Вы тут

Вучыцца і вучыць якасці жыцця


У ацэн­цы дзей­нас­ці та­го ці ін­ша­га вы­твор­ча­га ка­лек­ты­ву не­су­мнен­ную ва­гу мае дум­ка дзе­ла­во­га парт­нё­ра, гэ­та ак­сі­ё­ма рын­ка­вых ад­но­сін. Пад­час ка­ман­дзі­ро­вак на пе­ра­да­выя прад­пры­ем­ствы Пры­нё­ман­ска­га краю (та­кія, як вы­твор­чыя аб'­яд­нан­ні «Грод­на-Азот», «Грод­нап­рам­буд», ін­сты­тут «Грод­наг­ра­ма­дзянп­ра­ект», Ваў­ка­выс­кі і Ашмян­скі мя­са­кам­бі­на­ты, ды і на ін­шыя) заў­сё­ды шмат доб­рых слоў чу­лі ў ад­рас Гро­дзен­ска­га цэнт­ра стан­дар­ты­за­цыі, мет­ра­ло­гіі і сер­ты­фі­ка­цыі. Агуль­ная дум­ка зво­дзі­ла­ся да ка­рот­кай, але ёміс­тай ха­рак­та­рыс­ты­кі: вы­со­ка­пра­фе­сій­ны ка­лек­тыў.

У цэнт­ры мы з ка­ле­гай па­бы­ва­лі як­раз па­між двух свят — ня­даў­нім Днём стан­дар­ты­за­цыі і Між­на­род­ным днём якас­ці, які бу­дзе ад­зна­чац­ца 13 ліс­та­па­да. Тым не менш аб­ста­ноў­ка ў аб­лас­ным ЦСМС бы­ла са­мая што ні ёсць ра­бо­чая. Ха­рак­тэр­ная дэ­таль: ні ў ад­ным цэнт­ры (а мы ра­ней на­ве­да­лі пе­ра­важ­ную боль­шасць за­наль­ных цэнт­раў рэс­пуб­лі­кі) не су­стрэ­лі та­кой коль­кас­ці за­каз­чы­каў. Гэ­тая ад­мет­насць ад­ра­зу кі­ну­ла­ся ў во­чы.

Ад­мет­нас­цяў мы на­огул су­стрэ­лі тут мно­га, і вар­та пра іх ска­заць з са­ма­га па­чат­ку, каб зра­зу­ме­ла бы­ло, на­коль­кі гэ­та твор­чы ка­лек­тыў, у якім за­хоў­ва­юц­ца і раз­ві­ва­юц­ца шмат­га­до­выя тра­ды­цыі (а гіс­то­рыя цэнт­ра па­чы­на­ла­ся ў да­лё­кім 1940-м). І за­хоў­ва­ец­ца пе­ра­ем­насць гра­мат­на­га, энер­гіч­на­га кі­раў­ніц­тва, чым цэнтр так­са­ма вы­зна­ча­ец­ца, бо з кі­раў­ні­ка­мі яму шан­цуе.

Па­зна­ё­міць нас з ка­лек­ты­вам, ха­ця б ко­рат­ка, мы па­пра­сі­лі на­мес­ні­ка ды­рэк­та­ра Мі­ка­лая Гры­ня.

IMG_2448

«Мы ўклю­ча­ны ў жыц­цё­вы цыкл прад­пры­ем­стваў»

— З ад­на­го бо­ку, у цэнт­ра той жа на­бор функ­цый, што і ў ін­шых, — стан­дар­ты­за­цыя, мет­ра­ло­гія, сер­ты­фі­ка­цыя пра­дук­цыі і па­слуг, сер­ты­фі­ка­цыя сіс­тэм ме­недж­мен­ту. Без іх у та­кім раз­ві­тым пра­мыс­ло­вым рэ­гі­ё­не, як Гро­дзен­шчы­на, не абы­сці­ся. І ка­лі рас­кры­ваць кож­ную з іх, то па­ве­да­міць мож­на шмат ці­ка­ва­га, — пад­крэс­ліў Мі­ка­лай Мі­ка­ла­е­віч. — З дру­го­га бо­ку, час­та бя­ром на ся­бе больш шы­ро­кія функ­цыі, не заў­сё­ды на­ват улас­ці­выя, бо та­го па­тра­бу­юць рын­ка­выя ад­но­сі­ны. Та­кім чы­нам, вы­кон­ва­ем тую ці ін­шую дзяр­жаў­ную за­да­чу і пра­па­ну­ем за­каз­чы­ку больш шы­ро­кае ко­ла па­слуг.

Прос­ты прык­лад. У нас цу­доў­ная вы­пра­ба­валь­ная ла­ба­ра­то­рыя, асноў­ны­мі кі­рун­ка­мі дзей­нас­ці якой да ня­даў­ня­га ча­су бы­лі вы­пра­ба­ван­ні хар­чо­вай, сель­ска­гас­па­дар­чай пра­дук­цыі і сы­ра­ві­ны, ва­ды. Але ў мі­ну­лым го­дзе яе ка­лек­тыў асво­іў но­вы вя­лі­кі кі­ру­нак — вы­пра­ба­ван­ні пра­дук­цыі лёг­кай пра­мыс­ло­вас­ці на ад­па­вед­насць усім па­тра­ба­ван­ням тэх­ніч­ных рэг­ла­мен­таў Мыт­на­га са­ю­за. Гэ­та быў скла­да­ны шлях, які па­чы­наў­ся з вы­дзя­лен­ня асоб­на­га па­мяш­кан­ня для пры­га­та­ван­ня вод­ных і па­вет­ра­ных вы­ця­жак, ука­ра­нен­ня вы­со­ка­дак­лад­на­га аб­ста­ля­ван­ня — га­за­ва­га хра­ма­тог­ра­фа «Хро­ма­тэк-Крыш­таль 5000» з да­за­та­рам для вы­зна­чэн­ня міг­ра­цыі хі­міч­ных рэ­чы­ваў, ана­лі­за­та­ра так­січ­нас­ці АТ-05 для вы­зна­чэн­ня ін­дэк­са так­січ­нас­ці, ана­лі­тыч­ных ва­гаў з мі­ні­маль­най хіб­нас­цю для вы­зна­чэн­ня ві­ду і ма­са­вай до­лі сы­ра­ві­ны і гэ­так да­лей. Пер­са­нал ла­ба­ра­то­рыі прай­шоў абу­чэн­не на ба­зе Ві­цеб­ска­га дзяр­жаў­на­га тэх­на­ла­гіч­на­га ўні­вер­сі­тэ­та. У вы­ні­ку асвое­ны ме­та­ды, які­мі не ва­ло­дае ні­вод­ная ла­ба­ра­то­рыя воб­лас­ці; прай­шла акрэ­ды­та­цыя, з'я­ві­лі­ся па­ста­ян­ныя клі­ен­ты, у тым лі­ку ін­ды­ві­ду­аль­ныя прад­пры­маль­ні­кі, якія ганд­лю­юць на рын­ках. У ла­ба­ра­то­рыю ўкла­дзе­на паў­та­ра міль­яр­да руб­лёў. Тым не менш за­раз пра­во­дзіц­ца да­лей­шая ма­дэр­ні­за­цыя пры­бор­най ба­зы і асвой­ва­юц­ца но­выя ме­та­ды вы­пра­ба­ван­няў.

