Вы тут

«Навошта бедаваць, калі можна гандляваць?..»


Кам­па­нія «Мен­ка» ма­рыць ад­на­віць ста­ра­жыт­ны кір­маш

Гіс­то­рыя бе­ла­рус­ка­га ганд­лю да­гэ­туль бы­ла да­сле­да­ва­на над­звы­чай ма­ла. Мы мно­гае ве­да­ем пра якую за­ўгод­на сфе­ру на­шай мі­нуў­шчы­ны, але толь­кі не пра гэ­тую. Але ж ме­на­ві­та ган­даль яск­ра­ва ад­люст­роў­вае тое, што ад­бы­ва­ец­ца ў со­цы­у­ме. І гэ­тую гіс­та­рыч­ную ста­рон­ку, ганд­лё­вую, ня­даў­на ўсё ж ад­гар­ну­лі. Сё­лет­няй вяс­ной ад­бы­ла­ся на­ву­ко­вая кан­фе­рэн­цыя па гіс­то­рыі ганд­лю, на якую з'е­ха­ла­ся ка­ля ста ай­чын­ных і за­меж­ных спе­цы­я­ліс­таў. А лі­та­раль­на днямі, па ма­тэ­ры­я­лах кан­фе­рэн­цыі, ад­бы­ла­ся прэ­зен­та­цыя збор­ні­ка «Гіс­то­рыя бе­ла­рус­ка­га ганд­лю (ад ста­ра­жыт­на­сці да XX ста­год­дзя)».

[caption id="attachment_58799" align="alignnone" width="600"]а­хар Шы­бе­ка і Ра­ці­бор Бя­гун прэ­зен­ту­юць вы­дан­не па гіс­то­рыі ганд­лю ў Бе­ла­ру­сі. За­хар Шы­бе­ка і Ра­ці­бор Бя­гун прэ­зен­ту­юць вы­дан­не па гіс­то­рыі ганд­лю ў Бе­ла­ру­сі.[/caption]

Кні­га вый­шла ў вы­да­вец­тве «Тэх­на­ло­гія» на­кла­дам у 300 асоб­ні­каў. Спе­цы­яль­на, каб прэ­зен­та­ваць вы­дан­не, у Бе­ла­русь пры­ехаў слын­ны ай­чын­ны гіс­то­рык За­хар Шы­бе­ка, які з ня­даў­ніх ча­соў жы­ве ў Із­ра­і­лі. Ка­рэс­пан­дэнт «Звяз­ды» за­да­ла спа­да­ру Шы­бе­ку пы­тан­не пра тое, ка­лі быў най­леп­шы час у гіс­то­рыі бе­ла­рус­ка­га ганд­лю і ка­лі яго за­ня­пад. Гіс­то­рык імк­нуў­ся не да­ваць ка­тэ­га­рыч­ных ацэ­нак, але вы­ка­заў мер­ка­ван­не, грун­ту­ю­чы­ся на ўлас­ным до­све­дзе:

— Роск­віт бе­ла­рус­ка­га ганд­лю на­зі­раў­ся ў ча­сы Ра­сій­скай ім­пе­рыі, пас­ля ад­ме­ны пры­гон­на­га пра­ва. Та­ды ў Ра­сіі па­шы­ра­лі­ся рын­ка­выя ад­но­сі­ны, зды­ма­лі­ся ўся­ля­кія аб­ме­жа­ван­ні фе­а­даль­на­га па­хо­джан­ня, фар­мі­ра­ваў­ся шы­ро­кі ры­нак. Гэ­тыя пра­цэ­сы асаб­лі­ва важ­ныя для вы­ву­чэн­ня, бо пас­ля раз­ва­лу Са­вец­ка­га Са­ю­за мы прай­шлі фак­тыч­на той жа шлях — ад фе­а­да­ліз­му са­цы­я­ліс­тыч­на­га да рын­ка­вых ад­но­сін, сва­бо­ды ганд­лю. «За­ла­ты век», якім на­зы­ва­юць Вя­лі­кае Княст­ва Лі­тоў­скае, не су­па­дае з «за­ла­тым ве­кам ганд­лю». Бо фе­а­да­лізм — гэ­та жорст­кая рэг­ла­мен­та­цыя, ка­лі ганд­ляр за­леж­ны не столь­кі ад рын­ку, коль­кі ад ка­ра­ля, га­рад­ско­га ма­гіст­ра­та, які да­ваў яму пра­ва ганд­ля­ваць, ад ра­мес­ных цэ­хаў і ўнут­ра­ных пра­ві­лаў гіль­дый.

