Вы тут

Не баяцца памыляцца


На­ву­чыць но­вы пра­ект тэ­ле­ка­на­ла «Бе­ла­русь‑3» усіх, хто жа­дае раз­маў­ляць на род­най мо­ве

До­ля бе­ла­рус­кай мо­вы ў тэ­ле­пра­гра­мах кра­і­ны сён­ня скла­дае толь­кі ка­ля 5% ад агуль­на­га вя­шчан­ня ў га­дзі­ну. Даць маг­чы­масць бе­ла­ру­сам час­цей чуць род­ную мо­ву, а так­са­ма з да­па­мо­гай тэ­ле­пе­ра­дач атрым­лі­ваць лінг­віс­тыч­ныя ве­ды — мэ­та но­ва­га аду­ка­цый­на­га тэ­ле­пра­ек­та, які праз ты­дзень вы­хо­дзіць у эфір на тэ­ле­ка­на­ле «Бе­ла­русь‑3». Вік­та­ры­на «Раз­маў­ля­ем па-бе­ла­рус­ку» за­клі­ка­на да­лу­чыць да ко­ла знаў­цаў род­най мо­вы ме­на­ві­та тую аў­ды­то­рыю, якая па­куль што мае па­чат­ко­выя ве­ды, але ці­ка­віц­ца мо­вай і гіс­то­ры­яй, жа­дае вы­ка­рыс­тоў­ваць яе ў што­дзён­ных ста­сун­ках. Жур­на­ліс­ты тэ­ле­ра­дыё­кам­па­ніі «Го­мель» на пра­ця­гу не­каль­кіх га­доў ра­бі­лі ана­ла­гіч­ны пра­ект, але ў больш сціс­лым фар­ма­це, на ўзроў­ні Го­мель­скай воб­лас­ці. І вось прый­шоў час змя­ніць ка­нал і маш­таб. Рэ­дак­тар тэ­ле­ра­дыё­кам­па­ніі «Го­мель» Але­на Тра­цэн­ка па­дзя­лі­ла­ся не­ка­то­ры­мі сак­рэ­та­мі.

5-5

—Са­праў­ды, мы ма­ем до­свед у гэ­тай спра­ве. У ін­шым фар­ма­це, але з той жа наз­вай і мэ­та­мі, тэ­ле­пра­ект зна­ё­мы тэ­ле­гле­да­чам Го­мель­шчы­ны. Бу­дзем лі­чыць, што ця­пер у нас — но­вы па­ва­рот і кі­ру­нак. Між ін­шым, па­ча­ло­ся ўсё ў 2010 го­дзе і іні­цы­я­та­рам ідэі быў наш бы­лы кі­раў­нік Вік­тар Ко­таў. Ён, рус­кі па на­цы­я­наль­нас­ці, вель­мі ха­цеў ба­чыць бе­ла­рус­ка­моў­ны пра­ект на тэ­ле­ба­чан­ні. Ме­на­ві­та та­ды над пя­ці­хві­лін­най пра­гра­май па­чаў пра­ца­ваць як аў­тар Свя­та­слаў Кру­пень­ка — пе­да­гог, пісь­мен­нік, па­эт, мо­ва­знаў­ца. Спа­чат­ку гэ­та бы­лі не­вя­ліч­кія за­ма­лёў­кі на ней­кую вы­зна­ча­ную тэ­му — на­прык­лад, пры­ві­тан­не ці раз­ві­тан­не па-бе­ла­рус­ку. По­тым пра­гра­ма атры­ма­ла раз­віц­цё і ў ёй з'я­ві­ла­ся руб­ры­ка «Ма­гія мо­вы».

