ны бос са­лід­на­га прад­пры­ем­ства ў маш­та­бах усей воб­лас­ці, вёз ста­ліч­ных гас­цей на кон­курс-агляд мас­тац­кай са­ма­дзей­нас­ці тою ж да­ро­гай, якою ў ма­ла­дыя га­ды не­ад­ной­чы пра­шну­ра­ваў з ка­пэ­лаю вя­сель­ных хаў­рус­ні­каў-му­зы­кан­таў. Ве­да­ю­чы яго звыч­ку ўклі­ніц­ца ў раз­мо­ву са сва­ім анек­до­там, усе не­як, быц­цам змоў­шчы­кі, пры­ціх­лі, пад­рых­та­ва­лі­ся пры­няць яго пор­цыю гу­ма­ру. Ад­нак з анек­до­там да­вя­ло­ся па­ча­каць, бо Ле­а­нід Ста­ні­сла­ва­віч не­ча­ка­на «змя­ніў кру­жэл­ку», але, ад­чу­ва­ла­ся, на не менш вя­сё­лы лад. Гэ­та чы­та­ла­ся па яго на­строі, па яго ва­чах.

— Па­мя­таю, іг­ра­лі ад­но вя­сел­ле ў На­лі­бо­ках. Вя­сел­ле гу­ля­лі як­раз та­кою па­рой, улет­ку, і на ней­кім ху­та­ры. Дні па­год­лі­выя вы­да­лі­ся, та­му ста­лы на­кры­лі не ў ха­це, а ў са­мі­мі са­дзе. Як ця­пер ска­за­лі б, на пры­ро­дзе. Бы­ло ўсё цу­доў­на. Гос­ці пі­лі, елі, спя­ва­лі. Вы­ла­зі­лі з‑за ста­лоў, зноў са­дзі­лі­ся. Як на ўсіх гу­лян­ках, ад­ным сло­вам. Да са­ма­га паў­ноч­ча чаў­плі­ся лю­дзі, асаб­лі­ва мо­ладзь ды ма­ле­ча. Пад на­шу му­зы­ку, вя­до­ма. Піт­ва і за­ку­сі ха­па­ла, гос­ці доб­ра-та­кі пад­на­збі­ра­лі­ся. Хто не мог ста­яць, пад­трым­кі ў яб­лынь шу­каў, а той-сёй у кус­тах па­рэ­чак нач­лег са­бе аб­лю­ба­ваў. Ле­та ўсё ж, на све­жым па­вет­ры зда­ра­вей ды­ха­ец­ца і спіц­ца, ды пад му­зы­ку яшчэ. Трэ­ба ска­заць, і да нас, му­зы­кан­таў, гас­па­да­ры шчод­рыя бы­лі, не да­ва­лі гар­ля­кам ад сма­гі па­ку­та­ваць. Праў­да, на на­гах тры­ма­лі­ся пры­стой­на, рэй вя­лі, як мае быць.

А быў у на­шай ка­пэ­ле акар­дэ­а­ніст, са­праўд­ны вір­ту­оз, да та­го ж — уні­вер­сал. Мог на ўсіх на­шых ін­стру­мен­тах сыг­раць. Вя­сё­лы быў, з гу­ма­рам. Ён най­час­цей і кан­та­чыў з пуб­лі­кай, «за­во­дзіў» яе, не да­ваў за ста­ла­мі дра­маць ад вы­пі­та­га.

Зва­лі яго ў нас ча­мусь­ці Слон. Хто даў яму та­кую мя­нуш­ку — не ве­даю. За што — так­са­ма. Ма­быць, за кам­плек­цыю не дроб­ную ды рост двух­мет­ро­вы. Да яго го­на­ру — ён не крыў­дзіў­ся на яе, мя­нуш­ку гэ­ту. Пры­маў з гу­ма­рам, як і ўсе са­праўд­ныя зда­ра­вя­кі. Яшчэ ад­но вы­лу­ча­ла яго: гэ­ты Слон мог не толь­кі ў ча­се гран­ня рап­там у мой бу­бен бух­нуць, але і за ста­лом, ка­лі нас гас­па­да­ры за­пра­ша­лі сес­ці, каб пад­сі­лі­лі­ся ды трош­кі дух пе­ра­вя­лі. І лю­біў «бух­нуць» ня­хі­ла. Зда­роўе да­зва­ля­ла.

