Вы тут

Тры «Звязды»


Ме­на­ві­та пад­поль­ная «Звяз­да» ўнес­ла важ­кі ўклад у зняц­це «яр­лы­коў» з мін­скіх пад­поль­шчы­каў

Бе­ла­русь у га­ды Вя­лі­кай Ай­чын­най вай­ны, лёс на­сель­ніц­тва, што пра­жы­ва­ла на яе тэ­ры­то­рыі ў той час, — тэ­мы, якім ай­чын­ныя і за­меж­ныя гіс­то­ры­кі пры­свя­ці­лі сот­ні роз­ных прац. Але ма­ла мес­ца ў іх ад­во­дзіц­ца ро­лі бе­ла­рус­ка­га дру­ку ў ба­раць­бе з во­ра­гам. Дзе­ля лік­ві­да­цыі пра­бе­лу ха­чу звяр­нуц­ца да гіс­то­рыі ста­рэй­шай у рэс­пуб­лі­цы га­зе­ты.

3-15

 

Звяз­доў­цы 1955 го­да: Дзміт­рый Ер­ма­коў, Ры­гор Сяр­ге­ен­ка, Вень­я­мін Смір­ноў, Ва­сіль Пыж­коў, Пят­ро Ка­зя­лец­кі, Франц Ля­пес­кі (ся­дзяць), Мі­ка­лай Фі­лі­мо­наў, Ні­чы­пар Па­шке­віч, Фё­дар Кляц­коў, Вя­ча­слаў Па­лес­кі (ста­яць).

Па-першае, «Звяз­да» ў час вай­ны вы­да­ва­ла­ся ў Мін­ску — як ор­ган Мінск­ага пад­поль­на­га гар­ка­ма КП(б)Б. Па-другое, на Па­лес­сі — як ор­ган Мінск­ага аб­ка­ма. А была яшчэ га­зе­та «Минский большевик» — ор­ган Мінск­ага пад­поль­на­га гар­ка­ма, які з во­се­ні 1943 г. дзей­ні­чаў у пар­ты­зан­скай зо­не. Яна з'яў­ля­ла­ся (як лі­чыць яе рэ­дак­тар Аляк­сандр Са­ке­віч) пра­мой пе­ра­ем­ні­цай «Звяз­ды».

«Рэ­кан­струк­цыя» гіс­то­рыі аку­па­ва­на­га нем­ца­мі Мін­ска па­ча­ла­ся яшчэ ў час вай­ны. Дзей­насць пад­поль­шчы­каў не бы­ла прос­тай. Аку­пан­ты ў дру­гой па­ло­ве 1942 г. звяр­ну­лі­ся да рас­паў­сюдж­ван­ня пра­ва­ка­цый­ных чу­так аб кі­раў­ні­ках пад­пол­ля. Так яны ха­це­лі ада­рваць га­рад­скі пад­поль­ны цэнтр (Іван Ка­ва­лёў, Дзміт­рый Ка­рат­ке­віч, Вя­ча­слаў Ні­кі­фа­ра­ваў, Кан­стан­цін Хмя­леў­скі) не толь­кі ад жы­ха­роў Мін­ска, але і ад пар­ты­зан. У гэ­тых умо­вах і за­ра­дзіў­ся так зва­ны аб­ві­на­ваў­чы ўхіл Вя­лі­кай зям­лі ў да­чы­нен­ні да Мінск­ага пад­поль­на­га гар­ка­ма КП(б)Б і яго кі­раў­ні­ка Іва­на Ка­ва­лё­ва. У да­чы­нен­ні да Ка­ва­лё­ва ён пра­іс­на­ваў аж да 1990 г.

