Вы тут

Карціна Рэпіна «Здраўнёва»


Ка­лі ста­рая Маск­ва ў ін­тэ­ле­кту­а­ла ся­рэд­няй ру­кі аса­цы­ю­ец­ца з Гі­ля­роў­скім, то ста­ры Ві­цебск у яго па­ві­нен быць за­па­ра­ле­ле­ны з не менш слаў­ным проз­ві­шчам Ні­кі­фа­роў­ска­га. Пры­нам­сі, з апі­са­ны­мі Мі­ка­ла­ем Якаў­ле­ві­чам ап­тэ­кай кан­ца ХІХ ста­год­дзя, што рэ­кла­муе ся­бе шклян­ка­мі, поў­ны­мі ап­ты­міс­тыч­на на­стро­е­ных п'я­вак, ці цы­руль­няй, у якую за­пра­шае гра­ма­дзя­нін з на­па­ло­ву па­стры­жа­най ба­ра­дой.

24-19

Ка­лі вы едзе­це праз Ві­цебск, па­пя­рэд­не на­чы­таў­шы­ся Ні­кі­фа­роў­ска­га, то пі­цэ­рыі з акна аў­та­ма­бі­ля зда­юц­ца вам корч­ма­мі, па­зна­ча­ны­мі сма­жа­най гус­кай з апе­тыт­на ўватк­ну­тым у бок ві­дэль­цам. А шлях ваш, маг­чы­ма, ля­жыць на поў­нач ад го­ра­да, у бок па­сёл­ка Ру­ба, у ся­дзі­бу мас­та­ка Рэ­пі­на, якую той са­мы Ні­кі­фа­роў­скі быць не мо­жа каб не на­вед­ваў.

На­быў­шы ў 1892‑м па­блі­зу Ві­цеб­ска ў «прес­та­ре­лой девицы» па іме­ні Соф'я Ар­сенць­еў­на за­ня­дба­ны фаль­ва­рак Са­фі­еў­ка, Ілья Яфі­ма­віч Рэ­пін, не доў­га ду­ма­ю­чы, даў яму но­вую наз­ву — Здраў­нё­ва. І так апан­та­на ўзяў­ся за пе­ра­бу­до­ву, што ў вы­ні­ку атры­маў­ся да­во­лі пры­ваб­ны, у тры яру­сы з ве­жаю, це­рам. Яго, праў­да, по­тым ра­за­бра­лі на дро­вы, за­тым уз­на­ві­лі, пе­ра­тва­рыў­шы ў пі­я­нер­скі ла­гер, пас­ля ча­го рэ­ар­га­ні­за­ва­лі ў му­зей, які, у сваю чар­гу, пе­ра­жыў па­жар і яшчэ ад­но ўзнаў­лен­не. Та­кім чы­нам, еду­чы ў Здраў­нё­ва па ўра­жан­ні, мы ся­бе не пад­ман­ва­ем, ве­да­ю­чы, што з «аў­тэн­тыч­на­га» там толь­кі — за­гі­най­це паль­цы — скле­е­ны з аскол­каў фар­фо­ра­вы ку­бак (з за­ла­тым над­пі­сам «Дзень анё­ла» на бе­лым по­лі), сур­вэт­ка (ка­рун­ка­вая, вы­ка­на­на ў тэх­ні­цы «фі­ле», вель­мі пры­го­жая), ка­ва­лак ты­ту­нё­вай люль­кі, два ды­ван­кі і — зле­ва ад ган­ку це­ра­ма — склеп-ля­доў­ня з мяс­цо­вай да­ла­мі­та­вай ска­лы («дзі­ка­га ка­ме­ню», як ка­заў Рэ­пін) з ад­зна­кай на фа­са­дзе «1895». Але ста­ло­вая бы­ла ра­ней та­кой са­май, і стол з бе­лым аб­ру­сам сер­ві­ра­ваў­ся гэ­так жа: пры­бо­ры — на ме­та­ліч­ных пад­стаў­ках-«ла­вач­ках», кам­пот­ні­ца — са сціп­лы­мі кур­ча­вы­мі лі­ле­я­мі, цу­кер­ні­ца — на зграб­най нож­цы, а по­бач — шэ­ры кру­та­бо­кі са­ма­вар. І той са­мы Ні­кі­фа­роў­скі тут, да­лі­бог, час­та­ваў­ся, як і ін­шыя края­знаў­цы, у тым лі­ку Аляк­сей Са­пу­ноў, пра­цу яко­га Ілья Яфі­ма­віч ухва­ляў, бо і сам гіс­то­ры­яй Ві­цеб­ска за­ці­ка­віў­ся не на жарт (іна­чай «Пра­мо­ва Яса­фа­та Кун­цэ­ві­ча» — уні­яц­ка­га па­кут­ні­ка, за гвал­тоў­ную смерць яко­га Ві­цебск быў па­збаў­ле­ны маг­дэ­бург­ска­га пра­ва — не атры­ма­ла­ся б у яго та­кой вы­раз­най).

