Вы тут

Парыж вітаў купалаўцаў


«Пан Та­дэ­вуш» вяр­нуў­ся ту­ды, дзе на­ра­дзіў­ся

...Пра­фе­сар Міц­ке­віч чы­тае лек­цыю. Га­во­рыць пра тое, што доб­ра ве­дае: пра лю­дзей і іх мо­ву, пра ра­дзі­му і асаб­лі­вую куль­ту­ру. І гэ­та так да­лё­ка ад яе — у ін­шым го­ра­дзе, у чу­жой кра­і­не. Яго сло­вы нех­та пры­мае глы­бо­ка да сэр­ца. Юная сту­дэн­тач­ка ра­зу­мее, пра што сла­ву­ты вы­клад­чык раз­ва­жае ў Фран­цыі. Яна ра­зу­мее, та­му што тое, што жы­ве ўнут­ры ча­ла­ве­ка — яго куль­тур­ная пры­на­леж­насць — не раз­бу­ра­ец­ца з пе­ра­ме­най мес­ца жы­хар­ства. Яна пра­ры­ва­ец­ца, дзе б ты ні жыў, кім бы ні  быў, яна не пра­хо­дзіць і не гі­не на­ват та­ды, ка­лі зні­кае наз­ва кра­і­ны і ні­бы­та ня­ма сэн­су га­ва­рыць і раз­ва­жаць пра яе на­род. Куль­тур­ны код ча­ла­век ня­се з са­бою. Ён мо­жа і не да­жыць да та­го ча­су, які ўсё рас­стаў­ляе па мес­цах і па ко­ле вяр­тае ідэі і дум­кі, скі­роў­ва­ю­чы лю­дзей да ад­наў­лен­ня спра­вяд­лі­вас­ці. Але той, хто ве­рыць і слу­жыць дум­ка­мі і спра­ва­мі, пе­ра­ма­гае (мо­жа, і пас­ля смер­ці), і дак­лад­на не сы­хо­дзіць у ня­быт: та­му што дбаў пра веч­нае. Так па­чы­на­ец­ца спек­такль Ку­па­лаў­ска­га тэ­ат­ра «Пан Та­дэ­вуш» (рэ­жы­сёр Мі­ка­лай Пі­ні­гін), прэм'­е­ра яко­га ад­бы­ла­ся ў Бе­ла­ру­сі на па­чат­ку 2014 го­да.

25-19

Наш сла­ву­ты тэ­атр па­ка­заў спек­такль па­вод­ле Міц­ке­ві­ча ў Па­ры­жы — і вы­клі­каў ажы­я­таж. Тое, што На­цы­я­наль­ны ака­дэ­міч­ны дра­ма­тыч­ны тэ­атр імя Ян­кі Ку­па­лы ез­дзіць з гаст­ро­ля­мі па роз­ных кра­і­нах — не дзі­ва: ён умее прад­ста­віць воб­раз Бе­ла­ру­сі на сцэ­не. Але факт па­ка­зу спек­так­лю «Пан Та­дэ­вуш» па­вод­ле Ада­ма Міц­ке­ві­ча ў Па­ры­жы — мо­мант гіс­та­рыч­ны. Ме­на­ві­та там на па­чат­ку 30-х га­доў ХІХ ста­год­дзя пі­са­ла­ся гэ­тая паэ­ма.