IMG_2504

Важ­на, што ла­ба­ра­то­рыя акрэ­ды­та­ва­на ў сіс­тэ­ме ра­сій­скай акрэ­ды­та­цыі, для ра­сій­скіх спа­жыў­цоў пра­дук­цыі бе­ла­рус­кіх прад­пры­ем­стваў наш да­ку­мент мае ва­гу, ён пры­ма­ец­ца і пры­зна­ец­ца.

Ка­лі да­лей га­ва­рыць пра на­він­кі, то сё­ле­та ўка­ра­ні­лі ўні­каль­нае аб­ста­ля­ван­не — пе­ра­соў­ную ла­ба­ра­то­рыю для па­вер­кі аў­та­ма­біль­ных ва­гаў гру­за­па­ды­маль­нас­цю да 80 тон. Па­слу­га важ­ная для аграр­ных гас­па­да­рак і та­кіх вя­лі­кіх прад­пры­ем­стваў, як «Крас­на­сель­скбуд­ма­тэ­ры­я­лы», Скі­дзель­скі цук­ро­вы кам­бі­нат. У Бе­ла­ру­сі ін­шай та­кой уста­ноў­кі па­куль ня­ма.

Чым ад­роз­ні­ва­ем­ся яшчэ? Ёсць свая пра­ліў­ная ла­ба­ра­то­рыя — зна­чыць, ква­лі­фі­ка­ва­на вы­ка­наць ра­монт і па­вер­ку пры­бо­раў па ўлі­ку цяп­ла мож­на не толь­кі ў ста­лі­цы, але і ў нас. Ма­ем ад­дзел, які зай­ма­ец­ца ра­мон­там ка­са­вых су­му­ю­чых апа­ра­таў. Мы ство­ра­ны, каб не прос­та да­па­ма­гаць прад­пры­ем­ствам (у тым лі­ку ганд­лё­вым) — мы ўклю­ча­ны ў іх жыц­цё­вы цыкл. Без той жа па­вер­кі срод­каў вы­мя­рэн­няў — ад ма­но­мет­ра да пры­бо­раў па ры­ды­ё­э­лект­рон­ных вы­мя­рэн­нях — ім не абы­сці­ся. Без гэ­та­га не мо­жа іс­на­ваць ні­вод­нае прад­пры­ем­ства.

IMG_2575

Бы­вае, з-за дэ­фі­цы­ту мес­ца (а ў нас не­вя­лі­кія ла­ба­ра­то­рыі) да­во­дзіц­ца аран­да­ваць пло­шчы на прад­пры­ем­ствах го­ра­да ці на­ват воб­лас­ці. Яшчэ і та­му, што для функ­цы­я­на­ван­ня вы­со­ка­дак­лад­ных срод­каў вы­мя­рэн­ня ства­рыць умо­вы не прос­та. На­прык­лад, на ад­ным з транс­парт­ных прад­пры­ем­стваў го­ра­да ўста­на­ві­лі фран­цуз­скі стэнд для па­вер­кі аў­та­ма­біль­ных та­хог­ра­фаў і спі­до­мет­раў. Та­кі стэнд ёсць толь­кі на Ві­цеб­скім ЦСМС. На ўсю рэс­пуб­лі­ку два стэн­ды. Ва­дзі­це­лям не па­трэб­на зды­маць спі­до­метр — па­вер­ка пра­во­дзіц­ца аў­та­ма­тыч­на, з да­па­мо­гай кам­п'ю­та­ра. А з да­па­мо­гай но­вых дат­чы­каў, якія ня­даў­на за­ку­пі­лі, мо­жам па­ве­рыць спі­до­мет­ры на тэх­ні­цы ў ад­да­ле­ных гас­па­дар­ках, не зды­ма­ю­чы іх з аў­та­ма­бі­ляў. Ста­ра­ем­ся, каб усё, што ро­бім, бы­ло зруч­на за­каз­чы­ку.

За­ка­заў на тую ж па­вер­ку вель­мі мно­га. Ка­лі не па­мы­ля­ю­ся, за пер­шае паў­год­дзе прай­шлі па­вер­ку 167 ты­сяч адзі­нак пры­бо­раў і ін­шых срод­каў вы­мя­рэн­няў. Толь­кі ў сек­та­ры ме­ха­ніч­ных і геа­мет­рыч­ных ве­лі­чынь ёсць ча­ты­ры транс­парт­ныя адзін­кі, на якіх мы вы­кон­ва­ем ра­бо­ты з вы­ез­дам. З са­бой бя­ром эта­лон­ныя срод­кі вы­мя­рэн­ня і ра­бо­ты пра­во­дзім не­па­срэд­на ў за­каз­чы­ка. Тут так­са­ма свая ці­ка­вая ста­тыс­ты­ка. Па­вер­ку і атэс­та­цыю, рэ­гу­лі­роў­ку (а ў вы­пад­ку не­аб­ход­нас­ці і ра­монт) 95% адзі­нак ва­га­вай гас­па­дар­кі за­каз­чы­ка (асаб­лі­ва ла­ба­ра­тор­ных ва­гаў) вы­кон­ва­ем не­па­срэд­на на мес­цах, у тых умо­вах, у якіх яны пра­цу­юць. Гэ­та зруч­на на­шым парт­нё­рам.

У нас ня­дрэн­ная ла­ба­ра­то­рыя па ра­ды­я­ло­гіі. Яна зай­ма­ец­ца і лёг­кай пра­мыс­ло­вас­цю (што не зу­сім ты­по­ва), вы­пра­ба­ван­ня­мі бу­даў­ні­чых ма­тэ­ры­я­лаў і ра­бот. Ма­ем доб­ра аб­ста­ля­ва­ную элект­ра­тэх­ніч­ную ла­ба­ра­то­рыю. Пе­ра­лік мож­на пра­цяг­ваць доў­га.