І сла­ву­ты фа­то­граф Сі­гіз­мунд Юр­коў­скі тут дак­лад­на бы­ваў. Ён тры­маў атэлье ў Ві­цеб­ску на Зам­ка­вай, але ад­ной­чы сфа­та­гра­фа­ваў Рэ­пі­на ў яго май­стэр­ні — і доб­ра, што гэ­та ад­бы­ло­ся, бо ка­лі ін­тэр'­ер ста­ло­вай уз­ноў­ле­ны тут па ўспа­мі­нах унуч­кі мас­та­ка, то май­стэр­ня — аку­рат па фо­та­здым­ку Юр­коў­ска­га.

На пісь­мо­вым ста­ле здраў­нёў­скай май­стэр­ні ста­іць драў­ля­ная скры­ня з кні­га­мі роз­ных фар­ма­таў. На­ўрад ці Рэ­пін іх ка­лі чы­таў, бо і стол гэ­ты яго не па­мя­тае, і скры­ня — ад­но што пе­рад­ае ат­мас­фе­ру. Але апош­няя лі­та­раль­на пра­ніз­вае ця­бе як ту­рыс­та не­чым ня­ўлоў­ным і пры­ваб­ным ад­на­ча­со­ва. Вось тут, у гэ­тым мес­цы, у та­кой са­май май­стэр­ні, за та­кім са­мым ста­лом Рэ­пін пі­саў ліс­ты да Тац­ця­ны, дач­кі Льва Талс­то­га. «Вспоминаю утренний ко­фе у вас на кро­ке­те в Яс­ной По­ля­не. Но у нас сей­час то­же появилась ров­ная, слег­ка по­ка­тая к Двине площадка для кро­ке­та». Гэ­тую пля­цоў­ку ўзна­ві­лі, і ў яс­ныя дні на­вед­валь­ні­кі ся­дзі­бы ­про­ста мо­гуць згу­ляць пар­тыю ў кра­кет. Што да ліс­тоў, то яны бы­лі доў­гі­мі, пад­ра­бяз­ны­мі і тра­пят­кі­мі. Тут, у ся­дзі­бе, яны цы­ту­юц­ца пе­рад на­вед­валь­ні­ка­мі так час­та, што між­во­лі ўзні­ка­юць пы­тан­ні. Ад­ка­зы мож­на шу­каць у дзён­ні­ках Тац­ця­ны Львоў­ны.

24-16

«Получила в прош­лую по­чту письмо от Репина. Он пишет, что мои письма для не­го — боль­шая ра­дость. Я бы же­ла­ла знать, та­кая же ли, как его письма для ме­ня?». Двац­ца­ці­вась­мі­га­до­вай не­за­муж­няй Тац­ця­не Рэ­пін быў «очень интересен как художник» і «мил как че­ло­век». «Но я чув­ствую, что, хо­тя я ему друг,— пі­са­ла яна, — он мне дру­гом быть не мо­жет. В Яс­ной под ко­нец его пребывания тё­тя Та­ня ста­ла на­ме­кать на то, что у не­го боль­ше, чем прос­тое участие ко мне, и что он уез­жа­ет от это­го… и мне са­мой минутами ка­за­лось, что в наших отношениях бы­ло что-то не то. Но те­перь че­рез переписку мы установили те отношения, ко­то­рые же­ла­тель­ны, и я ни за что их не по­те­ряю». З яе на­ту­рай ёй лёг­ка бы­ло за­ка­хац­ца, што, ві­даць, і ад­бы­ло­ся на ней­кі час. А ўво­гу­ле яны, як і ўсе ў іх час, пі­са­лі ад­но ад­на­му з той са­май пры­чы­ны, з якой сён­ня пе­ра­піс­ва­юц­ца ў сац­сет­ках.

З пер­шай жон­кай, дач­кой ар­хі­тэк­та­ра, Рэ­пін ра­зы­шоў­ся яшчэ да здраў­нёў­ска­га пе­ры­я­ду, а з'е­хаў ад­сюль кан­чат­ко­ва, ку­піў­шы «Пе­на­ты», ка­лі сы­шоў­ся з дру­гой, жур­на­ліст­кай. Здраў­нёў­скі пе­ры­яд мас­так лі­чыў не вель­мі плён­ным, але… як ска­заць. Тут ён за­ка­хаў­ся ў сон­ца! Уба­чыў яго быц­цам упер­шы­ню — і ў ва­чах за­кру­ці­лі­ся дыс­кі. І «всякий сол­неч­ный день — к вос­хо­ду солн­ца — я бе­жал на бе­рег За­пад­ной Двины, от до­му ша­гов 30‑ть. Алч­но гло­тал: и тон не­ба, — ро­зо­вых, перистых об­ла­ков над солн­цем, и как дополнения: об­ме­лев­шую в продолжение ле­та Двину». Тую кар­ці­ну ён па­да­рыў Са­ву Ма­ман­та­ву.