Най­гор­шы пе­ры­яд у раз­віц­ці ганд­лю скла­да­на вы­зна­чыць. Бо пе­ра­важ­ная коль­касць на­шай гіс­то­рыі пры­па­дае на не­спры­яль­ны час. Якой бы­ла Бе­ла­русь на пра­ця­гу ста­год­дзяў?.. Гэ­та тая кра­і­на, якой па­ста­ян­на да­во­дзі­ла­ся аба­ра­няц­ца, вес­ці вой­ны. А вай­на — ка­та­стро­фа для ганд­ля­роў. Пад­час са­цы­я­ліз­му ган­даль так­са­ма быў зве­дзе­ны фак­тыч­на да раз­мер­ка­ван­ня, асаб­лі­ва ап­то­вы про­даж. Са­мы гор­шы пе­ры­яд у ганд­лё­вай дзей­нас­ці — гэ­та, на­пэў­на, ста­лін­скі пе­ры­яд. Ні адзін фе­а­дал, ні адзін ка­роль не мог аб­ме­жа­ваць ган­даль так, як гэ­та зра­біў Ста­лін. Мож­на на­ват да­лу­чыць сю­ды пе­ры­яд пас­ля рэ­ва­лю­цыі. Бо ва­ен­ны ка­му­нізм — за­ба­ро­на про­да­жу і гро­шай — са­мае страш­нае для ганд­ля­роў. Але гэ­та не зна­чыць, што ган­даль пры­пы­ніў­ся. Яго не­маг­чы­ма спы­ніць ні­я­кі­мі за­ко­на­мі, дык­та­ту­ра­мі ці не­чым ін­шым. Ка­лі за­ба­ра­ня­еш — з'яў­ля­ец­ца чор­ны ры­нак. І ня­хай пад­поль­на, але ён пра­цуе. Гэ­та ўсё ад­но што за­ба­ра­ніць лю­дзям спа­жы­ваць. У іх за­ста­ец­ца па­трэ­ба хар­ча­вац­ца і апра­на­цца.

Акра­мя За­ха­ра Шы­бе­кі, у рэ­дак­цый­ную ка­ле­гію гэ­тай кні­гі ўва­хо­дзіць гіс­то­рык Анд­рэй Кіш­ты­маў. Ён ад­зна­чыў, што, да­сле­ду­ю­чы ган­даль Бе­ла­ру­сі, мы на­са­мрэч да­сле­ду­ем гра­мад­ства. Што маг­лі да­зво­ліць са­бе, на­прык­лад, ра­бо­чы або на­стаў­ні­ца 100 га­доў та­му і што ця­пер?.. Знай­шоў­шы ад­ка­зы на гэ­тае пы­тан­не, мож­на зра­зу­мець не­ка­то­рыя гіс­та­рыч­ныя пра­цэ­сы. Звы­чай­ны вяс­ко­вец, які сён­ня толь­кі спа­жы­вец, заўт­ра ўжо мо­жа быць ганд­ля­ром — ка­лі і ча­му мя­ня­юц­ца гэ­тыя ро­лі, так­са­ма важ­на пра­соч­ваць...

[caption id="attachment_58798" align="alignnone" width="600"]Анд­рэй Кіш­ты­маў ма­рыць вяр­нуц­ца на сто га­доў на­зад і па­гля­дзець, што та­ды куп­ля­лі. Анд­рэй Кіш­ты­маў ма­рыць вяр­нуц­ца на сто га­доў на­зад і па­гля­дзець, што та­ды куп­ля­лі.[/caption]

Кан­фе­рэн­цыя па гіс­то­рыі ганд­лю, як і вы­хад збор­ні­ка, ад­бы­лі­ся дзя­ку­ю­чы кан­са­лтын­га­вай кам­па­ніі «Мен­ка». Яе прад­стаў­нік, член рэ­дак­цый­най ка­ле­гіі вы­дан­ня, гіс­то­рык Ра­ці­бор БЯ­ГУН па­тлу­ма­чыў, на­вош­та ўво­гу­ле фір­ме, якая зай­ма­ец­ца куп­ляй-про­да­жам, пад­трым­лі­ваць і вы­ву­чаць на­ша мі­ну­лае:

