Вы тут

«Ра­зам пі­шам не­пры­ду­ма­ную гіс­то­рыю»


Ша­ноў­ныя чы­та­чы, мы ўдзяч­ны вам за тое, што да­сы­ла­е­це свае вод­гу­кі на вы­пус­кі края­знаў­чай ста­рон­кі «Ігу­мен­скі тракт». Для нас гэ­та най­леп­шая ацэн­ка пра­цы — ва­ша ці­ка­васць, тыя дум­кі і раз­ва­гі, якія з'яў­ля­юц­ца ў ад­каз на пуб­лі­ка­цыі. Чар­го­вы ліст да­сла­ла Соф'я Пар­фір'­еў­на Ку­сян­ко­ва:

«Я з'яў­ля­ю­ся ва­шай пад­піс­чы­цай з 1989 го­да, да та­го ж ідэй­ным і па­ста­ян­ным аў­та­рам з 2002 го­да. «Звяз­ду» па­ча­ла вы­піс­ваць прын­цы­по­ва — ста­ла вель­мі крыўд­на за па­гад­лі­вае стаў­лен­не да род­най мо­вы. У ка­гось­ці яна не ў па­ша­не, хтось­ці яе са­ро­ме­ец­ца. Не па­ва­жаць род­ную мо­ву — гэ­та тое ж са­мае, што не па­ва­жаць прод­каў: яны ж на ёй га­ва­ры­лі. Ця­пер я вы­піс­ваю толь­кі «Звяз­ду». Дзя­ку­ю­чы ёй я ад­кры­ла мо­ву ў са­бе і ся­бе ў мо­ве.

Псі­хо­ла­гі ка­жуць, што га­ва­рыць на род­най мо­ве ка­рыс­на для зда­роўя, бо гэ­та не па­тра­буе да­дат­ко­вых вы­сіл­каў, як пры ка­ры­стан­ні на­бы­тай мо­вай. Гэ­та як свой ген і транс­ген.

У «Звяз­дзе» ёсць усё, што па­трэб­на. Не зраб­лю ад­крыц­ця, ка­лі за­ўва­жу, што акра­мя та­го, што га­зе­та тры­ма­ец­ца сва­іх леп­шых тра­ды­цый, яна ідзе ў на­гу з ча­сам і заў­сё­ды ў по­шу­ку но­вых пра­ек­таў. На мой по­гляд, пра­ект пра­цуе, ка­лі ўзні­кае зва­рот­ная су­вязь з чы­та­чом. Вось я і ха­чу вы­ка­заць сваю дум­ку і па­дзя­ку за пра­ект «Ігу­мен­скі тракт». Пры­ваб­лі­вае ўжо са­ма наз­ва, яе су­вязь з ка­ра­ня­мі. Які б ні быў мі­тус­лі­вы ця­пе­раш­ні час, да сва­іх ка­ра­нёў, да Ра­дзі­мы, яе гіс­то­рыі лю­дзі не­абы­яка­выя. Уз­мац­ня­ец­ца ці­ка­васць да свай­го ра­да­во­ду, гіс­то­рыі на­се­ле­на­га пунк­та і г. д. І «Ігу­мен­скі тракт» у гэ­тым сэн­се тра­піў «у яб­лы­ка», ён за­па­тра­ба­ва­ны. Пра тое свед­чыць кон­курс «Мяс­ці­ны, зні­та­ва­ныя з ду­шой», які так­са­ма ад­быў­ся і пра­цяг­ва­ец­ца. Лю­дзі пі­шуць свае гіс­то­рыі, а зна­чыць, гіс­то­рыю ўсёй кра­і­ны. Мі­ну­лае, як вя­до­ма, час­та фаль­сі­фі­ка­ва­ла­ся, шмат што прос­та за­моўч­ва­ла­ся. А тут дру­ку­юц­ца не­пры­ду­ма­ныя не­па­фар­ба­ва­ныя апо­ве­ды. Мо­жа ака­зац­ца, што зга­да­ец­ца ней­кі факт, і ў гіс­то­ры­каў з'я­віц­ца за­чэп­ка, каб ад­крыць не­вя­до­мыя ста­рон­кі на­шай даў­ні­ны.