—І ў гэ­ты ж час вы, Але­на, ста­лі не толь­кі рэ­дак­та­рам пра­гра­мы, але і яе вя­ду­чай…

—Так. Мне ці­ка­ва бы­ло ў гэ­тай но­вай руб­ры­цы тлу­ма­чыць фра­зе­а­ла­гіч­ныя зва­ро­ты. Ве­да­е­це, лю­дзі, якія на­ват больш-менш доб­ра раз­маў­ля­юць па-бе­ла­рус­ку, рэд­ка ўжы­ва­юць фра­зе­а­ла­гіз­мы. Між ін­шым, да гэ­тай дум­кі мя­не пад­штурх­ну­лі мае сяб­роў­кі. Яны пра­сі­лі да­па­маг­чы зра­біць хат­нія за­дан­ні па бе­ла­рус­кай мо­ве сва­ім дзе­цям. Аказ­ва­ец­ца, толь­кі не­вя­лі­кае ко­ла лю­дзей ве­дае, што аба­зна­ча­юць тыя ці ін­шыя ўстой­лі­выя сло­ва­злу­чэн­ні, улас­ці­выя на­шай мо­ве. І да­лё­ка не ў кож­на­га ёсць фра­зе­а­ла­гіч­ны слоў­нік. А сло­вы гэ­тыя вель­мі ці­ка­выя і пры­го­жыя, і шка­да, што іх так ма­ла ве­да­юць. На­прык­лад: збіць з пан­та­лы­ку, цыр­каць па кро­пель­цы, абое ра­бое, асёл ма­ля­ва­ны… Так мы па­ча­лі раз­ві­ваць руб­ры­ку і тлу­ма­чыць, што та­кое, на­прык­лад, «дзе ка­мар ко­зы па­се» ці «бы­ла ў са­ба­кі ха­та»…

—Але ж і гэ­та­га вам па­ка­за­ла­ся ма­ла…

—Па­сту­по­ва пра­гра­ма на­бы­ла тры част­кі: мы тлу­ма­чы­лі лек­січ­ныя і гра­ма­тыч­ныя асаб­лі­вас­ці бе­ла­рус­кай мо­вы, фра­зе­а­ла­гіз­мы, а по­тым увя­лі руб­ры­ку «Род­ныя воб­ра­зы». У ёй га­ва­ры­лі пра гас­па­дар­чыя прад­ме­ты, які­мі ка­рыс­та­лі­ся бе­ла­ру­сы, іх адзен­не і гэ­так да­лей. Бра­лі прад­мет, які вый­шаў з ужыт­ку, па­каз­ва­лі яго і тлу­ма­чы­лі, для ча­го гэ­тая рэч слу­жы­ла на­шым прод­кам. У та­кім вы­гля­дзе пра­гра­ма пра­жы­ла яшчэ два га­ды, а по­тым ідэя спа­да­ба­ла­ся 3‑му бе­ла­рус­ка­му тэ­ле­ка­на­лу.

—Але ж не ўсё за­ста­ло­ся так, як бы­ло…

—Урэш­це па­кі­ну­лі толь­кі наз­ву, а кан­цэп­цыю змя­ні­лі прын­цы­по­ва. Ця­пер гэ­та бу­дзе тэ­ле­вік­та­ры­на для тых, хто, маг­чы­ма, вы­ву­чаў мо­ву ў шко­ле, але не ка­рыс­та­ец­ца ёю ў жыц­ці. Гуль­цы — не знаў­цы бе­ла­рус­кай мо­вы. Ня­хай яны па­куль ве­да­юць аб­ме­жа­ва­ную коль­касць слоў, але ж хо­чуць уз­ба­га­ціць слоў­ні­ка­вы за­пас і за­ці­ка­віць ас­тат­ніх. Мне час­та га­во­раць: «Ха­чу раз­маў­ляць па-бе­ла­рус­ку, але ня­ма з кім, а яшчэ ба­ю­ся па­мы­ліц­ца». Дык у на­шай сту­дыі не со­рам­на бу­дзе раз­маў­ляць і па­мы­ляц­ца. Дзесь­ці ж трэ­ба па­чы­наць! Ацэн­кі ста­віць не бу­дзем — бу­дзем толь­кі на­ліч­ваць коль­касць ба­лаў (як пад­час лю­бой гуль­ні).

—Коль­кі кон­кур­саў у тэ­ле­вік­та­ры­не?