IMG_2668

Мы акрэ­ды­та­ва­ны на пра­вя­дзен­не сер­ты­фі­ка­цый­ных ра­бот як пра­дук­цыі, так і па­слуг. Ад­дзел сер­ты­фі­ка­цыі сіс­тэм кі­ра­ван­ня зай­ма­ец­ца ўка­ра­нен­нем ІSO 9001, НАССР, ІSO 18000, ІSO 14000, ІSO 22000. Прад­пры­ем­ствы, якія па­да­юць за­яў­ку на сер­ты­фі­ка­цыю, хо­чуць атры­маць да­ку­мент аб тым, што яны вы­ве­лі кі­ра­ван­не вы­твор­час­цю, якас­цю пра­дук­цыі, на­ва­коль­ным ася­род­дзем, бяс­пе­кай на прад­пры­ем­стве на еў­ра­пей­скі ўзро­вень. Па­цвяр­джэн­не гэ­та­га — вель­мі сур'­ёз­ны для нас учас­так ра­бо­ты. Ад­каз­нас­ці на­дае той факт, што наш пра­та­кол пры­зна­ец­ца ў Мыт­ным са­ю­зе цал­кам. На­шы ла­ба­ра­то­рыі ўклю­ча­ны ў адзі­ны рэ­естр ор­га­наў па сер­ты­фі­ка­цыі Мыт­на­га са­ю­за. Гэ­та азна­чае, што на­шы пра­та­ко­лы, на­шы сер­ты­фі­ка­ты ма­юць ха­джэн­не на тэ­ры­то­рыі трох кра­ін без уся­ля­ка­га пе­ра­па­цвяр­джэн­ня.

Па­шы­рае сваю дзей­насць сек­тар па ака­зан­ні па­слуг у га­лі­не ахо­вы на­ва­коль­на­га ася­род­дзя: яны асвой­ва­юць но­вае аб­ста­ля­ван­не. Бо за­раз, пры ўвя­дзен­ні сіс­тэм ме­недж­мен­ту кі­ра­ван­ня вы­твор­час­цю, зноў ак­ту­аль­нымі ста­лі праб­ле­мы ахо­вы пра­цы, тая ж атэс­та­цыя ра­бо­чых мес­цаў — з улі­кам усіх па­ра­мет­раў: шу­му, віб­ра­цыі, тэм­пе­ра­тур­на­га рэ­жы­му, элект­ра­маг­ніт­ных вы­пра­мень­ван­няў і г.д., з афарм­лен­нем на­леж­ных да­ку­мен­таў.

Су­пра­цоў­ні­ча­ем з на­ву­кай. У Гро­дзен­скім дзяр­жаў­ным уні­вер­сі­тэ­це імя Ян­кі Ку­па­лы ства­ры­лі фі­лі­ял ка­фед­ры агуль­най фі­зі­кі на ба­зе на­ша­га ад­дзе­ла мет­ра­ло­гіі.

Ма­ем во­пыт пра­мо­га ку­ры­ра­ван­ня вы­твор­чых прад­пры­ем­стваў. Пад­час ма­дэр­ні­за­цыі вы­твор­ча­га аб'­яд­нан­ня «Мас­тоў­дрэў» у нас бы­ла ство­ра­на ка­мі­сія, якая пра­ца­ва­ла ў Мас­тах. Мы да­па­ма­га­лі ім рых­та­ваць усе тэх­ніч­ныя да­ку­мен­ты, і гэ­та бы­ла іс­тот­ная пад­трым­ка.

...Па­дзя­ка­ваў­шы Мі­ка­лаю Мі­ка­ла­е­ві­чу Гры­ню, мы на­кі­ра­ва­лі­ся не­па­срэд­на ў ад­дзе­лы і ла­ба­ра­то­рыі.

IMG_2713

За­да­ча ну­мар адзін

Пы­тан­не, якое перш-на­перш нас зай­ма­ла: ча­му ў цэнт­ры та­кая коль­касць на­вед­валь­ні­каў? Пе­ра­ка­наў­ча ад­каз­вае на яго Іры­на Грын­цэ­віч, на­чаль­нік сек­та­ра сер­ты­фі­ка­цыі хар­чо­вай, сель­ска­гас­па­дар­чай, пар­фу­мер­на-кас­ме­тыч­най пра­дук­цыі і мы­ю­чых срод­каў.

— Сён­ня за­да­ча ну­мар адзін — рэг­ла­мен­ты Мыт­на­га са­ю­за. Да нас пры­хо­дзяць лю­дзі з са­мых раз­на­стай­ных ар­га­ні­за­цый, у тым лі­ку з буй­ных прад­пры­ем­стваў, ін­ды­ві­ду­аль­ныя прад­пры­маль­ні­кі. Што вы і ба­чы­лі. Усе яны прый­шлі за кан­суль­та­цы­яй, бо хо­чуць пра­віль­на па­бу­да­ваць свой біз­нес. Для гэ­та­га па­трэб­на дак­лад­на за­хоў­ваць па­тра­ба­ван­ні да­стат­ко­ва скла­да­на­га за­ка­на­даў­ства — сён­ня цяж­ка­ва­та ў ім ра­за­брац­ца. Пе­ра­ход­ны пе­ры­яд скла­да­ны яшчэ і та­му, што іс­нуе ста­рое за­ка­на­даў­ства і да­ба­ві­ла­ся за­ка­на­даў­ства Мыт­на­га са­ю­за. Част­ка пра­дук­цыі вы­пус­ка­ец­ца згод­на са ста­рым за­ка­на­даў­ствам, а част­ка па­він­на ўжо ад­па­вя­даць но­ва­му. Мар­кі­роў­ка ра­ней бы­ла пры­ня­та ад­на, а тут — ін­шая. І по­тым, рэг­ла­мент жа не адзін, іх шмат. Ад­ны ўста­наў­лі­ва­юць агуль­ныя па­тра­ба­ван­ні да ўсіх ві­даў пра­дук­цыі, ін­шыя — да кан­крэт­ных ві­даў, груп. Ка­лі ўзяць хар­чо­вую пра­дук­цыю, то на тую ж каў­ба­су ў нас дзей­ні­чае пяць рэг­ла­мен­таў. І кож­ны па­трэб­на ве­даць і ўмець пры­мя­ніць.