Той ра­ні­цай пра­чну­лі­ся мы, са сва­і­мі ін­стру­мен­та­мі блі­жэй па­да­лі­ся да ста­лоў, якія зноў ста­я­лі на­кры­тыя па ўсёй вя­сель­най за­вя­дзён­цы. Тым бо­лей — у На­лі­бо­ках. Зда­ва­ла­ся, ні­хто за ста­лы гэ­тыя зве­ча­ра і не са­дзіў­ся, не па­кі­нуў іх пус­ты­мі на­нач. Зноў за­гуў сад, гос­ці па­ча­лі сця­кац­ца. Як гэ­та во­дзіц­ца, се­лі за стол ма­ла­дыя. І гос­ці то па­ра­мі, то па ад­ным рас­са­джва­юц­ца, сло­вам-дру­гім пе­ра­кід­ва­юц­ца. Мы гля­дзім, як ажы­вае вя­сел­ле, пры­кід­ва­ем, што граць, што га­ва­рыць, як да­лей вес­ці рэй на вя­сел­лі. Ні­чо­га та­ко­га не за­ўва­жа­ем, на жар­ці­кі жар­ці­ка­мі ад­каз­ва­ем. Усе вя­сёлыя, у гу­мо­ры. Я ж не-не ды ў бок жа­ні­ха зір­нуў: ся­дзіць ча­мусь­ці маўк­лі­вы, на­ват на­сця­ро­жа­ны. Мя­не ж ней­кі дур­ны смех раз­бі­рае, ка­лі па­гля­джу на яго: па­ла­са­ты, як шчу­пак ці зеб­ра, іна­чай не ска­жаш! Учо­ра, ка­лі быў у шлюб­ным кас­цю­ме, гэ­та­га не за­ўва­жа­ла­ся, а сён­ня, ка­лі скі­нуў пін­жак і за­стаў­ся ў бе­лай ка­шу­лі, тыя па­лос­кі, як на рэнт­ге­не, вы­сту­пі­лі праз яе, быц­цам на­ма­ля­ва­ныя. Ад­куль яны ўзя­лі­ся? Як ака­за­ла­ся, жа­ніх слу­жыў на фло­це, быў ма­ра­ком, та­му па ста­рой звыч­цы заў­сё­ды ха­дзіў у цяль­няш­цы. Не скі­нуў і ця­пер. Та­ды ж як­раз мо­да на ней­ло­на­выя ка­шу­лі з Аме­ры­кі па­да­спе­ла. Са­праўд­ны бум на іх раз­га­рэў­ся. Бя­лют­кія та­кія, лё­гень­кія, аж пра­свеч­ва­ец­ца ўсё. Што па­вет­ра не пра­пус­ка­лі, па­ры­лі­ся ў іх, у нас ні­хто на гэ­та не зва­жаў. На­ша­му жа­ні­ху, як ба­чым, так­са­ма па­шан­ца­ва­ла: зай­меў та­кую ней­лон­ку дэ­фі­цыт­ную. І ча­му б не па­кра­са­вац­ца ў ёй на сва­ім вя­сел­лі, ды яшчэ па­верх цяль­няш­кі?

