Вы тут

Іс­лам­ская дзяр­жа­ва Іра­ка і Ле­ван­та: як «дзет­кі»-тэ­ра­рыс­ты вый­шлі з-пад «баць­коў­скай апе­кі»?


 

Но­вы вы­клік су­свет­най бяс­пе­цы

шпаковскийАпош­нім ча­сам у цэнт­ры ўва­гі ай­чын­най ін­фар­ма­цый­най пра­сто­ры зна­хо­дзіц­ца гра­ма­дзян­скі кан­флікт ва Укра­і­не, і гэ­та на­ту­раль­на. Між ін­шым, на Бліз­кім Ус­хо­дзе сфар­мі­ра­ва­ла­ся чар­го­вая па­гро­за, якая ня­се но­выя вы­клі­кі бяс­пе­цы ўся­го све­ту, у тым лі­ку Бе­ла­ру­сі.

Па­гро­за Шта­там

10 чэр­ве­ня 2014 го­да тэ­ра­рыс­тыч­ная гру­поў­ка ра­ды­каль­ных су­ні­таў «Іс­лам­ская дзяр­жа­ва Іра­ка і Ле­ван­та» (ІДЗІЛ), якая вя­дзе сваю дзей­насць яшчэ з ся­рэ­дзі­ны 2000-х га­доў, за­ха­пі­ла дру­гі па ве­лі­чы­ні го­рад Іра­ка — двух­міль­ён­ны Ма­сул і аб'­яд­на­ла пад сва­ім кант­ро­лем шэ­раг рэ­гі­ё­наў, што юры­дыч­на ад­но­сяц­ца да Іра­ка і Сі­рыі. Ужо 29 чэр­ве­ня на за­хоп­ле­ных тэ­ры­то­ры­ях бы­ла аб­ве­шча­на іс­лам­ская тэ­ак­ра­тыч­ная дзяр­жа­ва — ха­лі­фат; ба­е­ві­кі на­ла­дзі­лі вы­пуск улас­ных паш­пар­тоў і аб'­яві­лі аб на­ме­ры ў хут­кім ча­се за­няць Баг­дад. Тэ­ра­рыс­ты пра­цяг­ва­юць вес­ці ак­тыў­ныя ба­я­выя дзе­ян­ні су­праць ура­да­вых войск і гру­по­вак «уме­ра­най апа­зі­цыі» ў Сі­рыі, ірак­скай ар­міі, аме­ры­кан­скіх вай­скоў­цаў, прад­стаў­ні­коў пры­ват­ных вай­ско­вых кам­па­ній, а так­са­ма апа­лчэн­ня аў­та­но­міі Ірак­ска­га Кур­дзі­ста­на. Су­праць­ста­ян­не ІДЗІЛ ста­ла ад­ным з пунк­таў па­вест­кі «пе­ра­за­груз­кі» ў ста­сун­ках па­між Злу­ча­ны­мі Шта­та­мі і Іра­нам, які яшчэ не так даў­но ад­на­знач­на ад­но­сіў­ся аме­ры­кан­скай ад­мі­ніст­ра­цы­яй да «во­ра­гаў на­цы­я­наль­най бяс­пе­кі» з лі­ку кра­ін «во­сі зла».

Пра­вя­чыя ко­лы ў Ва­шынг­то­не доб­ра ўсве­дам­ля­юць не­бяс­пе­ку, што зы­хо­дзіць ад «Іс­лам­скай дзяр­жа­вы», тым больш што ба­е­ві­кі сіс­тэ­ма­тыч­на на­гад­ва­юць аме­ры­кан­ска­му кі­раў­ніц­тву пра сваё іс­на­ван­не. Не­каль­кі дзён та­му іс­ла­міс­ты апуб­лі­ка­ва­лі ві­дэа­стуж­ку, дзе за­пі­са­на па­ка­ран­не смер­цю аме­ры­кан­ска­га жур­на­ліс­та Джэй­мса Фоў­лі, а 18 жніў­ня ў спе­цы­яль­ным ві­дэа­зва­ро­це па­абя­ца­лі пе­ра­нес­ці тэ­ра­рыс­тыч­ную дзей­насць на тэ­ры­то­рыю ЗША, каб «ута­піць у кры­ві» ўсіх аме­ры­канц­аў.