Рэг­ла­мен­ты на­пі­са­ны для трох кра­ін. Кож­ная мае на­цы­я­наль­ныя асаб­лі­вас­ці і тра­ды­цыі, і ў кож­най па­куль што дзей­ні­ча­юць свае ўлас­ныя стан­дар­ты. Уні­фі­ка­ваць па­тра­ба­ван­ні вель­мі цяж­ка. Бы­вае, што чы­та­еш у рэг­ла­мен­це ней­кае па­тра­ба­ван­не, якое трак­ту­ец­ца па-роз­на­му ў кож­най кра­і­не. А мы аба­вя­за­ны да­па­ма­гаць ай­чын­ным вы­твор­цам вы­хо­дзіць на рын­кі Мыт­на­га са­ю­за, на су­свет­ны ры­нак. Ка­лі не ра­зу­ме­ем трак­тоў­ку ней­ка­га но­ва­га да­ку­мен­та, які дзей­ні­чае ў трох на­шых кра­і­нах, то час­та звяз­ва­ем­ся з ра­сій­скі­мі ка­ле­га­мі, каб прый­сці да агуль­на­га мер­ка­ван­ня і да­вес­ці агуль­ную па­зі­цыю да на­ша­га вы­твор­цы. І та­ды ў яго не па­він­на быць праб­лем на ра­сій­скім рын­ку.

Каб ву­чыць ін­шых, да­во­дзіц­ца са­ма­стой­на пра­ца­ваць з да­ку­мен­та­мі, вель­мі мно­га ву­чыц­ца са­мім, у тым лі­ку ў га­лі­но­вым ін­сты­ту­це па­вы­шэн­ня ква­лі­фі­ка­цыі. А яшчэ па­шы­раць воб­ласць сва­ёй акрэ­ды­та­цыі, зда­ваць эк­за­ме­ны і атрым­лі­ваць ад­па­вед­ныя сер­ты­фі­ка­ты кам­пе­тэнт­нас­ці (вы маг­лі ба­чыць над ра­бо­чы­мі ста­ла­мі на­шых су­пра­цоў­ні­каў ад­ра­зу не­каль­кі та­кіх сер­ты­фі­ка­таў).

Та­кім чы­нам, што­дзень аказ­ва­ем ме­та­дыч­ную і кан­суль­та­тыў­ную да­па­мо­гу дзя­сят­кам прад­стаў­ні­коў прад­пры­ем­стваў і ін­ды­ві­ду­аль­ным прад­пры­маль­ні­кам.

IMG_2762

На­ма­ган­ні па­тро­іў Мыт­ны са­юз

У на­чаль­ні­ка вы­пра­ба­валь­най ла­ба­ра­то­рыі На­тал­лі Шам­рук па­ці­ка­ві­лі­ся, што ў яе пра­цы змя­ні­ла­ся з ус­туп­лен­нем Бе­ла­ру­сі ў Мыт­ны са­юз.

— З'я­віў­ся той но­вы кі­ру­нак у на­шай дзей­нас­ці, пра які вам ужо ка­за­лі: мы па­ча­лі пра­во­дзіць вы­пра­ба­ван­ні яшчэ і пра­дук­цыі лёг­кай пра­мыс­ло­вас­ці. Бо на тэ­ры­то­рыі Бе­ла­ру­сі, ды і ўся­го Мыт­на­га са­ю­за, ус­ту­пі­лі ў сі­лу тэх­ніч­ныя рэг­ла­мен­ты (ТР) Мыт­на­га са­ю­за. І згод­на з гэ­ты­мі ТР пра­дук­цыя, якую вы­пус­ка­юць на­шы вы­твор­цы, а так­са­ма тая, што ўво­зіц­ца на тэ­ры­то­рыю рэс­пуб­лі­кі ін­ды­ві­ду­аль­ны­мі прад­пры­маль­ні­ка­мі, пад­ля­гае аба­вяз­ко­ва­му дэк­ла­ра­ван­ню і сер­ты­фі­ка­цыі. І каб у поў­ным аб'­ёме за­бяс­пе­чыць пра­вя­дзен­не вы­пра­ба­ван­няў, каб за­каз­чы­кі не ез­дзі­лі па кра­і­не ў по­шу­ку та­кіх ла­ба­ра­то­рый, а маг­лі пра­вес­ці ўсё на мес­цы, пе­рад на­мі і бы­ла па­стаў­ле­на за­да­ча асва­ен­ня ме­та­даў вы­пра­ба­ван­няў пра­дук­цыі лёг­кай пра­мыс­ло­вас­ці, — грун­тоў­на ад­каз­вае На­тал­ля Ба­ры­саў­на.

Ад­ным з та­кіх асноў­ных ме­та­даў, які ўпер­шы­ню з'я­віў­ся ў тэх­ніч­ным рэг­ла­мен­це Мыт­на­га са­ю­за ме­на­ві­та па вы­ра­бах лёг­кай пра­мыс­ло­вас­ці, з'яў­ля­ец­ца вы­зна­чэн­не ві­ду і ма­са­вай до­лі сы­ра­ві­ны. (Ка­жу­чы спро­шча­на, ад­па­вед­насць са­ста­ву вы­ра­бу та­му, што ўка­за­ны ў мар­кі­роў­цы.) На­прык­лад, су­ад­но­сі­ны ва­лок­наў ба­воў­ны і по­лі­эс­тэ­ру ў мар­кі­роў­цы вы­ра­бу за­яў­ле­ны ад­ны, а на­ша пра­вер­ка па­ка­за­ла, што яны зу­сім ін­шыя. А спа­жы­вец хо­ча на­сіць вы­ра­бы, у якіх больш на­ту­раль­ных ва­лок­наў.

— З якім асар­ты­мен­там вы пра­цу­е­це, На­тал­ля Ба­ры­саў­на?

— З до­сыць шы­ро­кім: з адзен­нем, абут­кам, з вы­ра­ба­мі для дзя­цей і пад­лет­каў, з фут­ра­вы­мі вы­ра­ба­мі... Атры­ма­лі акрэ­ды­та­цыю ў 2013 го­дзе і ўжо ў 2014-м па­спя­хо­ва пра­цу­ем на гэ­тым по­лі дзей­нас­ці. З'я­ві­лі­ся па­ста­ян­ныя клі­ен­ты, якія звяр­та­юц­ца да нас і ча­сам на­ват ка­жуць «дзя­куй» за пра­ве­дзе­ныя вы­пра­ба­ван­ні, за тэр­мі­но­васць і дак­лад­насць. І пры­хо­дзяць да нас паў­тор­на. Шмат да­вя­ло­ся па­пра­ца­ваць з ін­ды­ві­ду­аль­ны­мі прад­пры­маль­ні­ка­мі, а праз іх — на­ват з па­стаў­шчы­ка­мі.

