Вы тут

Ад усяго Чэхава вам застаецца часціна… мовы


Тым, хто па­чы­нае ву­чыць за­меж­ную мо­ву, ці ма­мам, дзе­ці якіх толь­кі-толь­кі па­чы­на­юць чы­таць, час­та пра­па­ну­юць ка­рыс­тац­ца на­ступ­ным пры­ёмам. На­пі­саць на па­пя­ро­вых цэт­лі­ках наз­вы рэ­чаў (стол, ак­но, ка­на­па) і пры­ча­піць іх да ад­па­вед­ных прад­ме­таў. Сло­вы што­дня бу­дуць трап­ляц­ца на во­чы — і гэ­та па­спры­яе па­ляп­шэн­ню тэх­ні­кі чы­тан­ня, уз­ба­га­чэн­ню слоў­ні­ка­ва­га за­па­су. Рэ­жы­сёр Іс­кан­дэр Са­ка­еў па­ста­віў у Бе­ла­рус­кім дзяр­жаў­ным ма­ла­дзёж­ным тэ­ат­ры «Чай­ку» Чэ­ха­ва і па­цвер­дзіў, што для ства­рэн­ня пост­дра­ма­тыч­на­га тэ­ат­ра гэ­ты пры­ём так­са­ма пры­дат­ны.

14-7

Пра­ца рэ­жы­сё­ра з тэкс­там, яго імк­нен­не раз­няць п'е­су Чэ­ха­ва на асоб­ныя сло­вы і вы­зна­ча­юць пэў­нае мес­ца ў шэ­ра­гу «Ча­ек», што ў апош­нія га­ды ба­чыў тэ­ат­раль­ны Мінск. Згад­ка-пе­ра­лік пе­ра­ка­наў­ча пад­крэс­лі­вае, што знай­сці ары­гі­наль­нае ра­шэн­не, каб па­тра­піць у гэ­ты шэ­раг, ня­прос­та. Тут і ля­леч­ная «Чай­ка» Аляк­сея Ля­ляў­ска­га з люст­ра­ным воб­ра­зам Тры­го­ры­на — Трэп­ле­ва ў вы­ка­нан­ні Аляк­санд­ра Януш­ке­ві­ча. І «Чай­ка» на ад­кры­тым па­вет­ры Ва­ле­рыя Ані­сен­кі. І сюр­рэа­ліс­тыч­ная лі­тоў­ская «Чай­ка» Ёна­са Вай­тку­са, па­ка­за­ная пад­час апош­няй «Па­на­ра­мы». І адзін з са­мых на­шу­ме­лых спек­так­ляў «Тэ­Ар­ту‑2014» — «Чай­ка» яшчэ ад­на­го вя­до­ма­га лі­тоў­ска­га рэ­жы­сё­ра Ос­ка­ра­са Кар­шу­но­ва­са, дзе ге­роі ні­бы­та вый­шлі з за­лы і ад­на­ча­со­ва зна­хо­дзяц­ца на сцэ­не не­за­леж­на ад та­го, якую дзею па­каз­ва­юць.