Ам­бі­цыі ІДЗІЛ: ад Бліз­ка­га Ус­хо­ду да поўд­ня Еў­ро­пы і Азіі

Між тым у Іра­ку коль­касць бе­жан­цаў, якія ўцяк­лі «з-пад ула­ды ха­лі­фа», ва­га­ец­ца, па роз­ных да­ных, ад 500 ты­сяч да міль­ё­на ча­ла­век, што ўжо дае пад­ста­вы ха­рак­та­ры­за­ваць сі­ту­а­цыю як гу­ма­ні­тар­ную ка­та­стро­фу. Не да­дае ап­ты­міз­му і той факт, што тэ­ры­та­ры­яль­ныя ам­бі­цыі «ха­лі­фа­та» вы­хо­дзяць да­лё­ка за ме­жы Іра­ка і Сі­рыі, дзе ІДЗІЛ з 2013 го­да бя­рэ ак­тыў­ны ўдзел у гра­ма­дзян­скай вай­не су­праць афі­цый­на­га ўра­да і прэ­зі­дэн­та Ба­ша­ра Аса­да.

У рас­паў­сю­джа­най ба­е­ві­ка­мі кар­це да сфе­ры ўплы­ву «Іс­лам­скай дзяр­жа­вы» ад­но­сіц­ца не толь­кі Бліз­кі Ус­ход, але на­ват Бал­кан­скі і Пі­ры­ней­скі паў­аст­ра­вы, а так­са­ма ўся тэ­ры­то­рыя Паўд­нё­ва-За­ход­няй і Цэнт­раль­най Азіі. Па за­ду­ме «геа­па­лі­ты­каў» з ІДЗІЛ, цэнт­раль­на­а­зі­яц­кія кра­і­ны, у тым лі­ку дзяр­жа­вы — чле­ны АДКБ (Ка­зах­стан, Кыр­гыз­стан, Та­джы­кі­стан) па­він­ны быць аб'­яд­на­ныя ў так зва­ны Ха­ра­сан — гіс­та­рыч­ны рэ­гі­ён, што скла­даў­ся з час­так тэ­ры­то­рый су­час­ных Іра­на, Та­джы­кі­ста­на, Аф­га­ні­ста­на, Уз­бе­кі­ста­на, Турк­ме­ні­ста­на. Не аб­мі­на­юць ува­гай ба­е­ві­кі і Ра­сію, дзе ІДЗІЛ пла­нуе за­ся­ро­дзіц­ца на «вы­зва­лен­ні» пра­ва­вер­ных з-пад ула­ды Крам­ля. Знач­ную ва­гу ў гру­поў­цы, што фак­тыч­на за­раз вый­шла на ўзро­вень штуч­най дзяр­жаў­нас­ці, ма­юць вы­хад­цы з Паў­ноч­на­га Каў­ка­за, та­му гэ­тыя па­гро­зы не зда­юц­ца пус­тым гу­кам для ра­сій­ска­га кі­раў­ніц­тва.

Ад­куль «рас­туць но­гі» ў іс­лам­ска­га тэ­ра­рыз­му?

Ана­лі­зу­ю­чы пры­чын­на-вы­ні­ко­выя су­вя­зі, што пры­вя­лі да сі­ту­а­цыі, ка­лі ба­га­ты Бліз­кі Ус­ход фак­тыч­на стаў яшчэ ад­ной «га­ра­чай кроп­кай», рас­сад­ні­кам тэ­ра­рыз­му і эк­стрэ­міз­му ў све­це, трэ­ба ад­зна­чыць, што за­раз між­на­род­ная су­поль­насць «збі­рае ўра­джай» з та­го «зер­ня», што бы­ло па­са­джа­на спе­цы­яль­ны­мі служ­ба­мі за­ход­ніх кра­ін (най­перш Вя­лі­ка­бры­та­ніі і ЗША) яшчэ ў 70—80-я га­ды мі­ну­ла­га ста­год­дзя.

У ба­раць­бе з са­вец­кім уплы­вам, а за­тым і са свец­кі­мі рэ­жы­ма­мі на Бліз­кім Ус­хо­дзе, анг­ла­а­ме­ры­кан­цы аба­пі­ра­лі­ся на пер­сід­скія ма­нар­хіі, Па­кі­стан і, вя­до­ма, на іс­лам­скіх эк­стрэ­міс­таў. Га­лоў­ны­мі мэ­та­мі ЗША бы­ло атры­ман­не кант­ро­лю над наф­та­вы­мі рэ­сур­са­мі Пер­сід­ска­га за­лі­ва, лік­ві­да­цыя рэ­жы­маў араб­ска­га на­цы­я­на­ліз­му, па­ра­жэн­не СССР у Аф­га­ні­ста­не і на­огул у «ха­лод­най вай­не». Вя­до­мы экс­перт па пы­тан­нях Бліз­ка­га Ус­хо­ду, га­лоў­ны рэ­дак­тар Radіo France Іnternatіonale Ры­чард Ла­бев'­ер у сва­ёй кні­зе «До­ла­ры тэ­ро­ру: Злу­ча­ныя Шта­ты Аме­ры­кі і іс­ла­міс­ты» пры­хо­дзіць да вы­сно­вы, што для ства­рэн­ня про­ці­ва­гі араб­скім лі­да­рам кштал­ту Аб­дэ­ля На­се­ра, Му­а­ма­ра Ка­да­фі, Са­да­ма Ху­сэй­на, а паз­ней і Ба­ша­ра Аса­да, якія пры­трым­лі­ва­лі­ся ад­нос­на свец­ка­га «араб­ска­га на­цы­я­на­ліз­му», спе­цы­яль­ныя служ­бы ЗША ра­зам з кі­раў­ніц­твам Са­удаў­скай Ара­віі пры­ня­лі ўдзел у фі­нан­са­ван­ні і раз­віц­ці транс­араб­скіх ра­ды­каль­ных струк­тур. Ідэа­ло­гія апош­ніх ад­маў­ляе на­цы­я­наль­ную ідэю, якая аб'­яў­ля­ец­ца вы­на­ход­ніц­твам «ня­вер­ных» з мэ­тай рас­ка­лоць «му­суль­ман­скі свет».