Мы цес­на су­пра­цоў­ні­ча­ем з прад­пры­ем­ства­мі Гро­дзен­скай воб­лас­ці і пры­хо­дзім да вы­сно­вы, што яны над­звы­чай за­ці­каў­ле­ны ў па­вы­шэн­ні якас­ці сва­ёй пра­дук­цыі. Гэ­та па­цвяр­джа­ец­ца вы­пра­ба­ван­ня­мі, што пра­вод­зяц­ца ў на­шай ла­ба­ра­то­рыі.

— А што з хар­чо­вай пра­дук­цы­яй?

— Па-ра­ней­ша­му на­шым кло­па­там за­ста­ец­ца якасць хар­чо­вай пра­дук­цыі, яе вы­пра­ба­ван­ні — клю­ча­вы кі­ру­нак і за­раз, — пра­цяг­вае На­тал­ля Шам­рук. — У тым лі­ку пра­дук­цыі на экс­парт. І мы со­чым за якас­цю ім­пар­ту. Час­та звяр­та­юц­ца фір­мы і пры­ват­ныя прад­пры­маль­ні­кі, якія зай­ма­юц­ца ўво­зам ім­парт­най пра­дук­цыі на бе­ла­рус­кі ры­нак. Яны за­ці­каў­ле­ны ў тым, каб пра­дук­цыя бы­ла сер­ты­фі­ка­ва­на, дэк­ла­ра­ва­на. Мы пра­во­дзім вы­пра­ба­ван­ні і, ка­лі атрым­лі­ва­ем вы­нік ін­шы, чым ён быў, ска­жам так, за­яў­ле­ны, ад­ра­зу па­ве­дам­ля­ем за­каз­чы­ку. Асаб­лі­ва ўваж­лі­ва со­чым за на­яў­нас­цю і коль­кас­цю кан­сер­ван­таў, фар­ба­валь­ні­каў, хар­чо­вых да­ба­вак. Ка­лі яны пе­ра­вы­ша­юць нор­му, та­вар на наш ры­нак, хут­чэй за ўсё, не тра­піць. Так і з ге­не­тыч­на ма­ды­фі­ка­ва­ны­мі пра­дук­та­мі. На­ша ла­ба­ра­то­рыя — адзі­ная ў воб­лас­ці, якая зай­ма­ец­ца вы­зна­чэн­нем на­яў­нас­ці ге­не­тыч­на ма­ды­фі­ка­ва­на­га склад­ні­ка (ГМО) ме­та­дам па­лі­мі­ра­знай лан­цу­го­вай рэ­ак­цыі (ПЦР). На­яў­насць сін­тэ­тыч­ных фар­ба­валь­ні­каў, ара­ма­ты­за­та­раў, бен­з(а)­пі­рэ­на так­са­ма вы­зна­ча­ем толь­кі мы.

Асноў­нае ў на­шай ла­ба­ра­то­рыі — усё ж спе­цы­я­ліс­ты, наш вы­со­ка­ква­лі­фі­ка­ва­ны пер­са­нал. З лі­ку леп­шых я на­за­ву вя­ду­чых ін­жы­не­раў Але­ну Юр'­еў­ну Лу­па­на­ву, Та­ма­ру Фё­да­раў­ну Мень­ко, Га­лі­ну Сця­па­наў­ну Ла­ме­ка, Але­ну Ар­сень­еў­ну Ду­ба­тоў­ку. Усе яны — з вя­лі­кім ста­жам ра­бо­ты, а зна­чыць, і во­пы­там, са­праўд­ныя пра­фе­сі­я­на­лы. І пра­вод­зяць на­ву­чан­не ма­ла­дых спе­цы­я­ліс­таў.

На­тал­ля Ба­ры­саў­на зна­ё­міць са сва­ёй гас­па­дар­кай. На цу­доў­на аб­ста­ля­ва­ных ра­бо­чых мес­цах — вя­лі­кае мност­ва са­мых раз­на­стай­ных пры­бо­раў з кам­п'ю­тар­ным на­чын­нем. Вы­со­ка­дак­лад­ны спект­ра­фа­то­метр япон­скай вы­твор­час­ці, рэ­фрак­то­мет­ры, да­лей — цэ­лае ся­мей­ства звыш­дак­лад­ных вад­ка­сных і га­за­вых хра­ма­тог­ра­фаў. По­бач — цэнт­ры­фу­га для вы­зна­чэн­ня тлус­тас­ці та­го ж ма­ла­ка, і яшчэ ад­на — для со­ка­вай пра­дук­цыі. Аб'­ём­ную до­лю мя­ка­ці ў со­ках вы­зна­чае толь­кі гэ­тая ла­ба­ра­то­рыя. Цал­кам кам­п'ю­та­ры­за­ва­ныя пры­бо­ры для ін­шых грун­тоў­ных фі­зі­ка-хі­міч­ных вы­пра­ба­ван­няў. І ўсім гэ­тым ба­гац­цем па­трэб­на ва­ло­даць дас­ка­на­ла. Коль­касць эк­ра­наў ноў­тбу­каў на ра­бо­чых ста­лах су­пра­цоў­ні­каў да­ла пад­ста­ву па­жар­та­ваць: «Ва­шы су­пра­цоў­ні­кі больш хі­мі­кі ці кам­п'ю­тар­шчы­кі?» Ад­каз гас­па­ды­ні гэ­та­га па­ла­ца дак­лад­ных вы­мя­рэн­няў быў та­кім: «Больш хі­мі­кі. Але і кам­п'ю­тар­шчы­кі так­са­ма. Ва­ло­дан­не су­час­ны­мі ме­та­да­мі вы­пра­ба­ван­няў аба­вяз­ко­вае, у тым лі­ку з да­па­мо­гай вы­лі­чаль­най тэх­ні­кі».

Ня­гле­дзя­чы на пе­ра­гру­жа­насць но­вым аб­ста­ля­ван­нем, у ла­ба­ра­тор­ных па­ко­ях свет­ла, пра­стор­на, усё зі­ха­ціць чыс­ці­нёй.

Нас зна­ё­мяць з вя­ду­чым ін­жы­не­рам Але­най Лу­па­на­вай, пра якую мы чу­лі шмат доб­рых слоў ад кі­раў­ніц­тва. Яна, між ін­шым, ста­я­ла ка­ля вы­то­каў гэ­тай ла­ба­ра­то­рыі.