Для Іс­кан­дэ­ра Са­ка­е­ва га­лоў­най дзе­ю­чай асо­бай «Чай­кі» стаў тэкст п'е­сы. Рэ­жы­сёр свя­до­ма вый­шаў з па­зі­цыі, ка­лі ства­раль­ні­кі спек­так­ля вы­бі­ра­юць: ці пад­па­рад­ка­вац­ца дык­та­ту п'е­сы, ці пад­на­ча­ліць дзе­ян­не і тэкст дык­та­ту ўлас­ным свя­до­мас­ці, гус­ту ды ра­зу­мен­ню ідэі тво­ра. Са­ка­еў вы­сту­пае, хут­чэй, у ро­лі на­ву­коў­ца-экс­пе­ры­мен­та­та­ра, які су­тык­нуў­ся з не­вы­ву­ча­най ма­тэ­ры­яй (тэкс­там) і для та­го, каб неш­та зра­зу­мець, спра­буе раз­няць яе на са­стаў­ныя част­кі (сло­вы). Гэ­та за­ўваж­на ўжо з наз­вы спек­так­ля «Чэ­хаў. Ка­ме­дыя. Чай­ка». За наз­вай ха­ва­юц­ца пад­пі­са­ныя рэ­чы: пра­ход па­між сцэ­най і пер­шым шэ­ра­гам за­лы за­сла­ны чор­ным по­лі­эты­ле­нам, на які пры­чэп­ле­ны цэт­лік «во­зе­ра». Так­са­ма пад­пі­са­ныя ге­роі: на спі­нах чор­ных пі­нжа­коў боль­шас­ці пер­са­на­жаў ука­за­на, хто ёсць хто: Со­рын, Тры­го­рын, Шам­ра­еў. Эфект раз­няц­ця тэкс­ту пад­трым­лі­вае афек­тыў­ная ма­не­ра тры­ман­ня ак­цё­раў на сцэ­не. Змя­няе струк­ту­ру чэ­хаў­ска­га тэкс­ту і ўвя­дзен­не трох ма­на­ла­гоў — Яка­ва, па­ка­ёў­кі і по­ва­ра, што пра­маў­ля­юц­ца, хут­чэй, не ад асо­бы ге­ро­яў, а ад асо­бы ак­цё­раў; і ўвя­дзен­не ў гу­ка­вую пар­ты­ту­ру спек­так­ля (якая, да­рэ­чы, вы­клю­чае вы­ка­ры­стан­не фа­наг­рам) бе­ла­рус­кай на­род­най пес­ні «Ой, сі­вы конь бя­жыць».

З чэ­хаў­скай «Чай­кі» Іс­кан­дэр Са­ка­еў ства­рыў «пей­заж тэкс­ту» (та­кім тэр­мі­нам тэ­а­рэ­тык пост­дра­ма­тыч­на­га тэ­ат­ра Хан-Ціс Ле­ман вы­зна­чае спа­лу­чэн­не тэкс­ту, го­ла­су і шу­му ў вы­зва­ле­най ад сэн­са­вай пер­ша­асно­вы дра­ма­тур­гіі). Але ўсё ж та­кі па­кі­нуў на ім лан­цу­жок сэн­са­вых вы­спаў. Так, на­прык­лад, ме­на­ві­та сэн­са­вы склад­нік да­зва­ляе нам вы­зна­чыць, што Лю­боў Пу­кі­та, якая вы­кон­вае ро­лю па­ка­ёў­кі, пра­маў­ляе ма­на­лог ад свай­го імя, а не ад імя пер­са­на­жа. Ме­на­ві­та сэнс та­го, што ад­бы­ва­ец­ца на сцэ­не ў фі­на­ле спек­так­ля, пе­ра­кон­вае: «Чай­ка» Ма­ла­дзёж­на­га тэ­ат­ра — гэ­та гіс­то­рыя Трэп­ле­ва (Дзміт­рый Ба­га­слаў­скі), ма­ла­до­га не­па­спя­хо­ва­га ча­ла­ве­ка, яко­га не ка­ха­юць. Кан­чат­ко­ва гэ­та ста­но­віц­ца зра­зу­ме­лым, ка­лі Трэп­леў фі­зіч­на не мо­жа ру­хац­ца пас­ля сы­хо­ду За­рэ­чнай і лі­та­раль­на вы­паў­зае са сцэ­ны на ру­ках, пра­маў­ля­ю­чы: «Ня­доб­ра, ка­лі хто-не­будзь су­стрэ­не яе ў са­дзе і по­тым ска­жа ма­ме. Гэ­та мо­жа за­сму­ціць ма­му…»