Па­да­ец­ца, што ніз­ла­жэн­не, а пас­ля і фі­зіч­ная лік­ві­да­цыя араб­скіх лі­да­раў пра­во­дзі­лі­ся з мэ­тай за­бес­пя­чэн­ня кант­ро­лю за­ход­ня­га ка­пі­та­лу над наф­та­вы­мі рэ­сур­са­мі кра­ін Бліз­ка­га Ус­хо­ду. Гэ­тую па­зі­цыю па­цвяр­джае ў сва­ёй ра­бо­це і Ры­чард Ла­бев'­ер, які прый­шоў да вы­сно­вы, што «транс­на­цы­я­наль­ная тэ­ра­рыс­тыч­ная сет­ка, у ства­рэн­ні якой пры­ня­лі ўдзел ЗША і Са­удаў­ская Ара­вія, з'яў­ля­ец­ца ад­ным з асноў­ных ін­стру­мен­таў гла­ба­лі­за­цыі, эка­на­міч­ных і са­цы­яль­на-па­лі­тыч­ных пе­ра­ўтва­рэн­няў, што фар­мі­ру­юць но­вы су­свет­ны па­ра­дак, у асно­ве яко­га за­ста­ец­ца гла­баль­ная ге­ге­мо­нія ЗША».

Між ін­шым, у гла­баль­най па­лі­ты­цы не заўж­ды рэа­лі­зу­юц­ца за­ду­мы тэх­но­ла­гаў і спе­цы­я­ліс­таў роз­ных за­кры­тых ар­га­ні­за­цый. Гэ­так­са­ма і на Бліз­кім Ус­хо­дзе сум­на­вя­до­мая «араб­ская вяс­на» ды ін­шыя «на­род­ныя рэ­ва­лю­цыі», дзе аме­ры­кан­цам з да­па­мо­гай іс­ла­міс­таў уда­ло­ся зры­нуць доў­га­тэр­мі­но­выя свец­кія араб­скія рэ­жы­мы, не пры­вя­лі да ча­ка­на­га кант­ро­лю за­ход­ніх кам­па­ній над наф­та­вы­мі ра­до­ві­шча­мі. Па-пер­шае, аб­васт­ры­лі­ся су­пя­рэч­нас­ці па­між су­час­най аме­ры­кан­скай ад­мі­ніст­ра­цы­яй і іх ня­даў­ні­мі хаў­рус­ні­ка­мі з Са­удаў­скай Ара­віі; па-дру­гое, іс­ла­міс­ты хут­ка вый­шлі з-пад уплы­ву сва­іх ства­раль­ні­каў. А мо­жа, і са­мо «шэф­ства» бы­ло хі­ба аме­ры­кан­скай ілю­зі­яй і за­ста­ва­ла­ся ак­ту­аль­ным, па­куль быў агуль­ны во­раг? На­прык­лад, тая ж гру­поў­ка ІДЗІЛ, што яшчэ ў 2013 го­дзе ка­рыс­та­ла­ся пад­трым­кай аме­ры­кан­цаў, ка­лі вя­ла вай­ну «за дэ­ма­кра­тыю і сва­бо­ду су­праць кры­ва­ва­га рэ­жы­му Ба­ша­ра Аса­да» ў Сі­рыі, за­раз ства­рае не­бяс­пе­ку наф­та­вым ін­та­рэ­сам ЗША ў рэ­гі­ё­не. Ба­е­ві­кі ўжо за­ха­пі­лі част­ку сі­рый­скай наф­та­зда­бы­чы, а з Іра­ка кам­па­ніі «Brіtіsh Petrolіum» і «Exxon Mobіl» бы­лі вы­му­ша­ны эва­ку­і­ра­ваць сва­іх су­пра­цоў­ні­каў з лі­ку гра­ма­дзян за­ход­ніх кра­ін.