—Уся­го іх бу­дзе пяць. Мы ра­зам бу­дзем шу­каць пра­віль­ныя сло­вы, ад­ка­зы спа­чат­ку на лёг­кія, а по­тым і на больш скла­да­ныя пы­тан­ні. Пер­шыя два кон­кур­сы — раз­мі­нач­ныя, на хут­касць, а тры апош­нія — твор­чыя, у іх трэ­ба бу­дзе па­раз­ва­жаць. Спа­дзя­ю­ся, мы ра­зам бу­дзем шу­каць маг­чы­масць і пры­гад­ваць тое, што ёсць у глы­бі­ні пад­свя­до­мас­ці кож­на­га бе­ла­ру­са. Трэ­ба бу­дзе пе­ра­клас­ці сло­ва, сло­ва­злу­чэн­не і сказ, зга­даць сэнс рэд­ка­ўжы­ва­льна­га бе­ла­рус­ка­га сло­ва — для гэ­та­га ў якас­ці пад­ка­зак бу­дуць да­дзе­ны тры ва­ры­ян­ты ад­ка­заў, адзін з якіх пра­віль­ны. Са­мае скла­да­нае, як заў­сё­ды, — на­пры­кан­цы. Па­тлу­ма­чыць сэнс фра­зе­а­ла­гіз­маў, пры­вес­ці прык­лад іх ужы­ван­ня і на­зваць бе­ла­рус­кі ці рус­кі вы­раз-сі­но­нім. Для тых, хто мае до­свед у лі­та­ра­ту­ры, — цы­та­та з вя­до­ма­га бе­ла­рус­ка­га тво­ра (паэ­мы, вер­ша або пес­ні), якую трэ­ба пра­цяг­нуць. А ка­лі гуль­цы на­за­вуць аў­та­ра і наз­ву — атры­ма­юць да­дат­ко­выя ба­лы.

—У та­кой пра­гра­ме па­ві­нен быць экс­перт…

—І ён ёсць. Па­эт, член Са­ю­за пісь­мен­ні­каў Бе­ла­ру­сі Свя­та­слаў Кру­пень­ка вы­сту­пае ў якас­ці экс­пер­та пра­гра­мы. Ён жа бу­дзе не толь­кі на­зі­раць за хо­дам гуль­ні, але і вы­ра­шаць спрэч­ныя пы­тан­ні, кан­цэнт­ра­ваць ува­гу ўдзель­ні­каў на ці­ка­вых асаб­лі­вас­цях ужы­ван­ня бе­ла­рус­кіх слоў.

—Хто мо­жа стаць удзель­ні­кам пра­гра­мы «Раз­маў­ля­ем па-бе­ла­рус­ку»?

—Прак­тыч­на кож­ны ах­вот­ны. Для та­го, каб тра­піць на пра­гра­му ў якас­ці ўдзель­ні­ка, трэ­ба зай­сці на наш сайт http://tvrgomel.by або сайт ка­на­ла Бе­ла­русь‑3 http://3belarus.by і праз ба­нер «Раз­маў­ля­ем па-бе­ла­рус­ку» за­поў­ніць за­яў­ку на ўдзел ка­ман­ды з трох ча­ла­век, а так­са­ма прай­сці ад­бо­рач­ны тур — ад­ка­заць на сем пы­тан­няў. Шмат лю­дзей ужо вы­ка­за­лі за­ці­каў­ле­насць, але ж мы за­пра­ша­ем усіх. На пра­ця­гу 30 хві­лін вам за­бяс­пе­ча­на не толь­кі ці­ка­вае спа­бор­ніц­тва ў ве­дан­ні бе­ла­рус­кай мо­вы, але і шмат но­вых ура­жан­няў.

Іры­на АСТАШ­КЕ­ВІЧ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як выхаваць даследчыка за школьнай партай?

Як выхаваць даследчыка за школьнай партай?

Чаму ўсе краіны, якія развіваюць інавацыйную эканоміку, робяць сёння стаўку на STЕM? 

Палітыка

Аляксандр Лукашэнка сустрэўся з прадстаўнікамі СМІ Расіі

Аляксандр Лукашэнка сустрэўся з прадстаўнікамі СМІ Расіі

Некалькі рэчаў сёлета адбываюцца ўпершыню.

Грамадства

Ці набудуць у гаспадароў старыя хаты?

Ці набудуць у гаспадароў старыя хаты?

Адэльскі сельскі савет, што ў Гродзенскім раёне, можна назваць брамай у Еўрасаюз.