Ак­тыў­ны ўдзел у вы­ву­чэн­ні гіс­то­рыі пад­поль­на­га Мін­ска пры­ня­лі ка­мі­сіі па гіс­то­рыі Вя­лі­кай Ай­чын­най вай­ны, ідэа­ла­гіч­ныя ад­дзе­лы ЦК КП(б)Б, Цэнт­раль­ны і Бе­ла­рус­кі шта­бы пар­ты­зан­ска­га ру­ху, ор­га­ны НКУС. У 1965 г. ад­бы­ло­ся дру­гое ма­са­вае ўзна­га­ро­джан­не бы­лых пар­ты­зан і пад­поль­шчы­каў «за муж­насць і ад­ва­гу ў ба­раць­бе су­праць ня­мец­ка-фа­шысц­кіх за­хоп­ні­каў у пе­ры­яд Вя­лі­кай Ай­чын­най вай­ны». Уз­на­га­ро­ды атры­ма­лі 3269 ура­джэн­цаў Бе­ла­ру­сі, 2902 — Укра­і­ны, 1637 — РСФСР, 1162 — Літ­вы, 73 — Мал­да­віі, 91 — Лат­віі, 6 — Эс­то­ніі. Са­ма га­зе­та бы­ла ўзна­га­ро­джа­на ор­дэ­нам Пра­цоў­на­га Чыр­во­на­га Сця­га. Пры ўру­чэн­ні ор­дэ­на па­лі­тыч­ны кі­раў­нік Бе­ла­ру­сі Пётр Ма­шэ­раў, у пры­ват­нас­ці, ска­заў: «Звяз­да» за­ня­ла па­чэс­нае мес­ца ў ра­дах на­ро­да-зма­га­ра… Ад рук во­ра­га за­гі­нуў пер­шы рэ­дак­тар пад­поль­най «Звяз­ды» Ге­рой Са­вец­ка­га Са­ю­за Ула­дзі­мір Сця­па­на­віч Амель­я­нюк. У лю­тым 1944 г. на ба­я­вым па­сту за­гі­нуў рэ­дак­тар га­зе­ты, па­лы­мя­ны са­вец­кі па­тры­ёт Мі­ха­іл Пар­фё­на­віч Ба­раш­каў. Пры вы­ка­нан­ні ба­я­во­га за­дан­ня за­бі­та ва­ро­жай ку­ляй лі­та­ра­тур­ная су­пра­цоў­ні­ца Зі­на­і­да За­віс­то­віч. Тра­гіч­на за­гі­ну­ла сям'я на­бор­шчы­цы га­зе­ты Ні­ны Па­лон­скай».

Пры­ма­лі ўдзел у вы­дан­ні мін­скай пад­поль­най «Звяз­ды» і бы­лі ўзна­га­ро­джа­ны: С. А. Бла­га­ра­зу­маў (ор­дэн Ай­чын­най вай­ны І ст.), М. М. Во­ра­наў (дру­кар 1‑га ну­ма­ра «Звяз­ды», ор­дэн Ай­чын­най вай­ны ІІ ст.), М. П. Во­ра­наў (ор­дэн Ай­чын­най вай­ны ІІ ст.), У. С. Ка­за­чо­нак (лі­та­ра­тур­ны рэ­дак­тар, адзін з асноў­ных аў­та­раў ліс­тоў­кі «Да на­сель­ніц­тва Бе­ла­ру­сі»), В. К. Ні­кі­фа­раў (ор­дэн Ай­чын­най вай­ны І ст.), М. П. Рын­ке­віч (ор­дэн Ай­чын­най вай­ны ІІ ст.), Я. М. Са­віц­кая (ор­дэн Чыр­во­на­га Сця­га), Г. Г. Фа­ле­віч (ор­дэн Ай­чын­най вай­ны І ст.) і ін­шыя.

З‑за ня­поў­най лік­ві­да­цыі аб­ві­на­ваў­ча­га ўхі­лу за­ста­лі­ся без уз­на­га­род (і не ўзна­га­ро­джа­ны да гэ­та­га ча­су): Х. М.Алек­санд­ро­віч (ім на­бра­ны і на­дру­ка­ва­ны 2‑і, 3‑і і 4‑ы ну­ма­ры «Звяз­ды»), А. А.Кар­пу­сен­ка (удзель­ні­ча­ла ў пад­рых­тоў­цы 2–5 ну­ма­роў га­зе­ты), А. Я.Пла­тай­ціс (адзін з ар­га­ні­за­та­раў вы­дан­ня «Звяз­ды»), Б.Пуп­ко, М.Сві­ры­даў (на­бор­шчы­кі), К. П.Фал­дзі­на (пры­ма­ла ўдзел у дру­ка­ван­ні «Звяз­ды»), А. Я.Ці­то­віч (літ­ра­бот­нік).