— Тра­пі­ла сю­ды пас­ля за­кан­чэн­ня ў 1991 го­дзе Мінск­ага тэх­на­ла­гіч­на­га ін­сты­ту­та, — ко­рат­ка рас­ка­за­ла Але­на Юр'­еў­на. — Усё жыц­цё ха­це­ла зай­мац­ца хі­мі­яй і лі­чу, што зай­ма­ю­ся як­раз той спра­вай, пра якую і ма­ры­ла. Праў­да, не­ка­то­ры час пра­ца­ва­ла ў аб­лас­ной са­ні­тар­на-эпі­дэ­мі­я­ла­гіч­най стан­цыі, а ўжо по­тым прый­шла сю­ды. З та­го ча­су аб­ста­ля­ван­не і ме­та­ды да­сле­да­ван­няў кар­ды­наль­на па­мя­ня­лі­ся. За­раз усё больш су­час­нае, больш дак­лад­нае. Па­тра­ба­ван­ні да вы­ні­каў вель­мі вы­со­кія, та­му мы па­ста­ян­на пе­ра­жы­ва­ем за дак­лад­насць вы­мя­рэн­няў, каб усё бы­ло вы­ка­на­на ме­на­ві­та на пра­фе­сій­ным уз­роў­ні.

IMG_2812

Нас зна­ё­мяць і са ста­лы­мі ра­бот­ні­ка­мі, і з ма­ла­дым спе­цы­я­ліс­там Воль­гай Вярс­так, якая сё­ле­та прый­шла ў ла­ба­ра­то­рыю пас­ля за­кан­чэн­ня Гро­дзен­ска­га ўні­вер­сі­тэ­та. Ста­жы­роў­ку яна пра­хо­дзіць у Та­ма­ры Фё­да­раў­ны Мень­ко, над­звы­чай во­пыт­на­га вя­ду­ча­га ін­жы­не­ра.

— Ву­чу­ся пра­ца­ваць на вель­мі скла­да­ным, вы­со­ка­дак­лад­ным атам­ным ад­сарб­цый­ным спект­ро­мет­ры. На ім вы­зна­ча­ец­ца на­яў­насць аль­бо ад­сут­насць у пра­дук­цыі цяж­кіх ме­та­лаў — свін­цу, кад­мію, мыш'­я­ку, рту­ці. Для мя­не ўсё но­вае, ці­ка­вае і па­куль скла­да­нае. Але па­да­ба­ец­ца вель­мі, і ду­маю, што до­пуск для ра­бо­ты на атам­ным спект­ро­мет­ры я аба­вяз­ко­ва атры­маю.

Да со­тых до­ляў мік­ра­мет­ра

У ад­дзе­ле мет­ра­ло­гіі на­чаль­нік сек­та­ра ме­ха­ніч­ных і геа­мет­рыч­ных вы­мя­рэн­няў Га­лі­на Ва­сі­люк так­са­ма рас­па­вя­дае пра цес­ныя су­вя­зі з вы­твор­час­цю.

— Ары­ен­ту­ем­ся на тое, што па­трэб­на прад­пры­ем­ствам, рэ­гі­ё­ну ў цэ­лым. Якія пры­бо­ры ім не­аб­ход­ны, якія ра­бо­ты па­трэб­на вы­ка­наць — і ў пэў­най сту­пе­ні пад­строй­ва­ем­ся пад іх. І ўсе вы­мя­рэн­ні па­трэб­на ра­біць гра­мат­на, у поў­най ад­па­вед­нас­ці з тэх­ніч­най нар­ма­тыў­на-пра­ва­вой да­ку­мен­та­цы­яй, што дзей­ні­чае сён­ня ў кра­і­не.

Но­вы ім­пульс ра­бо­це на­да­ло на­быц­цё комп­лек­су па па­вер­цы аў­та­цыс­тэр­наў і рэ­зер­ву­а­раў. Ча­ка­ем па­стаў­ку з Санкт-Пе­цяр­бур­га ўста­ноў­кі для па­вер­кі кан­ца­вых мер даў­жы­ні. Па­куль вы­кон­ва­ем гэ­та на ін­тэр­фе­ро­мет­рах, і дак­лад­насць у мно­гім за­ле­жыць ад ча­ла­ве­ча­га фак­та­ра. На­прык­лад, ад та­го, як па­ве­ры­цель па­кла­дзе ме­ру. А дак­лад­насць вы­мя­рэн­няў вель­мі вя­лі­кая — да со­тых до­ляў мік­ра­мет­ра. На­шы спе­цы­я­ліс­ты дак­лад­насць заў­сё­ды за­бяс­печ­ва­юць, але пры ра­бо­це з ін­тэр­фе­ро­мет­рам вель­мі стам­ля­ец­ца во­ка ча­ла­ве­ка, пры­ка­ва­нае да аку­ля­ра на пра­ця­гу дня. Но­вая ўста­ноў­ка, якая мае пра­грам­нае асна­шчэн­не, да­зво­ліць па­вы­сіць пра­дук­цый­насць пра­цы, бо ўсе апе­ра­цыі вы­кон­вае аў­та­ма­тыч­на.

За­куп­ля­ем та­хі­ё­метр для па­вер­кі рэ­зер­ву­а­раў геа­мет­рыч­ным ме­та­дам. Ка­лі ча­ла­век пра­цуе з та­кі­м пры­бо­рам, хіб­насць яко­га на ад­лег­лас­ці плюс-мі­нус адзін мі­лі­метр, а хібнасць вуг­ла плюс-мі­нус ад­на се­кун­да, яго ін­тэ­ле­кту­аль­ны ўзро­вень па­ві­нен быць вель­мі вы­со­кім. Та­хі­ё­метр так­са­ма дасць маг­чы­масць спе­цы­я­ліс­там не так стам­ляц­ца. Ва ўся­кім ра­зе не па­трэб­на бу­дзе кож­ны раз уз­бі­рац­ца на тыя ж рэ­зер­ву­а­ры. Усё бу­дзе вы­кон­вац­ца з над­звы­чай­най дак­лад­нас­цю ў не­каль­кі пры­ёмаў... з зям­лі.

Пра вы­со­кія па­тра­ба­ван­ні да ін­тэ­ле­кту пра­цаў­ні­ка цэнт­ра пра­цяг­ва­ем раз­мо­ву з Лі­дзі­яй Ця­рэш­ка. У цэнт­ры Лі­дзія Пят­роў­на пра­цуе 35 га­доў.

