Вы тут

Вяр­тан­не кня­зя


У Ві­цеб­ску, дзе на­прыканцы гэтага тыд­ня бу­дуць святкаваць 1040-ю га­да­ві­ну за­сна­вання гора­да, ад­кры­юць помнік князю Аль­гер­ду

Пом­нік уні­каль­ны для Ві­цеб­ска і тым, што гэ­та бу­дзе пер­шая кон­ная ста­туя. Яна з'я­віц­ца ў цэнт­ры го­ра­да не­да­лё­ка ад бу­дын­ка ра­ту­шы. Не­ка­то­рыя га­ра­джа­не вы­каз­ва­лі су­мнен­ні: на­вош­та, маў­ляў, уве­ка­веч­ваць па­мяць кня­зя, які «ва­я­ваў з рус­кім вой­скам, на Маск­ву ха­дзіў»? Мы ж з Ра­сі­яй — са­юз­ні­кі і ак­тыў­на су­пра­цоў­ні­ча­ем у рам­ках Са­юз­най дзяр­жа­вы...

1Па ка­мен­та­рый ка­рэс­пан­дэнт «Звяз­ды» звяр­нуў­ся да Ана­то­ля Дула­ва, кан­ды­да­та гіс­та­рыч­ных на­вук, да­цэн­та, за­гад­чы­ка ка­фед­ры гіс­то­рыі Бе­ла­ру­сі Ві­цеб­ска­га дзяр­жаў­на­га ўні­вер­сі­тэ­та імя П.М. Ма­шэ­ра­ва.

— Баць­кам Аль­гер­да, кня­зя Крэў­ска­га і Ві­цеб­ска­га, вя­лі­ка­га кня­зя Лі­тоў­ска­га, быў вя­лі­кі князь лі­тоў­скі Ге­ды­мін, пры якім Віль­ня ста­ла цэнт­рам збі­ран­ня ўсход­не­сла­вян­скіх зем­ляў.

У 1318 го­дзе Аль­герд ажа­ніў­ся з дач­кой ві­цеб­ска­га кня­зя Яра­сла­ва Ма­ры­яй. Спа­чат­ку ма­ла­дыя жы­лі ва Усвя­це. Ка­лі ў 1320 го­дзе князь Яра­слаў па­мёр, Ві­цеб­скае княст­ва ады­шло па спад­чы­не яго зя­цю. Та­кім чы­нам, шля­хам ды­нас­тыч­на­га шлю­бу Ві­цебск і Ві­цеб­скае княст­ва ўвай­шлі ў склад Вя­лі­ка­га Княст­ва Лі­тоў­ска­га. Ві­да­воч­на, пры ўступ­лен­ні на ві­цеб­скі пра­стол Аль­герд за­клю­чыў з ві­цяб­ля­на­мі да­га­вор па прын­цы­пе «не ру­шы­ці ста­ры­ны», што пра­ду­гледж­ва­ла шы­ро­кую аў­та­но­мію Ві­цеб­скай зям­лі ў скла­дзе Вя­лі­ка­га Княст­ва Лі­тоў­ска­га, якая за­хоў­ва­ла­ся і ў на­ступ­ныя ста­год­дзі.

Дзей­насць кня­зя Аль­гер­да бы­ла на­кі­ра­ва­на на ўма­ца­ван­не і раз­віц­цё го­ра­да. У ад­па­вед­нас­ці з най­ноў­шы­мі еў­ра­пей­скі­мі да­сяг­нен­ня­мі Ві­цебск быў аб­не­се­ны му­ра­ва­ны­мі фар­ты­фі­ка­цый­ны­мі збу­да­ван­ня­мі. Ка­мен­ны­мі сце­на­мі з аба­рон­чы­мі ве­жа­мі бы­лі ўма­ца­ва­ны Ніж­ні і Верх­ні за­мкі. У Верх­нім за­мку Аль­гер­дам па­бу­да­ва­ны кня­жац­кі па­лац.