Ідэя не­аб­ход­нас­ці ар­га­ні­за­цыі і вы­дан­ня ў глы­бо­кім ты­ле во­ра­га шы­ро­ка­вя­до­мых бе­ла­рус­кіх га­зет з ба­га­тай бія­гра­фі­яй на­ра­джа­ла­ся і аба­пі­ра­ла­ся на за­па­тра­ба­ва­насць з мес­цаў. «Ліс­тоў­кі, га­зе­ты, бра­шу­ры нам па­трэб­ны як па­вет­ра», — пі­саў Кі­рыл Ма­зу­раў у Маск­ву з тэ­ры­то­рыі Мінск­ага пар­ты­зан­ска­га злу­чэн­ня. Ду­хоў­най ас­но­вай і ад­на­ча­со­ва штурш­ком да ва­ен­на­га ад­ра­джэн­ня «Звяз­ды» і «Чыр­во­най зме­ны», ча­со­ва пры­пы­не­ных у жніў­ні 1941 г., ста­ла рас­паў­сюдж­ван­не ло­зун­гаў: «Не трэ­ба ба­яц­ца пар­ты­зан­ска­га і пад­поль­на­га ру­ху» (бо быў пе­ры­яд, ка­лі Бе­рыя ад­да­ваў пе­ра­ва­гу толь­кі ар­га­ні­за­ва­на­му «звер­ху» пар­ты­зан­ска­му ру­ху), «Вы­дан­не да­ва­ен­ных аў­та­ры­тэт­ных га­зет мож­на ад­на­віць і на за­хоп­ле­най во­ра­гам тэ­ры­то­рыі».

Амаль у той жа час Цэнт­раль­ны і Бе­ла­рус­кі шта­бы пар­ты­зан­ска­га ру­ху, НКУС СССР, Нар­ка­мат аба­ро­ны СССР аб'­яві­лі кон­курс на вы­на­ходц­тва пар­та­тыў­най дру­кар­скай ма­шы­ны. Яго пе­ра­мож­цам стаў гра­ма­дзя­нін БССР, ме­ха­нік фаб­ры­кі «Па­лесд­рук» Ф. М. Піль­цы­ен­ка. Ужо ле­там 1943 г. у Бе­ла­русь бы­ло на­праў­ле­на больш за 160 доў­га­ча­ка­ных дру­кар­скіх ма­шын.

Ідэя ства­рэн­ня пад­поль­най «Звяз­ды» зы­хо­дзі­ла ад кі­ру­ю­чых ор­га­наў Вя­лі­кай зям­лі. З ма­тэ­ры­я­лаў спра­ва­здач Мінск­ага га­рад­ско­га пад­поль­на­га цэнт­ра вы­ні­кае, што ў пра­гра­му дзей­нас­ці пад­поль­шчы­каў ужо на пер­шым эта­пе іх іс­на­ван­ня ўва­хо­дзі­ла ў якас­ці ад­ной з цэнт­раль­ных за­дач «ар­га­ні­за­цыя пад­поль­най дру­кар­ні на ба­зе ма­тэ­ры­я­лаў бы­лых ра­ён­ных дру­ка­рань». Усе ва­ры­ян­ты «Звяз­ды» так і ўтва­ра­лі­ся. Але нель­га лі­чыць вы­хад «Звяз­ды» толь­кі вы­ка­нан­нем спу­шча­на­га «звер­ху» пла­на. Яе з'яў­лен­не — вы­нік кан­цэнт­ра­цыі ў ад­ным мес­цы муж­ных і та­ле­на­ві­тых лю­дзей. Вы­хад пад­поль­най га­зе­ты, па вы­ра­зе нем­цаў, вы­клі­каў ура­жан­не бом­бы, якая ўза­рва­ла­ся.