Да ма­ла­дой асаб­лі­ва не пры­гля­даў­ся. Ба­чу толь­кі: ся­дзіць як мыш­ка пры жа­ні­ху сва­ім, ба­іц­ца ліш­ні раз ва­чэй пад­няць ды на лю­дзей гля­нуць. Ці­хая та­кая, са­ра­мяж­ная. Дзе ўча­раш­няя вя­сё­ласць дзе­ла­ся? Праў­да, і гос­ці яшчэ не ра­за­грэ­лі­ся як след, ні­хто кры­ка­мі «Гор­ка!» не тур­буе, не зму­шае да ўста­ван­ня ды ца­ла­ван­ня.

Рап­там Слон, які па­спеў ужо крут­нуц­ца блі­жэй да ма­ла­дых, па­ды­шоў да нас, бух­нуў, як той бал­да­веш­кай па буб­не:

— Хлоп­цы, мне зда­ец­ца, ма­ла­дая не тая, што ўчо­ра бы­ла. Уча­раш­няя не­ку­ды пра­па­ла. Мо­жа, уцяк­ла на свой ху­тар, не­ча­га не па­ла­дзі­ла з жа­ні­хом?

— Ты, Слон, зве­ча­ра менш бу­хай, та­ды зра­ні­цы ні­чо­га зда­вац­ца не бу­дзе, — па­жар­та­ваў я.

— Ды ні­чо­га я не бу­хаў зве­ча­ра, — па­крыў­дзіў­ся Слон. — Вы­піў, як і вы ўсе. А што ма­ла­дую пад­мя­ні­лі — дык за гэ­та я ру­ча­ю­ся. Хо­ча­це вер­це, хо­ча­це не, а тут штось­ці не тое. Прад­ба­чу ней­кі пад­вох.

— А мо­жа, у іх за­вя­дзён­ка та­кая, ро­зыг­рыш для гас­цей — на­заўт­ра жа­ні­ха з пад­стаў­ной ня­вес­тай за стол са­дзяць, — вы­ка­заў зда­гад­ку наш скры­пач Ро­мусь Ці­вун­чык. — Хі­ба ж та­ко­га не бы­вае? Я ўжо тро­хі ве­даю.

Пе­ра­маў­ля­ем­ся, пры­гля­да­ем­ся да гас­цей, як па­ста­віц­ца да та­кой пад­ста­вы, пры­кід­ва­ем, як бу­дзе да­лей.

Усе су­мнен­ні і зда­гад­кі раз­ве­я­лі­ся пас­ля абе­ду, ка­лі па­ча­лі дзя­ліць ка­ра­вай.

Зноў гос­ці, а іх са­бра­ла­ся ча­ла­век пад сто, за ста­лы па­се­лі, сват па гра­фі­не за­ба­ра­ба­ніў, ці­шы­ні па­пра­сіў. Толь­кі ха­цеў неш­та ска­заць, як рап­там па­чуў­ся кон­скі ту­пат. Ба­чым, ім­чыц­ца на ка­ні да два­ра ней­кі хло­пец. Пад­ска­каў да ва­рот, пры­пы­ніў раз­га­ра­ча­на­га ка­ня, ско­чыў до­лу і кі­нуў­ся да жа­ні­ха ў за­стол­ле, кры­чу­чы што­сі­лы: «Він­шу­ем ма­ла­до­га з на­ра­джэн­нем сы­на!»

Гос­ці спа­чат­ку быц­цам аслу­пя­не­лі ад та­кой на­ві­ны. По­тым за­га­ма­ні­лі, друж­на за­дзын­ка­лі чар­ка­мі ды шклян­ка­мі, па­лез­лі чо­кац­ца да жа­ні­ха. А той ней­кі мо­мант раз­губ­ле­на азі­раў­ся, быц­цам пры­са­ром­ле­ны зня­нац­ку, быц­цам вы­гад­ва­ю­чы, ку­ды б уця­чы з‑за ста­ла, по­тым пра­ца­дзіў праз зу­бы:

— П‑р‑ра-сіў жа па­ган­цаў пе­ра­ча­каць, не ўзні­маць аў­ра­лу да кан­ца вя­сел­ля.