— Гіс­то­рыю мож­на па­ста­віць на служ­бу біз­не­су. Ра­ней у ганд­лі бы­лі ўні­каль­ныя па­ды­хо­ды, пра якія мы мо­жам да­ве­дац­ца толь­кі вы­ву­чыў­шы гіс­та­рыч­ныя кры­ні­цы. Да та­го ж гіс­то­рыя вы­дат­на пры­жы­ва­ец­ца і сён­ня: на­прык­лад, ста­ра­даў­нія вы­явы доб­ра гля­дзяц­ца на су­час­ных эты­кет­ках, у ін­шых афар­мі­цель­скіх ра­шэн­нях. Лю­дзі сён­ня ці­ка­вяц­ца гіс­то­ры­яй — для іх гэ­та неш­та цёп­лае. Мы ма­ем на­мер ад­ра­дзіць бе­ла­рус­кі кір­маш у яго ста­ра­жыт­ных тра­ды­цы­ях — каб гэ­та бы­ло са­праўд­нае свя­та. Скла­да­на па­ве­рыць, што ў Зэ­льву ганд­ля­ваць не­ка­лі пры­яз­джа­лі на­ват фран­цу­зы. Але ж гэ­та бы­ло!

Пад­час прэ­зен­та­цыі раз­ва­жа­лі і пра тое, што ган­даль сён­ня на­бы­вае час­та зу­сім ін­шыя фор­мы. На­прык­лад, ін­тэр­нэт-ган­даль — кан­так­ту па­куп­ні­ка і ганд­ля­ра фак­тыч­на ня­ма. Ад­бы­ва­ец­ца толь­кі су­стрэ­ча з кур'­е­рам, які пры­во­зіць ужо вы­бра­ную пра­дук­цыю і за­бі­рае гро­шы. На­ват больш — та­вар мож­на да­слаць пош­тай, і та­ды ча­ла­ве­чы фак­тар амаль ад­сут­ні­чае. З ча­сам зні­ка­юць і са­мі гро­шы — раз­лік ад­бы­ва­ец­ца без­на­яў­ным спо­са­бам. За­кры­ва­юц­ца дроб­ныя крам­кі, спе­цы­я­лі­за­ва­ныя ганд­лё­выя пункты з кан­крэт­ны­мі та­ва­ра­мі — ім на зме­ну пры­хо­дзяць буй­ныя ганд­лё­выя цэнт­ры. За­хар Шы­бе­ка ад­зна­чыў, што сён­ня амаль зні­шча­на тра­ды­цыя тар­га­вац­ца:

— Ка­лі я раз­ва­жаю пра ры­нак спа­жы­ван­ня, мне вель­мі прык­ра ро­біц­ца за на­шых па­куп­ні­коў. Па­куп­нік ста­ра­жыт­на­га Мін­ска, які пры­хо­дзіў на Тра­ец­кую га­ру ці на Ка­ма­роў­ку, быў гас­па­да­ром: ганд­ля­ры схі­ля­лі пе­рад ім га­ла­ву, упрош­ва­лі ку­піць, і ён з імі тар­га­ваў­ся. У нас сён­ня пра­ва тар­га­вац­ца зні­шча­на, і тра­ды­цыя та­кая знік­ла. Ка­лі ча­ла­век пры­хо­дзіць на­ват на ба­зар, ён пла­ціць столь­кі, коль­кі яму за­га­да­лі, і прос­та сы­хо­дзіць. Трэ­ба не­як вяр­нуць ганд­ля­ру пра­ва тар­га­вац­ца, каб ажы­віць гэ­ты пра­цэс. А спа­жыў­цам — пра­ва аб'­яд­ноў­вац­ца ў ка­а­пе­ра­ты­вы, у якіх яны ма­юць пра­ва тар­га­вац­ца і са­мі ўста­наў­лі­ваць цэ­ны.

Ні­на ШЧАР­БА­ЧЭ­ВІЧ

 

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Культура

Топ беларускіх дыялектызмаў, якія вы маглі не ведаць

Топ беларускіх дыялектызмаў, якія вы маглі не ведаць

Нязвыклая форма — заўсёды штуршок для пошуку.

Культура

Як мог выглядаць Мінск? Ведае беларускі архіў

Як мог выглядаць Мінск? Ведае беларускі архіў

Дзе замежнікі вывучаюць савецкую архітэктуру.

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі нашых чытачоў

Вясёлыя гісторыі нашых чытачоў

Пра бунт малога, выпадак на ферме і цікавае выступленне на вяселлі.