3-11 Ула­дзі­мір Амель­я­нюк

 

3-12Мі­ха­іл Ба­раш­каў

3-13Іван Ма­тыль

Аб асаб­лі­вас­цях вы­дан­ня «Звяз­ды» ў Мін­ску ў чэр­ве­ні — ве­рас­ні 1942 г. апа­вя­дае ў ліс­це ў ЦК КП(б)Б Ула­дзі­мір Ка­за­чо­нак (1944 г.): «Ка­лі дру­кар­ня пе­рай­шла ў мае ру­кі, я і Алек­санд­ро­віч зра­бі­лі яе вель­мі прос­тай і зруч­най для вы­ка­ры­стан­ня. Жон­кай т. Алек­санд­ро­ві­ча бы­ло па­шы­та больш за 200 ма­лень­кіх мя­шоч­каў, і ў кож­ным та­кім мя­шоч­ку змя­шчаў­ся адзін дру­кар­скі знак. Схе­му ка­сы на­чар­ці­лі на па­пе­ры. У ад­па­вед­нас­ці з гэ­тай схе­май мя­шоч­кі рас­кла­да­лі­ся на ста­ле, і свое­асаб­лі­вая ка­са бы­ла пад­рых­та­ва­на для на­бо­ру. Бы­ло вель­мі зруч­на ў вы­пад­ку не­бяс­пе­кі пе­ра­но­сіць дру­кар­ню з ад­на­го мес­ца ў дру­гое. На ўся­кі вы­па­дак у нас заў­сё­ды, акра­мя шрыф­тоў, бы­ло не­каль­кі гра­нат Ф‑1 і піс­та­лет ТТ. Ты­раж га­зе­ты і ліс­то­вак у ся­рэд­нім скла­даў 4,5–5 ты­сяч эк­зэмп­ля­раў, на што па­тра­ба­ва­лі­ся не менш за 2–3 су­так бес­пе­ра­пын­най пра­цы».

У цэ­лым жа ў Бе­ла­ру­сі, ча­со­ва за­ня­тай гер­ман­ца­мі, вы­хо­дзі­ла 157 пад­поль­ных га­зет. З іх рэс­пуб­лі­кан­скіх — толь­кі дзве: «Звяз­да» і «Чыр­во­ная зме­на». У гэ­тым ба­чыц­ца, акра­мя ўся­го ін­ша­га, зна­чэн­не бе­ла­рус­кай мо­вы ў ідэа­ла­гіч­най ба­раць­бе су­праць за­хоп­ні­каў. Га­зе­ты «Са­вец­кая Бе­ла­русь», «За Са­вец­кую Бе­ла­русь», «За сва­бод­ную Бе­ла­русь», ча­со­піс «Бе­ла­русь», са­ты­рыч­ныя вы­дан­ні «Раз­да­вім фа­шысц­кую га­дзі­ну», «Пар­ты­зан­ская ду­бін­ка» за­сы­ла­ліл­ся ў тыл во­ра­га.

...Зі­мой 1943 г. са­ма­лё­там пры­бы­лі на Лю­бан­шчы­ну бу­ду­чы рэ­дак­тар пар­ты­зан­скай «Звяз­ды» і «Чыр­во­най зме­ны» Мі­ха­іл Ба­раш­каў і су­пра­ва­джа­ю­чы яго сак­ра­тар ЦК ЛКСМБ Мі­ха­іл Зі­мя­нін. З бо­ку ЦК КП(б)Б Мі­ха­і­ла Ба­раш­ка­ва ку­ры­ра­ваў сак­ра­тар ЦК Мі­ка­лай Аў­хі­мо­віч, але ён пе­ра­нёс свой па­лёт на жні­вень 1943 г. На вост­раў Зыс­лаў, дзе раз­мя­шчаў­ся аэ­ра­дром, бы­лі да­стаў­ле­ны дру­кар­ская ма­шы­на, на­бор­ныя ка­сы са шрыф­та­мі, фар­ба, па­пе­ра. Ра­зам з Ба­раш­ка­вым у рэ­дак­цыю пар­ты­зан­скай «Звяз­ды» ўва­хо­дзі­лі бы­лы рэ­дак­тар Лю­бан­скай ра­ён­най га­зе­ты Пі­ліп Кас­цю­ка­вец і бы­лы су­пра­цоў­нік га­зе­ты «Со­вет­ская Белоруссия» Ге­ор­гій Шчар­ба­таў. У дру­кар­ні пра­ца­ва­лі Амяль­ян Шур­пач, Мі­ка­лай Ку­ры­ка і Ні­на Цыль­ко. Ро­ля га­лоў­на­га дру­ка­ра га­зе­ты на­ле­жа­ла Шур­па­чу. Хто ад­ра­джаў «Звяз­ду», той ства­раў і ма­ла­дзёж­ную «Чыр­во­ную зме­ну».