З ча­сам мно­гае, на­ват ад­мет­нае, прос­та сы­хо­дзіць у ня­быт, та­му што ады­хо­дзяць свед­кі, свед­чан­ні якіх не знай­шло­ся ка­му за­на­та­ваць.

У «Мяс­ці­ны» я пі­са­ла на­рыс «Царк­ва ста­ла мос­там» — пра гіс­то­рыю лу­чын­скай царк­вы, якая іс­на­ва­ла з 1172 го­да да 1943, ка­лі яе ўза­рва­лі нем­цы, каб ра­за­браць на буд­ма­тэ­ры­я­лы для мос­та це­раз Дняп­ро. І вось жа ўпу­шчэн­не — ужо пас­ля пуб­лі­ка­цыі да­ве­да­ла­ся, што, аказ­ва­ец­ца, пе­рад тым, як уза­рваць, нем­цы са­бра­лі куль­та­выя рэ­чы (вя­до­ма ж, най­больш каш­тоў­нае за­браў­шы са­бе), скла­лі ў вя­лі­кі ку­фар і ска­за­лі, што іх мо­жа за­бі­раць, хто за­хо­ча. Ка­жуць, за­браў дзед Гай­дук. А вось ку­ды гэ­тыя рэ­чы по­тым па­дзе­лі­ся, ні­хто не ве­дае. Пом­ню, што ў мно­гіх бы­лі ста­рыя цар­коў­ныя кні­гі. На па­чат­ку 1990‑ых, ка­лі ў лю­дзей не бы­ло гро­шай, пом­ню, пра­да­ва­ла­ся Біб­лія 1905 го­да, пра­да­ваў­ся са­ма­вар Ба­та­шо­ва 1854 го­да, пра­да­ва­лі­ся крам­нё­выя ся­ке­ры (ва­кол Лу­чы­на мно­га па­се­лі­шчаў ка­мен­на­га ве­ку). Усё та­ды скуп­ля­лі ан­ты­ква­ры.

Быц­цам і ня­даў­на гэ­та бы­ло, але ўжо не ве­рыш. Гэ­так жа зні­ка­юць і звест­кі аб пэў­ных па­дзе­ях. Та­му мы па­він­ны іх збі­раць і за­хоў­ваць, і ў гэ­тым мо­жа па­спры­яць «Ігу­мен­скі тракт», зра­біў­шы та­кія звест­кі на­быт­кам гіс­то­рыі і гіс­то­ры­каў.

У сва­ім на­ры­се я пі­са­ла, што ў «Лад­дзі рос­па­чы» Ула­дзі­мір Ка­рат­ке­віч згад­ваў «Ле­та­піс царк­вы свя­то­га Мі­ха­і­ла», што ў Лу­чы­не. Ка­рат­ке­віч пра­ца­ваў і ў Ма­гі­лёў­скім, і ў Ві­лен­скім ар­хі­вах. Зна­чыць, ён тры­маў у ру­ках гэ­ты ле­та­піс, зна­чыць, ён іс­нуе.