Па­да­рож­ні­ча­ла Свят­ла­на Дзя­ні­са­ва.

Праг­ма­ты­кам

Вяр­та­ю­чы­ся да Ні­кі­фа­роў­ска­га. Член Рус­ка­га геа­гра­фіч­на­га та­ва­рыст­ва, апан­та­ны эт­ног­раф, ён у сва­іх «Нарысах простанароднага жыцця-быцця ў Віцебскай Беларусі» так смач­на вы­пі­саў по­быт на­шых ка­лег-па­да­рож­ні­каў з па­за­мі­ну­ла­га ста­год­дзя, што ні­як не вы­па­дае яго тут не ўзга­даць. Пе­ра­ліч­ва­ю­чы га­тун­кі хля­боў для «па­да­рож­ных і ўво­гу­ле ня­хат­ніх па­трэб», ён спы­няе ўва­гу на лы­пу­нах, якія пры вы­пя­кан­ні змаз­ва­юц­ца мас­лам або са­лам. «Таў­шчы­ня лы­пу­на бы­вае ў паль­цы два, але ка­лі лы­пун рас­пляс­ка­ны знач­на тан­чэй ды пры тым таў­сцей­шы, чым блін, то ён на­зы­ва­ец­ца соч­нем». На­шма­ра­ва­ны тон­кім сло­ем пры­пё­кі і з ёю ж паў­тор­на за­пе­ча­ны со­чань «дае вя­до­мы ўсім смач­ны ля­пінь», які так­са­ма «слу­жыць па­да­рож­ным па­трэ­бам». Асоб­ную «за­едач­ную» стра­ву, «за­ста­ю­чы­ся ла­сы­мі і ў да­ро­зе», скла­да­юць дра­чо­ны. А вось лад­кі ад па­да­рож­на­га го­ла­ду не ра­ту­юць: яны «не змаз­ва­юц­ца звер­ху, як дра­чо­ны, і слу­жаць за­едач­най стра­вай пры якім-не­будзь ма­кан­ні, у да­ро­гу яны не бя­руц­ца».

Да ча­го гэ­та ўсё? Ды каб ве­даць на­ступ­ным ра­зам, якія хля­бы ў да­ро­гу збі­раць.

Пас­ля­доў­ні­кам

Мо­жа­це па­спра­ба­ваць знай­сці не­па­да­лёк ма­гі­лу баць­кі Рэ­пі­на, ста­ро­га рус­ка­га сал­да­та, які так­са­ма тут жыў і па­мёр на­па­чат­ку ле­та 1894‑га. Яфім Ва­сіль­е­віч быў па­ха­ва­ны на ста­рэнь­кіх мо­гіл­ках у ага­ро­джы царк­вы ў го­нар На­ра­джэн­ня Пра­свя­той Ба­га­ро­дзі­цы. У 1930‑я царк­ву раз­бу­ры­лі, і сля­ды ма­гі­лы згу­бі­лі­ся, але пры­бліз­нае мес­ца па­ха­ван­ня ад­зна­ча­на гра­ніт­най плі­той і ду­бо­вым кры­жам. Між ін­шым, сам мас­так да­зва­ляў са­бе раз­ва­жан­ні пра ўлас­нае па­ха­ван­не ў да­во­лі дас­ціп­най ма­не­ры: «Я же­лал бы быть по­хо­ро­нен­ным в сво­ем са­ду… Я про­шу у Академии ху­до­жеств разрешения в ука­зан­ном мною мес­те: быть за­ко­пан­ным (с по­сад­кой де­ре­ва, в могиле же «ящика», то есть гро­ба, не на­до)… Да, по­ра, по­ра по­ду­мать о могиле, так как Везувий да­ле­ко, и я уже не смог бы ны­не доползти до кра­те­ра. Бы­ло бы ве­се­ло избавить всех близких от всех рас­хо­дов на по­хо­ро­ны… Это тя­жё­лая ску­ка».

 

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як выхаваць даследчыка за школьнай партай?

Як выхаваць даследчыка за школьнай партай?

Чаму ўсе краіны, якія развіваюць інавацыйную эканоміку, робяць сёння стаўку на STЕM? 

Палітыка

Аляксандр Лукашэнка сустрэўся з прадстаўнікамі СМІ Расіі

Аляксандр Лукашэнка сустрэўся з прадстаўнікамі СМІ Расіі

Некалькі рэчаў сёлета адбываюцца ўпершыню.

Грамадства

Ці набудуць у гаспадароў старыя хаты?

Ці набудуць у гаспадароў старыя хаты?

Адэльскі сельскі савет, што ў Гродзенскім раёне, можна назваць брамай у Еўрасаюз.