Імя Мі­ха­і­ла Ба­раш­ка­ва ўпры­гож­вае не толь­кі гіс­то­рыю жур­на­ліс­ты­кі, але і гіс­то­рыю кра­і­ны. Ён быў заў­сё­ды жа­да­ным удзель­ні­кам пар­ты­зан­скіх на­рад, на якіх аб­мяр­коў­ва­лі­ся важ­ныя ба­я­выя апе­ра­цыі. Мно­гія ўспа­мі­на­юць пра­ве­дзе­ныя Ба­раш­ка­вым двац­ца­ці­кі­ла­мет­ро­выя пе­ра­хо­ды праз гус­тыя ля­сы, не­зна­ё­мыя баг­ны, пас­ля ча­го ра­бот­ні­кі га­зет спа­лі, а Мі­ха­іл Пар­фё­на­віч за­ста­ваў­ся ня­дрэм­ным, вар­ту­ю­чы спа­кой сва­іх та­ва­ры­шаў. Ён ву­чыў пад­на­чаль­ных не толь­кі жур­на­ліс­ты­цы, але і ўмен­ню пе­ра­адоль­ваць баг­ну, ад­шук­ваць брод на рэч­ках. Усё гэ­та су­стра­ка­ла ўза­е­ма­ра­зу­мен­не і ста­ноў­ча ацэнь­ва­ла­ся… Па­мёр Мі­ха­іл Пар­фё­на­віч 21 лю­та­га 1944 г., але не ад цяж­кай хва­ро­бы, як мно­гія ду­ма­лі. Пар­ты­зан­скі док­тар ска­заў праў­ду: М. П. Ба­раш­каў раз­ві­таў­ся з жыц­цём не ад ты­фу, а ад ра­ны, атры­ма­най ім пад Ві­цеб­скам яшчэ ў са­мым па­чат­ку вай­ны.

Ску­пы­мі звест­ка­мі ха­рак­та­ры­зу­юц­ца ў лі­та­ра­ту­ры жыц­цё і дзей­насць рэ­дак­та­ра «Чыр­во­най зме­ны» Іва­на Ма­ты­ля. На гэ­ту па­са­ду ён быў за­цвер­джа­ны ў са­ка­ві­ку 1944 г., ад­ра­зу пас­ля смер­ці Мі­ха­і­ла Ба­раш­ка­ва. Іван Аляк­санд­ра­віч на­ра­дзіў­ся 18 ве­рас­ня 1914 г. у вёс­цы Дуб­роў­скія Ко­ха­наў­ска­га ра­ё­на Ві­цеб­скай воб­лас­ці, у ся­лян­скай сям'і. За­кон­чыў двух­га­до­вае Ар­шан­скае пед­ву­чы­лі­шча. З 1932 г. — у жур­на­ліс­ты­цы. У 1941 г. атры­маў дып­лом вы­пуск­ні­ка Мінск­ага ін­сты­ту­та жур­на­ліс­ты­кі. Вось што ска­заў пра Іва­на Ма­ты­ля Мі­ха­і­л Зі­мя­нін: «Па ра­шэн­ні ЦК ЛКСМ Бе­ла­ру­сі ў 1942 г. тав. Ма­тыль І. А. быў на­кі­ра­ва­ны ў тыл пра­ціў­ні­ка. За кі­раў­ніц­тва аб­лас­ной (Ма­гі­лёў­скай. — Аўт.) пад­поль­най кам­са­моль­скай ар­га­ні­за­цы­яй уз­на­га­ро­джа­ны ор­дэ­нам Чыр­во­най Зор­кі, ме­да­ля­мі «Пар­ты­за­ну Ай­чын­най вай­ны», «За пе­ра­мо­гу над Гер­ма­ні­яй у Вя­лі­кай Ай­чын­най вай­не. 1941–1945 гг.» Тав. Ма­тыль пра­вёў вя­лі­кую ра­бо­ту па ства­рэн­ні аў­тар­ска­га ка­лек­ты­ву, па вы­ха­ван­ні рэ­дак­цый­ных кад­раў». Іван Ма­тыль, яко­му во­сен­ню гэ­та­га го­да споў­ні­ла­ся б 100 га­доў, пра­цяг­ваў ней­кі час уз­на­чаль­ваць «Чыр­вон­ку» і ў пас­ля­ва­ен­ныя га­ды.