Не так да­лё­ка той Па­рыж, ка­лі ра­за­брац­ца: тая ж Еў­ро­па. Го­рад сва­бо­ды і го­рад сва­бод­ных ака­заў­ся бліз­кі па ду­ху Ада­му Міц­ке­ві­чу, які шу­каў пры­стан­ку пас­ля та­го, як на ра­дзі­ме для яго — па­тры­ё­та Літ­вы — не бы­ло мес­ца. Не ста­ла той, яго Літ­вы. За дум­кі і ма­ры пра яе ка­ра­лі, а тое і на­огул па­збаў­ля­лі жыц­ця. Ён ра­та­ваў­ся ў твор­час­ці. Але і твор­часць трэ­ба бы­ло ра­та­ваць: паэ­ту не­аб­ход­на бы­ло знай­сці мес­ца, дзе ён мо­жа жыць і пра­ца­ваць, жыць і пі­саць, жыць і лю­біць сваю ра­дзі­му. Шу­каў доў­га — спа­чат­ку ез­дзіў па Ра­сіі, по­тым ру­шыў у Еў­ро­пу — Гер­ма­нію, Швей­ца­рыю, Іта­лію. Ён знай­шоў мес­ца, дзе ўсё сыш­ло­ся: Фран­цыю. Па­ся­ліў­ся спа­чат­ку ў Па­ры­жы, і ад­туль лю­боў да той яго ра­дзі­мы, пра якую ўсе па­ча­лі за­бы­ваць, за­гу­ча­ла на ўсю Еў­ро­пу. Ме­на­ві­та ў паэ­ме «Пан Та­дэ­вуш», якая пі­са­ла­ся ў 1832-1834 га­дах у Па­ры­жы і на­ват бы­ла там вы­да­дзе­на.

Вя­до­ма, ка­лі ёсць та­кі твор, які аб'­яд­ноў­вае бе­ла­рус­кую (у ча­сы Міц­ке­ві­ча — лі­тоў­скую, па­вод­ле наз­вы гіс­та­рыч­най дзяр­жа­вы) і фран­цуз­скую куль­ту­ру сён­ня, то яго вар­та па­каз­ваць у рам­ках Дзён куль­ту­ры. Але па­каз спек­так­ля па­вод­ле Міц­ке­ві­ча сім­ва­ліч­ны: сё­ле­та роў­на 180 га­доў гэ­та­му тво­ру, на­ро­джа­на­му на фран­цуз­скай зям­лі! Па­каз спек­так­ля быў ар­га­ні­за­ва­ны Па­соль­ствам Бе­ла­ру­сі ў Фран­цыі і ўпер­шы­ню ад­бы­ваў­ся пад па­тра­на­там ЮНЕС­КА (гэ­та цу­доў­ная паэ­ма ста­ла з'я­вай у су­свет­най лі­та­ра­ту­ры, яна пе­ра­кла­дзе­на больш чым на 30 моў све­ту, у тым лі­ку і на фран­цуз­скую). На па­ка­зе пры­сут­ні­ча­ла больш за 600 ча­ла­век. Са­праў­ды, Міц­ке­віч вар­ты анш­ла­гу. Цу­доў­ная паэ­ма, якая рас­па­вя­дае пра жы­ха­роў На­ва­град­ка і іх па­тры­я­тыч­ныя па­мкнен­ні, вар­тая анш­ла­гу. І наш тэ­атр з яго вы­дат­ны­мі ар­тыс­та­мі вар­ты анш­ла­гу.

Яны іг­ра­лі па-бе­ла­рус­ку (для па­ста­ноў­кі Язэ­пам Се­мя­жо­нам быў зроб­ле­ны пе­ра­клад з поль­скай мо­вы, на якой на­пі­са­на паэ­ма). Іх ра­зу­ме­лі па-бе­ла­рус­ку: прад­стаў­ні­кі на­ша­га па­соль­ства ў Фран­цыі і прад­стаў­ні­кі бе­ла­рус­кай ды­яс­па­ры, лю­дзі, якія так­са­ма, як і Міц­ке­віч не­ка­лі, хо­чуць па­мя­таць пра свае ка­ра­ні. Але ра­зу­ме­лі і гра­ма­дзя­не Фран­цыі: дып­ла­ма­ты і гра­мад­скія дзея­чы, асо­бы куль­ту­ры (для іх іш­лі фран­цуз­скія суб­тыт­ры, тэкст якіх ство­ра­ны Ра­бэ­рам Бур­жуа). Ці­ка­ва і тое, што па­каз бе­ла­рус­ка­га спек­так­ля ад­быў­ся ў тэ­ат­ры МС93, у за­ле імя ра­сій­ска­га рэ­жы­сё­ра Але­га Яф­рэ­ма­ва. Але ўпер­шы­ню на па­рыж­скай сцэ­не прад­стаў­ле­ны спек­такль бе­ла­рус­ка­га рэ­жы­сё­ра.