Гэ­та зна­чыць, «між­на­род­ны іс­лам­скі тэ­ра­рызм» у яго су­час­най вер­сіі з'яў­ля­ец­ца «не­ча­ка­ным дзі­цем» знеш­няй па­лі­ты­кі ЗША, якое за­раз «пад­рас­ло» і па­гра­жае сва­ім за­акі­ян­скім баць­кам.

Як рэ­ага­ваць Бе­ла­ру­сі на но­выя вы­клі­кі?

Ці­ка­вым у гэ­тай су­вя­зі вы­гля­дае па­пя­рэ­джан­не-пра­гноз Прэ­зі­дэн­та Бе­ла­ру­сі Аляк­санд­ра Лу­ка­шэн­кі. Яшчэ на па­чат­ку 2011 го­да ў ін­тэр­в'ю ўплы­во­ва­му аме­ры­кан­ска­му вы­дан­ню — га­зе­це «The Washіngton Post» — ён ад­зна­чаў, што аме­ры­кан­цы аба­вяз­ко­ва па­ня­суць ад­каз­насць за на­ўмыс­ную «дэ­ста­бі­лі­за­цыю араб­скай ду­гі».

Асноў­ва­ю­чы­ся на гэ­тых па­зі­цы­ях, мож­на лі­чыць, што на­шай кра­і­не не­аб­ход­на па ме­ры маг­чы­мас­цяў рых­та­вац­ца да но­вых вы­клі­каў. Бу­ду­чы ся­рэд­няй па па­ме­рах, ад­нос­на ўстой­лі­вай еў­ра­пей­скай дзяр­жа­вай, Бе­ла­русь не ства­рае па­гро­зы для бяс­пе­кі су­сед­ніх кра­ін. Ад­нак на­ша кра­і­на вы­му­ша­на рэ­ага­ваць і пра­ца­ваць з ты­мі кан­флікт­ны­мі сі­ту­а­цы­я­мі, што ўзні­ка­юць у вы­ні­ку цы­ніч­най па­лі­ты­кі буй­ных ак­та­раў.

Зы­хо­дзя­чы з чар­го­ва­га аб­васт­рэн­ня на Бліз­кім Ус­хо­дзе, Бе­ла­ру­сі не­аб­ход­на пры­клас­ці ўсе маг­чы­мыя на­ма­ган­ні ў ме­жах АДКБ і да­па­маг­чы ўзбро­е­ным сі­лам, па­гра­ніч­ным струк­ту­рам, пра­ва­ахоў­ным ор­га­нам на­шых са­юз­ні­каў у Цэнт­раль­най Азіі. З улі­кам ад­сут­нас­ці па­меж­на­га і мыт­на­га кант­ро­лю на дзяр­жаў­най мя­жы з Ра­сі­яй, не­аб­ход­на яшчэ раз пра­вес­ці да­дат­ко­вую рэ­ві­зію сіс­тэ­мы на­цы­я­наль­най бяс­пе­кі. У су­вя­зі са з'яў­лен­нем но­вых па­тэн­цы­яль­ных вы­клі­каў — пры­няць па­трэб­ныя ме­ры па ка­рэк­ці­роў­цы пра­цы ад­па­вед­ных струк­тур — у пры­ват­нас­ці, пад­раз­дзя­лен­няў па гра­ма­дзян­стве і міг­ра­цыі Мі­ніс­тэр­ства ўнут­ра­ных спраў. Не­ма­ла­важ­ным так­са­ма з'яў­ля­ец­ца і пра­цяг тра­ды­цый­най па­лі­ты­кі, на­кі­ра­ва­най на пад­тры­ман­не між­кан­фе­сій­на­га і між­эт­ніч­на­га мі­ру, на­цы­я­наль­на­га адзін­ства ў бе­ла­рус­кім гра­мад­стве.

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Сувораўскае вучылішча вачыма яго навучэнцаў

Сувораўскае вучылішча вачыма яго навучэнцаў

Быць сувораўцам ва ўсе часы было прэстыжна. 

Культура

Харвацкі кінафестываль ZаgrеbDох даследуе рэгіён вялікім экранам

Харвацкі кінафестываль ZаgrеbDох даследуе рэгіён вялікім экранам

Балканскія краіны паўсталі перад гледачом з іх надзённым.

Эканоміка

Новыя жыллёвыя ўмовы. Абараніць уласнікаў, спажыўцоў і пастаўшчыкоў паслуг

Новыя жыллёвыя ўмовы. Абараніць уласнікаў, спажыўцоў і пастаўшчыкоў паслуг

Пра новаўвядзенні, якія дэпутаты мусяць разгледзець на вясновай сесіі.