Аль­гер­ду пры­піс­ва­ец­ца бу­даў­ніц­тва ў Ві­цеб­ску і двух пра­ва­слаў­ных хра­маў (Свя­та-Ду­ха­ва і Даб­ра­ве­шчан­ска­га). На­са­мрэч кня­зем і кня­гі­няй Ма­ры­яй Яра­слаў­най бы­ла ўзве­дзе­на царк­ва Свя­то­га Ду­ха ў За­ру­чаўі, якая ста­ла ад­ной з га­лоў­ных га­рад­скіх свя­ты­няў, а так­са­ма ад­ра­ман­та­ва­на Даб­ра­ве­шчан­ская царк­ва ХІІ ста­год­дзя.

Князь Аль­герд, без­умоў­на, за­слу­гоў­вае пом­ні­ка, бо па­спры­яў раз­віц­цю го­ра­да і Ві­цеб­скай зям­лі. За пе­ры­яд яго кня­жан­ня Ві­цебск пе­ра­тва­рыўся ў важ­ны фар­пост Вя­лі­ка­га Княст­ва Лі­тоў­ска­га на ўсход­ніх ру­бя­жах. На­ват стаў­шы вя­лі­кім кня­зем, Аль­герд да­ра­жыў Ві­цеб­скам. Пэў­ны час ні­ко­му не пе­ра­да­ваў го­рад і кі­ра­ваў ім як сва­ім ула­дан­нем, — рас­каз­вае Ана­толь Ду­лаў.

На вя­лі­ка­княс­кім пра­сто­ле Аль­герд пра­явіў ся­бе як та­ле­на­ві­ты па­лі­тык і пал­ка­во­дзец. Ён у мі­ры і друж­бе жыў з бра­там Кей­сту­там, які фак­тыч­на вы­сту­паў су­пра­ві­це­лем. Ра­зам бра­ты па­спя­хо­ва су­праць­ста­я­лі на­ціс­ку кры­жа­коў. Аль­герд пра­цяг­ваў па­лі­ты­ку свай­го баць­кі на ўсхо­дзе, ак­тыў­на па­шы­раў ме­жы дзяр­жа­вы за кошт ус­ход­не­сла­вян­скіх зем­ляў. Пе­ра­мо­га над ар­дын­ца­мі на Сі­ніх Во­дах у 1362 (1363) го­дзе па­кла­ла па­ча­так вы­зва­лен­ню зем­ляў Ру­сі ад ар­дын­ска­га па­на­ван­ня.

— У кан­тэкс­це па­лі­ты­кі збі­ран­ня ўсход­не­сла­вян­скіх зе­м­ляў і трэ­ба раз­гля­даць су­тык­нен­не з Маск­вой, якая вы­сту­па­ла ад­ным з аб'­яд­наў­чых цэнт­раў ва Ула­дзі­мі­ра-Суз­даль­скай Ру­сі. Асноў­ным са­пер­ні­кам Маск­вы бы­ла Цвер. У вы­ні­ку шлю­бу (пас­ля смер­ці пер­шай жон­кі Ма­рыі) з цвяр­ской кня­зёў­най Уль­я­най Аль­герд стаў са­юз­ні­кам цвяр­скіх кня­зёў. Ме­на­ві­та імк­нен­не да­па­маг­чы бра­ту жон­кі Мі­ха­і­лу Аляк­санд­ра­ві­чу і ад­на­ча­со­ва пе­ра­шко­дзіць уз­вы­шэн­ню кан­ку­рэн­та ў збі­ран­ні зем­ляў і аб­умо­ві­лі вы­праў­лен­не Аль­гер­да на Маск­ву, — пра­цяг­вае гіс­то­рык.