Аказ­ва­ец­ца, ма­ла­дую яшчэ ноч­чу, ка­лі ўсе спа­лі, да­вя­ло­ся тэр­мі­но­ва вез­ці ў рад­дом, а на яе мес­ца, пры­браў­шы, пад­фар­ба­ваў­шы як след, па­са­дзі­лі яе ма­лод­шую сяст­ру. А гос­ці, пад­піў­шы, і па­ду­маць не маг­лі пра та­кую пад­ме­ну.

— Са­праў­ды, Слон, ты ўчо­ра не пе­ра­браў, — па­ві­ні­лі­ся мы пе­рад сва­ім кам­пань­ё­нам. — Ты адзі­ны, хто пад­ме­ну за­ўва­жыў. Ды як вый­шла… Як у тым кі­но…

А тое вя­сел­ле ў На­лі­бо­ках не­ўпры­кмет у ра­дзі­ны абяр­ну­лася. Пад­пі­тыя гос­ці лез­лі да жа­ні­ха ца­ла­вац­ца, па­ча­лі да­рыць на сы­на, жа­да­ю­чы но­ва­га пры­быт­ку ў ха­це. І сам жа­ніх, ма­ла­ды ўжо баць­ка, без це­ню збян­тэ­жа­нас­ці, шчас­лі­вы ад люд­ско­га змі­ла­ван­ня, рас­чу­ле­на ўсмі­хаў­ся. Ні­хто не скуб яго за ру­каў, каб ліш­ня­га не піў, та­му тры­маў­ся рас­ка­ва­на, час ад ча­су за­кід­ва­ю­чы га­ла­ву, каб куль­нуць чар­ку-дру­гую. Як і наш Слон. Мы ўжо ба­я­лі­ся, што ён у та­кім на­тхнен­ні мя­хі акар­дэ­о­на ра­за­рве, та­го вя­сел­ля не дай­гра­ем, бо жа­ніх не вы­се­дзеў за ста­лом, не ўтры­маў­ся: рап­там здзёр з ся­бе тую бе­ла­снеж­ную ней­лон­ку, рас­чыр­ва­не­лы, у цяль­няш­цы, з кры­кам: «Па­лунд­ра! Усіх свіс­таць на па­лу­бу!» — кі­нуў­ся ад­бі­ваць ча­чот­ку, раз за ра­зам вы­хоп­лі­ва­ю­чы з‑за ста­лоў то ад­ну друж­ку, то дру­гую…

Пры раз­лі­ку но­ва­спе­ча­ны баць­ка не стаў вы­руч­ку дзя­ліць, усю нам ад­даў: «Вы ж, хлоп­цы, у мя­не, лі­чы, і ра­дзі­ны ады­гра­лі».

А мы па­га­дзі­лі­ся з ім: хі­ба ж не так?

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Спорт

Вячаслаў Грэцкі: Часам называюць мяне Уэйнам

Вячаслаў Грэцкі: Часам называюць мяне Уэйнам

Пра знакамітае прозвішча і сучаснасць беларускага хакея.

Эканоміка

Ці можна кіраваць попытам спажыўцоў?

Ці можна кіраваць попытам спажыўцоў?

Ад спантаннай пакупкі са «зніжкай па-беларуску» можна не толькі не атрымаць якой-небудзь эканоміі, але і пераплаціць за яе.

Культура

У Мінск прыедуць «Іліяда» на папірусе і найстаражытнейшыя фрагменты Бібліі

У Мінск прыедуць «Іліяда» на папірусе і найстаражытнейшыя фрагменты Бібліі

Выстаўка адкрываецца ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі.

Грамадства

Андрус Пулакас: У Беларусі шукаю не адрозненні, а супадзенні

Андрус Пулакас: У Беларусі шукаю не адрозненні, а супадзенні

З Літвой у нас агульнае гістарычнае мінулае, і зараз яна – наша бліжэйшая суседка ў Еўрасаюзе.