73 га­ды та­му, 22 чэр­ве­ня 1941 г., «Чыр­во­ная зме­на» змяс­ці­ла да­ныя аб 3000 вы­пуск­ні­коў 20 вы­шэй­шых на­ву­чаль­ных уста­ноў Бе­ла­ру­сі. Ся­род тых, хто атры­маў дып­ло­мы, — 211 ма­тэ­ма­ты­каў, фі­зі­каў, гіс­то­ры­каў, ге­ог­ра­фаў, бі­ё­ла­гаў, 1400 на­стаў­ні­каў, 560 ура­чоў, 300 ін­жы­не­раў-ме­ха­ні­каў, гід­ра­тэх­ні­каў, хі­мі­каў-пра­дзіль­шчы­каў, 88 пла­на­ві­коў-эка­на­міс­таў, 69 юрыс­таў, 300 спе­цы­я­ліс­таў з Го­рац­ка­га сель­ска­гас­па­дар­ча­га, Го­мель­ска­га ле­са­тэх­ніч­на­га, Ві­цеб­ска­га ве­тэ­ры­нар­на­га ін­сты­ту­таў. Амаль 60 пра­цэн­таў вы­пуск­ні­коў — прад­стаў­ні­кі муж­чын­ска­га по­лу. Зроб­ле­нае га­зе­тай мож­на вы­ка­рыс­таць для вы­ву­чэн­ня лё­су юна­коў і дзяў­чат так зва­на­га «вог­нен­на­га вы­пус­ку». Пер­шую та­кую ра­бо­ту вы­да­лі вы­клад­чы­кі юры­дыч­на­га фа­куль­тэ­та Бе­ла­рус­ка­га дзяр­жаў­на­га ўні­вер­сі­тэ­та.

«Звяз­ду» ж у 1944 го­дзе ўзна­ча­ліў та­ле­на­ві­ты ча­ла­век, Ва­сіль Са­му­цін. (Пе­рад ім не­ка­то­ры час аба­вяз­кі га­лоў­на­га рэ­дак­та­ра вы­кон­ваў ад­каз­ны сак­ра­тар га­зе­ты Ге­ор­гій Шчар­ба­таў.) Куль­тур­ныя дзея­чы Бе­ла­ру­сі 1920–1930‑х га­доў кры­тыч­на ўспа­мі­на­юць Ва­сі­ля Са­му­ці­на за яго раз­вод з жон­кай па той пры­чы­не, што яна бы­ла дач­кою нац­дэ­ма, арыш­та­ва­на­га ў 1930 г. У 1944 го­дзе, бу­ду­чы кі­раў­ні­ком пар­ты­зан­ска­га ру­ху ў за­ход­ніх ра­ё­нах Бе­ла­ру­сі, ён ад­моў­на ад­нёс­ся да ідэі пе­ра­гля­ду ме­жаў з Поль­шчай на шко­ду Бе­ла­рус­кай ССР. Лі­чыў, што вес­ці та­кія пе­ра­га­во­ры на­пя­рэ­дад­ні Бе­ла­рус­кай на­сту­паль­най апе­ра­цыі «Баг­ра­ці­ён» не па­тры­я­тыч­на.