Іс­тот­ным не­да­хо­пам пей­за­жу тэкс­ту з'яў­ля­ец­ца фі­зіч­нае іс­на­ван­не ак­цё­раў: тое, як ча­сам пра­маў­ля­юц­ца сло­вы, ру­ха­юц­ца це­лы. Ла­гіч­ная сіс­тэ­ма асва­ен­ня тэ­ат­раль­най пра­сто­ры і іс­на­ван­ня ў ёй це­ла, пэў­ны рытм — не­аб­ход­ныя склад­ні­кі фор­мы, вы­бра­най рэ­жы­сё­рам. Ад­нак за­ўваж­на пра­яў­ля­юц­ца яны толь­кі ў дру­гой дзеі: па­чы­на­ю­чы ад пра­хо­ду Со­ры­на, яко­га пе­ра­соў­ва­юць, як ляль­ку, і тра­пе­ца­від­най мі­зан­сцэ­ны з крэс­ла­мі ды за­кан­чва­ю­чы раз­мо­вай Ні­ны і Кан­стан­ці­на, дзе воб­раз За­рэ­чнай па­двой­ва­ец­ца і ге­роі «рас­чэрч­ва­юць» сцэ­ну пра­мы­мі лі­ні­я­мі ру­хаў. Пер­шая дзея, на жаль, не па­кі­дае цэ­лас­на­га ўра­жан­ня. Ма­не­ра тры­ман­ня ак­цё­раў час­та не спры­яе та­му, каб іх це­лы бы­лі здоль­ныя пе­ра­даць пры­ха­ва­ную пад­свя­до­мую энер­гію тэкс­ту, якая па­він­на ўзнік­нуць у про­ці­ва­гу част­ко­ва­га знік­нен­ня сэн­су сло­ваў. Не ўзні­кае і ча­сам не­аб­ход­най ілю­зіі, што з це­лаў ак­цё­раў да гле­да­чоў звяр­та­ец­ца ней­кі чу­жы гэ­тым це­лам ча­ла­век.

Пры ўсіх не­да­хо­пах сіс­тэ­мы тры­ман­ня ак­цё­раў у пра­сто­ры спек­так­ля вар­та за­зна­чыць, што з'яў­лен­не яшчэ ад­ной «Чай­кі» ў Мін­ску ў знач­на боль­шай сту­пе­ні ста­ноў­чая па­дзея, чым ад­моў­ная. Па-пер­шае, рэ­жы­сёр пра­па­нуе раз­гля­даць тэкст як сіс­тэ­му сэн­саў, якую нель­га цал­кам спаз­наць і асво­іць, і гэ­тым да­лу­ча­ец­ца да но­вай тэ­ат­раль­най эс­тэ­ты­кі пост­дра­ма­тыч­на­га тэ­ат­ра. Ну, а па-дру­гое, «Чай­ка» — доб­ры пра­цяг пра­цэ­су вяр­тан­ня Ма­ла­дзёж­на­му тэ­ат­ру ко­ліш­няй ува­гі да ся­бе тэ­ат­раль­най су­поль­нас­ці, які рас­па­чаў­ся «Ка­зі­ным вост­ра­вам» Уга Бэ­ці ў па­ста­ноў­цы ўсё та­го ж Іс­кан­дэ­ра Са­ка­е­ва ды «Пал­коў­ні­кам-Птуш­кай» Хрыс­та Бой­ча­ва (рэ­жы­сёр Сяр­гей Ан­ца­ле­віч). Хо­чац­ца спа­дзя­вац­ца, што вы­хад з рэ­кан­струк­цыі і за­ся­лен­не ва ўлас­ны бу­ды­нак ак­ты­ві­зу­юць твор­чыя по­шу­кі і экс­пе­ры­мен­ты.

Але­на Маль­чэў­ская

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Пераможца «Жанчыны года-2018»: З трыма дзецьмі можа справіцца кожная пара

Пераможца «Жанчыны года-2018»: З трыма дзецьмі можа справіцца кожная пара

Тры гады таму прозвішча Трыкоза ўжо было на слыху.

Грамадства

Мэр Брэста Аляксандр Рагачук: Дзеці ў пясочніцах на касцях гуляць не будуць

Мэр Брэста Аляксандр Рагачук: Дзеці ў пясочніцах на касцях гуляць не будуць

Кіраўнік Брэсцкага гарвыканкама адмеркаваў рэзанансную тэму раскопак на тэрыторыі гета.

Культура

Як  мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Як мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Наватар, «шасцідзясятнік», ваяўнічы аптыміст — гэта ўсё пра яго.