Ад­мет­ны яшчэ адзін мо­мант: ку­па­лаў­цы і іх «Пан Та­дэ­вуш» па­ка­за­лі ў Па­ры­жы Бе­ла­русь без вы­ка­ры­стан­ня бюд­жэт­ных срод­каў. У ар­га­ні­за­цыі та­ко­га важ­на­га і гіс­та­рыч­на­га пра­ек­та для на­шай кра­і­ны да­па­ма­га­лі бе­ла­рус­кія і фран­цуз­скія ме­цэ­на­ты, прад­стаў­ні­кі біз­не­су. Зна­чыць, ёсць за­ці­каў­ле­насць і ў куль­тур­ным сяб­роў­стве ся­род эліт на­шых кра­ін.

І гэ­тая з'я­ва так­са­ма, мо­жа быць, ідзе з даў­ніх ча­соў. Фран­цыя да­па­маг­ла ў цяж­кі мо­мант цу­доў­на­му паэ­ту Міц­ке­ві­чу. Да­ла не толь­кі пры­ста­нак, але і пра­цу: ён стаў на­ват пер­шым пра­фе­са­рам сла­вян­скай сла­вес­нас­ці ў Ка­ледж дэ Франс. Вы­дат­на­га паэ­та-ра­ман­ты­ка тут ша­ну­юць да­гэ­туль: на па­рыж­скай пло­шчы Аль­мы, на ўзбя­рэж­жы Се­ны, ёсць пом­нік Міц­ке­ві­чу. Да яго з квет­ка­мі прый­шлі ўсе, хто да­тыч­ны да гэ­тай тэ­ат­раль­най фран­цуз­ска-бе­ла­рус­кай па­дзеі: па­сол Бе­ла­ру­сі ў Фран­цыі Па­вел Ла­туш­ка, дып­ла­ма­ты па­соль­ства, а так­са­ма ар­тыс­ты Ку­па­лаў­ска­га тэ­ат­ра на ча­ле з мас­тац­кім кі­раў­ні­ком Мі­ка­ла­ем Пі­ні­гі­ным.

Ге­роі паэ­мы «Пан Та­дэ­вуш» — ма­ла­дыя лю­дзі, якія дба­юць пра ін­та­рэ­сы сва­ёй ра­дзі­мы (кож­ны ў сі­лу сва­іх маг­чы­мас­цяў). Шлях­та з-пад На­ва­град­ка жы­ве сва­і­мі інтрыгамі, крыў­да­мі, пла­на­мі. Але ўсе яны ады­хо­дзяць, ка­лі ёсць па­гро­за та­му, што ўсіх яд­нае. Усе яны хо­чуць жыць на ад­ной зям­лі. Усе яны яе лю­бяць і га­то­выя ах­вя­ра­ваць са­бой. Ра­зу­мен­не па­тры­я­тыз­му ў ХХІ ста­год­дзі не змя­ні­ла­ся — ні ў Фран­цыі, ні ў Бе­ла­ру­сі. Ава­цыі — Міц­ке­ві­чу!..

Ла­ры­са ЦІ­МО­ШЫК

 

 

Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Каля 150 спартсменаў-аматараў хочуць выступіць у «даеўрапейскіх гульнях»

Каля 150 спартсменаў-аматараў хочуць выступіць у «даеўрапейскіх гульнях»

Трэніроўкі і здымкі ўдзельнікаў пачнуцца ў красавіку.

Грамадства

Сувораўскае вучылішча вачыма яго навучэнцаў

Сувораўскае вучылішча вачыма яго навучэнцаў

Быць сувораўцам ва ўсе часы было прэстыжна. 

Культура

Харвацкі кінафестываль ZаgrеbDох даследуе рэгіён вялікім экранам

Харвацкі кінафестываль ZаgrеbDох даследуе рэгіён вялікім экранам

Балканскія краіны паўсталі перад гледачом з іх надзённым.