«Звяз­да» аб'­яд­ноў­ва­ла ан­ты­фа­шысц­кі пад­поль­ны рух амаль на ўсёй тэ­ры­то­рыі Бе­ла­ру­сі. У Мін­ску ёй да­па­ма­га­ла га­зе­та «Минский большевик». Па­бы­ваў­шы ў Бе­ла­ру­сі, сак­ра­тар ЦК КП(б)Б Мі­ка­лай Аў­хі­мо­віч у каст­рыч­ні­ку 1943 г. па­ве­да­міў Пан­це­ляй­мо­ну Па­на­ма­рэн­ку: «Зна­хо­дзя­чы­ся ў Па­лес­сі, я ра­зам з тав. Каз­ло­вым (Ва­сі­лём. — Аўт.) на­ве­даў дру­кар­ню га­зет «Звяз­да» і «Чыр­во­ная зме­на», гу­та­рыў з пра­цаў­ні­ка­мі дру­кар­ні… Тав. Ба­раш­ка­ву, які рэ­да­гуе дзве га­зе­ты, не­аб­ход­на пры­слаць 1–2 га­зет­ных пра­цаў­ні­коў для «Звяз­ды» і рэ­дак­та­ра для «Чыр­во­най зме­ны», бо ад­на­му рэ­да­га­ваць дзве га­зе­ты не пад сі­лу». Прось­бы Аў­хі­мо­ві­ча Маск­ва не за­да­во­лі­ла. Кад­ра­выя пы­тан­ні «Звяз­ды» і «Чыр­во­най зме­ны», «Минского большевика» вы­ра­шы­лі­ся за кошт мяс­цо­вых га­зет­ных пра­цаў­ні­коў.

Ме­на­ві­та мін­ская пад­поль­ная «Звяз­да» ўнес­ла важ­кі ўклад у зняц­це «яр­лы­коў» з гіс­то­рыі пер­ша­га пе­ры­я­ду дзей­нас­ці мін­скіх пад­поль­шчы­каў. Ад­бы­ло­ся гэ­та 7 ве­рас­ня 1959 г. на гіс­та­рыч­ным па­ся­джэн­ні бю­ро ЦК КПБ, пры­све­ча­ным не­ка­то­рым ак­ту­аль­ным пы­тан­ням гіс­то­рыі Мінск­ага пар­тый­на­га пад­пол­ля. Пра­мо­ва пер­ша­га сак­ра­та­ра ЦК Кі­ры­ла Ма­зу­ра­ва, які рас­каз­ваў аб ро­лі «Звяз­ды» ў вы­ра­шэн­ні праб­лем ан­ты­фа­шысц­ка­га су­пра­ціў­лен­ня, вы­клі­ка­ла ў за­ле моц­ныя і шчы­рыя апла­дыс­мен­ты. Так у той дзень з да­па­мо­гай «Звяз­ды» быў поў­нас­цю ачы­шча­ны ад на­нос­на­га і сфаль­сі­фі­ка­ва­на­га і яе па­лі­тыч­ны ства­раль­нік — Мін­скі ГК КП(б)Б, ар­га­ні­за­ва­ны ў ве­рас­ні-каст­рыч­ні­ку 1941 г.

…5 мая 1975 го­да… Вёс­ка Два­рэц, што на са­мым поўд­ні Лю­бан­ска­га ра­ё­на Мін­скай воб­лас­ці. За во­сем кі­ла­мет­раў ад яе зна­хо­дзіц­ца вост­раў Зыс­лаў. І вось на­сту­пае тое, дзе­ля ча­го пры­еха­лі дзя­сят­кі бы­лых пар­ты­зан і пад­поль­шчы­каў. Спа­дае па­кры­ва­ла са сця­ны но­ва­га до­ма, і пры­сут­ныя ба­чаць на ме­та­ліч­най дош­цы сло­вы: «Тут у сту­дзе­ні 1943 г. ад­на­ві­лі ў пад­пол­лі вы­хад га­зе­ты «Звяз­да» — ор­ган ЦК і Мінск­ага аб­ко­ма КП(б)Б і «Чыр­во­ная зме­на» — ор­ган ЦК і Мінск­ага аб­ко­ма ЛКСМБ».

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як выхаваць даследчыка за школьнай партай?

Як выхаваць даследчыка за школьнай партай?

Чаму ўсе краіны, якія развіваюць інавацыйную эканоміку, робяць сёння стаўку на STЕM? 

Палітыка

Аляксандр Лукашэнка сустрэўся з прадстаўнікамі СМІ Расіі

Аляксандр Лукашэнка сустрэўся з прадстаўнікамі СМІ Расіі

Некалькі рэчаў сёлета адбываюцца ўпершыню.

Грамадства

Ці набудуць у гаспадароў старыя хаты?

Ці набудуць у гаспадароў старыя хаты?

Адэльскі сельскі савет, што ў Гродзенскім раёне, можна назваць брамай у Еўрасаюз.