Пры Аль­гер­дзе ўсе бе­ла­рус­кія зем­лі апы­ну­лі­ся ў скла­дзе Вя­лі­ка­га Княст­ва Лі­тоў­ска­га. Тэ­ры­то­рыя дзяр­жа­вы да­сяг­ну­ла, па пад­лі­ках гіс­то­ры­ка Вя­ча­сла­ва На­се­ві­ча, 630 ты­сяч кв. км. Пры гэ­тым тэ­ры­то­рыя су­час­най Літ­вы зай­ма­ла толь­кі кры­ху больш за 10%, а бе­ла­рус­кія зем­лі — ка­ля 1/3. Але па сва­ёй сут­нас­ці гэ­тая дзяр­жа­ва бы­ла дзяр­жа­вай на­шых прод­каў. Хоць па­ну­ю­чая ды­нас­тыя на­ле­жа­ла да лі­тоў­ска­га эт­на­су, які да­мі­на­ваў у па­лі­тыч­ным жыц­ці Вя­лі­ка­га Княст­ва, зем­лі Ру­сі да­лі дзяр­жа­ве ўзо­ры па­лі­тыч­ных ін­сты­ту­таў, пад­атко­вую і су­до­вую сіс­тэ­мы, тра­ды­цыі спра­ва­вод­ства і афі­цый­ную мо­ву. Вя­лі­кі ўплыў ме­ла і пра­ва­слаў­ная царк­ва. Не­да­рэм­на буй­ныя ра­сій­скія да­след­чы­кі да­рэ­ва­лю­цый­на­га ча­су лі­чы­лі гіс­то­рыю Лі­тоў­ска-Рус­кай дзяр­жа­вы, як яны на­зы­ва­лі Вя­лі­кае Княст­ва Лі­тоў­скае, не­па­срэд­ным пра­ця­гам гіс­то­рыі Кі­еў­скай Ру­сі.

Зы­хо­дзя­чы з маш­таб­нас­ці асо­бы кня­зя Аль­гер­да і яго ро­лі ў гіс­то­рыі ўсход­ня­га сла­вян­ства, ён быў уве­ка­ве­ча­ны на пом­ні­ку «Ты­ся­ча­год­дзе Ра­сіі», уста­ноў­ле­ным у 1862 го­дзе ў Ноў­га­ра­дзе, ся­род та­кіх буй­ных дзяр­жаў­ных дзея­чаў, як Яра­слаў Муд­ры, Ула­дзі­мір Ма­на­мах, Іван ІІІ, Пётр І, Ка­ця­ры­на ІІ і ін­шых.

— Та­му фі­гу­ра Аль­гер­да ў ма­ім ра­зу­мен­ні — гэ­та фі­гу­ра муд­ра­га і моц­на­га па­лі­ты­ка, збі­раль­ні­ка зем­ляў і аба­рон­цы Ай­чы­ны, сім­ва­ла дзяр­жаў­най ма­гут­нас­ці, лі­тоў­ска-бе­ла­рус­ка­га па­бра­цім­ства і ўсход­не­сла­вян­скай ед­нас­ці, — рэ­зю­муе Ана­толь Ду­лаў.

Ад­крыц­цё пом­ні­ка кня­зю Аль­гер­ду за­пла­на­ва­на на 15 га­дзін 27 чэр­ве­ня. Без­умоў­на, ён ста­не ад­ной са сла­ву­тас­цяў го­ра­да, ка­ля якой га­ра­джа­не бу­дуць рас­каз­ваць гас­цям аб тым, што Аль­герд зра­біў ка­лісь­ці іх го­рад ад­ным з са­мых моц­ных у Еў­ро­пе ў ва­ен­ным і ганд­лё­вым пы­тан­нях.

Да­вед­ка «Звяз­ды».

Аў­тар пом­ні­ка Аль­гер­ду — мін­скі скульп­тар Сяр­гей Бан­да­рэн­ка. У сва­ёй твор­час­ці ён звяр­та­ец­ца да шмат­лі­кіх жан­раў, вы­ка­рыс­тоў­ва­ю­чы роз­ныя ма­тэ­ры­я­лы і тэх­на­ло­гіі. Але са­праўд­най лю­боўю Сяр­гея Бан­да­рэн­кі з'яў­ля­юц­ца ко­ні. Яго скульп­ту­ры ко­ней вы­зна­ча­юц­ца вы­ключ­ным па­да­бен­ствам.

Аляк­сандр ПУК­ШАН­СКІ.

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як выхаваць даследчыка за школьнай партай?

Як выхаваць даследчыка за школьнай партай?

Чаму ўсе краіны, якія развіваюць інавацыйную эканоміку, робяць сёння стаўку на STЕM? 

Палітыка

Аляксандр Лукашэнка сустрэўся з прадстаўнікамі СМІ Расіі

Аляксандр Лукашэнка сустрэўся з прадстаўнікамі СМІ Расіі

Некалькі рэчаў сёлета адбываюцца ўпершыню.

Грамадства

Ці набудуць у гаспадароў старыя хаты?

Ці набудуць у гаспадароў старыя хаты?

Адэльскі сельскі савет, што ў Гродзенскім раёне, можна назваць брамай у Еўрасаюз.