— Дзяр­жаў­ныя вы­пра­ба­ван­ні срод­каў вы­мя­рэн­ня — гэ­та па ін­тэ­ле­кту­аль­най на­груз­цы — са­мая ад­каз­ная і па­тра­бу­ю­чая вы­со­кай ква­лі­фі­ка­цыі мет­ро­ла­га пра­ца. Па­трэб­ны вя­лі­кі за­пас ве­даў і не мен­шы во­пыт ра­бо­ты. Вы пы­та­е­це­ся, ча­му гэ­та вы­со­ка­ін­тэ­ле­кту­аль­ная пра­ца? Каб за­цвер­дзіць тып срод­каў вы­мя­рэн­ня і ўнес­ці іх у дзяр­жаў­ны рэ­естр, па­трэб­на спа­чат­ку аца­ніць вы­твор­чы пра­цэс — як вы­раб­ля­ец­ца пры­бор, як ажыц­цяў­ля­ец­ца ўва­ход­ны кант­роль, а так­са­ма кант­роль на ста­дыі ства­рэн­ня і на за­ключ­най ста­дыі. Як яны за­бяс­пе­ча­ны мет­ра­ла­гіч­на, як пра­вод­зяц­ца вы­пра­ба­ван­ні, у тым лі­ку на патрабаванні рэгламентаў Мытнага саюза. Прад­пры­ем­ства-вы­твор­ца па­він­на да­ка­заць, што яны ўсё ро­бяць згод­на з дзе­ю­чы­мі ў кра­і­нах нор­ма­мі і тэх­ніч­ны­мі рэг­ла­мен­та­мі. А на­шым спе­цы­я­ліс­там па­трэб­на ўсё гэ­та аца­ніць, ве­да­ю­чы і са­мі пры­бо­ры, і да­ку­мен­та­цыю. Вось ча­му ад­бор кад­раў у нас до­сыць па­тра­ба­валь­ны і па­чы­на­ец­ца яшчэ ў пе­ры­яд сту­дэнц­кай вы­твор­чай прак­ты­кі. Пры­гля­да­ем­ся да мо­ла­дзі і са­мых та­ле­на­ві­тых за­пра­ша­ем да ся­бе. Да­рэ­чы, у нас у ад­дзе­ле да­стат­ко­ва ма­ла­ды, ха­ця і во­пыт­ны ка­лек­тыў. Пра гэ­та свед­чыць ха­ця б та­кі факт. Дзяр­жаў­ныя вы­пра­ба­ван­ні пра­во­дзім па за­яў­ках як ай­чын­ных, так і за­меж­ных фір­маў. Дзярж­стан­дарт не­ад­на­ра­зо­ва да­ру­чаў Гро­дзен­ска­му ЦСМС пра­вя­дзен­не вы­пра­ба­ван­няў пра­дук­цыі як гро­дзен­скіх, так і мін­скіх за­каз­чы­каў.

Хто вы­ру­чыў «іпэш­ні­ка»

Мы га­ва­ры­лі ўжо, што, ка­лі ў су­вя­зі са ства­рэн­нем Мыт­на­га са­ю­за быў уве­дзе­ны цэ­лы шэ­раг но­вых тэх­ніч­ных рэг­ла­мен­таў, а ў Гро­дзен­скай воб­лас­ці не бы­ло акрэ­ды­та­ва­най ла­ба­ра­то­рыі, цэнтр аб­на­віў сваю вы­пра­ба­валь­ную ба­зу і асво­іў но­выя ме­та­ды кант­ро­лю. Да справы падключылася і лабараторыя радыяцыйна-экалагічных і геаметрычных вымярэнняў.

— У но­вым для ся­бе кі­рун­ку — выпрабаванні прадукцыі лёгкай прамысловасці, абутку, футравых, скургалантарэйных і цэлага шэрагу іншых вырабаў — пра­цу­ем у асноў­ным з біялагічнымі і ме­ха­ніч­ны­мі па­ра­мет­ра­мі, — рас­каз­вае на­чаль­нік ла­ба­ра­то­рыі Ні­на Га­ла­вен­чык. — Для ча­го на­бы­лі шмат выпрабавальнага абсталявання, у тым ліку ўні­вер­саль­ную вы­пра­ба­валь­ную ма­шы­ну, клі­ма­тыч­ную ка­ме­ру і ка­ме­ру для па­раў­на­ння ко­ле­раў, спе­цы­яль­ную праль­ную ма­шы­ну (на іх вя­дзец­ца вы­зна­чэн­не ўстой­лі­вас­ці афар­боў­кі тэкс­тыль­ных ма­тэ­ры­я­лаў да мыц­ця, трэн­ня, по­ту) і іншае.

У лабараторных памяшканнях мы назіралі, як вы­пра­ба­валь­ная ма­шы­на ад­дзі­рае аб­ца­сы ад абут­ку, спра­буе па­дэ­шву на раз­рыў і гнут­касць, пра­вя­рае, на­коль­кі тры­ва­ла да яе пры­шы­ты верх. а на скур­га­лан­та­рэй­ных вы­ра­бах пра­вя­раецца моц­насць ні­тач­на­га шва, раз­рыў­ная на­груз­ка ру­чак і г.д.

З дапамогай лабараторыі бы­ла зня­та хва­ля не­за­да­во­ле­нас­ці ін­ды­ві­ду­аль­ных прад­пры­маль­ні­каў, якім для атры­ман­ня ад­па­вед­ных да­ку­мен­таў на якасць за­ве­зе­най імі пра­дук­цыі па­трэб­на бы­ло звяр­тац­ца ў ста­ліцу. «Мы пра­вя­лі вель­мі вя­лі­кую ра­бо­ту для на­ша­га ма­ло­га і ся­рэд­ня­га біз­не­су, каб яны маг­лі раз­ві­ваць яго і аказ­ваць на­сель­ніц­тву па­слу­гі па продажу якасных тавараў», — лі­чыць Ні­на Ры­го­раў­на.

Гэ­та ж са­мая ла­ба­ра­то­рыя ў свой час іс­тот­на да­па­маг­ла і бу­даў­ні­кам воб­лас­ці, ка­лі бы­ло пры­ня­та ра­шэн­не аб сер­ты­фі­ка­цыі ра­бот і па­слуг у бу­даў­ніц­тве. Бы­лі апе­ра­тыў­на асвое­ны і ўка­ра­нё­ны ў прак­ты­ку ме­то­ды­кі вы­мя­рэн­няў для бу­даў­ні­чай ін­дуст­рыі. Безумоўна, лабараторыя па-ранейшаму займаецца і праверкай паказчыкаў радыяцыйнай і экалагічнай бяспекі.