У мя­не з'я­ві­ла­ся ідэя знай­сці сля­ды гэ­та­га ле­та­пі­су. Паў­ста­ла пы­тан­не — ча­му пра яго ні­чо­га не­вя­до­ма? Мо там шмат каш­тоў­ных, але не­вя­до­мых гіс­та­рыч­ных фак­таў на­шай Ра­дзі­мы? Усё ж Лу­чын з ХІІ ста­год­дзя з'яў­ляў­ся знач­ным пунк­там на скры­жа­ван­ні ча­соў і тэ­ры­то­рый, дзе вы­ра­ша­лі­ся лё­сы дзяр­жаў. І яшчэ да ХVІ ста­год­дзя ён зна­чыў­ся ў лі­ку 48 га­ра­доў ВКЛ, якія ме­лі пра­ва браць мы­та пры та­ва­ра­зва­ро­це на Дняп­ры. Вось як­раз «Ігу­мен­скі тракт» і ёсць той да­па­мож­нік, дзя­ку­ю­чы яко­му мож­на пай­сці па сле­дзе лу­чын­ска­га ле­та­пі­са, пад­клю­чыць на­ву­коў­цаў. Мо гэ­та ста­не ка­лі не ад­крыц­цём у на­ву­цы, то знач­най з'я­вай.

Гэ­так жа кож­на­му да­ра­гая гіс­то­рыя свай­го краю. І ра­зам мы пі­шам не­пры­ду­ма­ную, ча­сам не­вя­до­мую гіс­то­рыю. А па­куль «Ігу­мен­скі тракт» вар­ты та­го, каб тыя, хто не­абы­яка­вы, ства­ры­лі спе­цы­яль­ныя па­пкі па яго ма­тэ­ры­я­лах. Дак­лад­на ма­гу ска­заць, у Лу­чы­не гэ­та ўжо ро­біц­ца. Асаб­лі­ва, ка­лі вы­хо­дзяць ма­тэ­ры­я­лы пра наш край.

Лу­чын-на-Дняп­ры, Ра­га­чоў­скі ра­ён».

Ад рэ­дак­цыі

Пад­час «круг­ла­га ста­ла» ў рэ­дак­цыі «Звяз­ды», пры­све­ча­на­га прак­тыч­на­му края­знаў­ству, яго ўдзель­ні­кі ня­ма­ла га­ва­ры­лі аб ро­лі края­знаў­цаў-ама­та­раў, якія на мес­цы пі­шуць гіс­то­рыю ма­лой ра­дзі­мы (гл. пуб­лі­ка­цыю «Спаз­на­ваць ра­дзі­му і са­міх ся­бе» ў ну­ма­ры ад 29 мая). Ся­род на­шых чы­та­чоў ёсць та­кія края­знаў­цы, і ліст спа­да­ры­ні Ку­сян­ко­вай — та­му свед­чан­не. Ця­пер, ка­лі з'яў­ля­ец­ца маг­чы­масць са­браць плён ва­шай да­след­чыц­кай пра­цы, не маў­чы­це, пі­шы­це пра ся­бе, свае ад­крыц­ці і зна­ход­кі ў род­ную га­зе­ту! У ме­жах су­меж­на­га з РГА «Бе­лая русь» пра­ек­та «Край, дзе я жы­ву» мы змо­жам за­ха­ваць для на­шых дзя­цей і ўну­каў звест­кі аб кож­най вё­сач­цы, ве­да­ю­чы пры гэ­тым, што ўсе гіс­то­рыі — не­паў­тор­ныя і ўні­каль­ныя.

Ча­ка­ем ва­шых до­пі­саў! Да­лу­чай­це­ся — бу­дзе ці­ка­ва!

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Сувораўскае вучылішча вачыма яго навучэнцаў

Сувораўскае вучылішча вачыма яго навучэнцаў

Быць сувораўцам ва ўсе часы было прэстыжна. 

Культура

Харвацкі кінафестываль ZаgrеbDох даследуе рэгіён вялікім экранам

Харвацкі кінафестываль ZаgrеbDох даследуе рэгіён вялікім экранам

Балканскія краіны паўсталі перад гледачом з іх надзённым.

Эканоміка

Новыя жыллёвыя ўмовы. Абараніць уласнікаў, спажыўцоў і пастаўшчыкоў паслуг

Новыя жыллёвыя ўмовы. Абараніць уласнікаў, спажыўцоў і пастаўшчыкоў паслуг

Пра новаўвядзенні, якія дэпутаты мусяць разгледзець на вясновай сесіі.