Ад­ным сло­вам, са свя­там!

У цэнт­ры ў нас ад­бы­ло­ся шмат ці­ка­вых су­стрэч. Га­лоў­ны ін­жы­нер цэнт­ра, на­чаль­нік ад­дзе­ла элект­рыч­ных вы­мя­рэн­няў і на­лад­кі Ва­ле­рый Мас­ке­віч га­ва­рыў не толь­кі пра па­слу­гі па ра­мон­це срод­каў вы­мя­рэн­няў — ад ме­ха­ніч­ных да элект­рон­ных ва­гаў, як ла­ба­ра­тор­ных, так і аў­та­ма­біль­ных. А так­са­ма сіс­тэм аў­та­ма­тыч­на­га рэ­гу­ля­ван­ня цяп­ла, якія да­зва­ля­юць спа­жыў­цу эка­но­міць яго да 30-40 пра­цэн­таў. Ён за­пра­сіў за­каз­чы­каў звяр­тац­ца ў акрэ­ды­та­ва­ную элект­ра­тэх­ніч­ную ла­ба­ра­то­рыю, асна­шча­ную са­мым су­час­ным аб­ста­ля­ван­нем. На­прык­лад, цеп­ла­ві­за­ры да­зва­ля­юць аказ­ваць па­слу­гі ў га­лі­не не­раз­бу­раль­на­га кант­ро­лю, вы­зна­чыць ка­э­фі­цы­ент цеп­ла­вой пра­ні­каль­нас­ці бу­дын­ка.

На­шы­мі кам­пе­тэнт­ны­мі су­бя­сед­ні­ка­мі бы­лі так­са­ма вя­ду­чы ін­жы­нер па ар­га­ні­за­цыі пра­цы Ула­дзі­мір Мі­хай­ла­віч Шыш — бы­лы ды­рэк­тар цэнт­ра, ча­ла­век вель­мі да­свед­ча­ны і па-ра­ней­ша­му не­спа­кой­ны, нераў­на­душ­ны; Вік­тар Ген­ры­ха­віч Юш­ке­віч — гас­па­дар ла­ба­ра­то­рыі, у якой мож­на па­ве­рыць тэр­мо­мет­ры, тэр­ма­пе­ра­ўтва­раль­ні­кі, тэр­ма­па­ры і ін­шыя пры­бо­ры ў дыя­па­зо­не тэм­пе­ра­тур ад мі­нус 40 да плюс 300. (Да­рэ­чы, на мес­цы ла­ба­ра­то­рыі не­ка­лі быў ста­ры га­раж; бу­ды­нак яго рэ­кан­стру­я­ва­лі і да­лі но­вае жыц­цё.) Шмат ці­ка­ва­га рас­ка­за­лі ін­шыя спе­цы­я­ліс­ты.

Ад­бы­ла­ся су­стрэ­ча і раз­мо­ва з ды­рэк­та­рам цэнт­ра Мі­ка­ла­ем Ка­ва­лё­вым. Мі­ка­лай Мі­ка­ла­е­віч мае ба­га­ты во­пыт кі­раў­ніц­кай ра­бо­ты, у цэнтр прый­шоў ча­ты­ры га­ды та­му. Рас­каз­вае, што яго ад­ра­зу па-доб­ра­му ўра­зіў ка­лек­тыў.

— Са­мае асноў­нае ў лю­бой спра­ве — ка­лек­тыў, — лі­чыць Мі­ка­лай Ка­ва­лёў. — А ка­лек­тыў тут па­да­бра­ны цу­доў­ны, за што я асаб­лі­ва ўдзяч­ны Ула­дзі­мі­ру Мі­хай­ла­ві­чу Шы­шу. Ён згур­та­ва­ны, ство­ра­на не­звы­чай­на цёп­лая ат­мас­фе­ра. Гэ­та пра­фе­сі­я­на­лы, якія сме­ла аб­мяр­коў­ва­юць лю­быя тэ­мы і не ба­яц­ца но­вай ра­бо­ты. Па­тэн­цы­ял у ка­лек­ты­ву та­кі, што пра­ца­ваць з ім — ад­но за­да­валь­нен­не. Тым больш што ра­бо­та па сва­ёй сут­нас­ці на­па­ло­ву на­ву­ко­вая, ска­жам так.

Цэнтр — наш ці лю­бы ін­шы — не мо­жа жыць сам па са­бе, на­вош­та ён та­ды? Мы па­він­ны не­па­срэд­на ўплы­ваць на рэ­аль­ны сек­тар, а праз яго — на са­цы­яль­ную сфе­ру.

Мы ха­це­лі б, каб нас уме­лі слу­хаць і па­чуць. Каб на мес­цах не ча­ка­лі, што на­шы спе­цы­я­ліс­ты пры­едуць і ўсё за не­ка­га зро­бяць. Мы мо­жам да­па­маг­чы зра­біць неш­та ста­ноў­чае толь­кі тым, хто сам жа­дае пра­ца­ваць. Так што важ­на слу­хаць і чуць, ра­зам ву­чыц­ца жыць па-но­ва­му. А мы га­то­вы ву­чыц­ца са­мі і да­па­ма­гаць ву­чыць ін­шых.

Пуб­лі­ка­цыю пад­рых­та­ва­лі Ула­дзі­мір Хіль­ке­віч і Яў­ген Пя­сец­кі (фо­та).

УНП 500028553

Выбар рэдакцыі

Культура

У нядзелю яўрэі святкуюць Новы год дрэў

У нядзелю яўрэі святкуюць Новы год дрэў

На гэта свята асаблівым чынам спажываюць розную садавіну, запіваючы келіхамі добра разбаўленага віна.

Грамадства

Як задаволіць кадравы голад у сферы ІТ?

Як задаволіць кадравы голад у сферы ІТ?

Работадаўцы кажуць, што быць добрым праграмістам і ўмець пісаць код для эфектыўнай работы ўжо недастаткова.

Культура

Балельшчыкі II Еўрапейскіх гульняў ужо рэзервуюць вясковыя гатэлі

Балельшчыкі II Еўрапейскіх гульняў ужо рэзервуюць вясковыя гатэлі

«Адышоў час, калі гасцям патрэбныя былі толькі «чарка і скварка», ім ужо цікавыя музеі, культурная праграма».