19 Верасень, серада

Вы тут

Асэнсоўваючы шматвектарную палітыку


Вы­сту­па­ю­чы ў чац­вер на па­за­чар­го­вай се­сіі пар­ла­мен­та, Аляк­сандр Лу­ка­шэн­ка ад­зна­чыў, што Бе­ла­русь бу­дзе мэ­та­на­кі­ра­ва­на імк­нуц­ца да нар­ма­лі­за­цыі ад­но­сін з кра­і­на­мі За­ха­ду. Пры гэ­тым бе­ла­рус­кі лі­дар за­клі­каў «ні­ко­га не хва­ля­вац­ца» на гэ­ты конт.

Гэ­тая дум­ка Прэ­зі­дэн­та вы­гля­дае до­сыць ці­ка­вай, бо, на пер­шы по­гляд, ні­чо­га над­звы­чай­на­га ў тым, што су­ве­рэн­ная еў­ра­пей­ская кра­і­на імк­нец­ца кі­ра­вац­ца ў сва­ёй знеш­няй па­лі­ты­цы прын­цы­па­мі доб­ра­су­сед­ства і бес­кан­флікт­нас­ці, аб­са­лют­на не пра­гля­да­ец­ца. Зда­ва­ла­ся б, якія мо­гуць быць «хва­ля­ван­ні» і ў ка­го?

Між тым, са­праў­ды тра­ды­цый­ная шмат­век­тар­ная дып­ла­ма­тыя Бе­ла­ру­сі зноў вы­клі­кае цал­кам не­аб­грун­та­ва­ныя «спа­дзе­вы» ў ад­ных і не­ад­па­вед­ныя рэ­ча­іс­нас­ці «па­да­зрэн­ні» ў дру­гіх буй­ных геа­па­лі­тыч­ных гуль­цоў. Та­кія знеш­не­па­лі­тыч­ныя эмо­цыі ў ад­рас на­шай кра­і­ны не толь­кі шко­дзяць імі­джу Бе­ла­ру­сі ў сіс­тэ­ме між­на­род­ных ад­но­сін, але і з'яў­ля­юц­ца не­бяс­печ­ны­мі, та­му і тра­пі­лі ў фо­кус пра­мо­вы кі­раў­ні­ка дзяр­жа­вы.

Пры­яры­тэ­ты даў­но рас­стаў­ле­ны

Спра­ва ў тым, што, ня­гле­дзя­чы на сум­ны гіс­та­рыч­ны во­пыт, па­лі­тыч­ныя элі­ты як Ра­сіі, так і за­ход­ніх кра­ін пра­цяг­ва­юць гу­ляць у кан­ку­рэн­цыю ін­тэ­гра­цый, і са­мае цяж­кае вы­пра­ба­ван­не на якасць і ўстой­лі­васць дзяр­жаў­на­га ла­ду для ма­ла­дых пост­са­вец­кіх рэс­пуб­лік па­ля­гае ў тым, каб вы­тры­маць улас­ную, а не на­вя­за­ную кімсь­ці збо­ку знеш­не­па­лі­тыч­ную лі­нію, за­ста­вац­ца паў­на­праў­ным суб'­ек­там між­на­род­ных ад­но­сін, а не стаць аб'­ек­там геа­па­лі­тыч­най спрэч­кі. Гэ­ты тэ­зіс на­гляд­на пад­ма­цоў­ва­ец­ца тра­гіч­най сі­ту­а­цы­яй у на­шых укра­ін­скіх су­се­дзяў, дзе ўсё па­чы­на­ла­ся з раз­моў аб еў­ра­ін­тэг­ра­цыі, а скон­чы­ла­ся рэ­ва­лю­цы­яй, зме­най ула­ды і гра­ма­дзян­скай вай­ной, у якой лік за­гі­ну­лых ужо ідзе на ты­ся­чы.

Бе­ла­рус­кае кі­раў­ніц­тва заўж­ды ўда­ла рас­стаў­ля­ла пры­яры­тэ­ты ай­чын­най знеш­няй па­лі­ты­кі. Асноў­най за­да­чай заўж­ды бы­ло ўзнаў­лен­не раз­бу­ра­на­га па­тэн­цы­я­лу адзін­ства на пост­са­вец­кай пра­сто­ры і ін­тэ­гра­цый­ныя пра­ек­ты най­перш з Ра­сій­скай Фе­дэ­ра­цы­яй. Ме­на­ві­та афі­цый­ны Мінск яшчэ на па­чат­ку 1990-х пер­шым агу­чыў не­аб­ход­насць і мэ­та­згод­насць но­вых са­юзаў бы­лых са­вец­кіх рэс­пуб­лік, уз­наў­лен­ня су­вя­зяў і пра­мыс­ло­вай ка­а­пе­ра­цыі. Ла­гіч­ным вы­ні­кам гэ­тых на­ма­ган­няў бе­ла­рус­кай дып­ла­ма­тыі ста­ла Са­юз­ная Дзяр­жа­ва Бе­ла­ру­сі і Ра­сіі, што да­зва­ляе на­шай кра­і­не ста­біль­на зна­хо­дзіц­ца ся­род дзе­ся­ці вя­ду­чых ганд­лё­ва-эка­на­міч­ных парт­нё­раў ра­сій­скай эка­но­мі­кі з аб'­ёмам рын­ку больш за 140 міль­ё­наў ча­ла­век. Дру­гім вы­ні­кам стаў удзел на­шай кра­і­ны ў за­сна­ван­ні Еў­ра­зій­ска­га эка­на­міч­на­га са­ю­за, дзе ў рам­ках адзі­най эка­на­міч­най пра­сто­ры аб'­яд­на­ны маг­чы­мас­ці Ра­сіі, Бе­ла­ру­сі, Ка­зах­ста­на і Ар­ме­ніі.

Ло­гі­ка шмат­век­тар­нас­ці

Ад­нак вы­ра­шэн­не пер­ша­чар­го­вых за­дач ні­як не ад­маў­ляе тое, што Бе­ла­русь му­сіць імк­нуц­ца да ўста­ля­ван­ня кан­струк­тыў­ных парт­нёр­скіх ад­но­сін з ін­шы­мі кра­і­на­мі све­ту, шу­ка­ю­чы для ся­бе па­лі­тыч­ную пад­трым­ку, ін­вес­ты­цыі, су­поль­ныя пра­ек­ты і рын­кі збы­ту. Тая са­мая ай­чын­ная шмат­век­тар­насць на­ўпрост вы­ні­кае з ана­лі­зу эка­на­міч­най ма­дэ­лі кра­і­ны: ін­дуст­ры­яль­ная, не­ба­га­тая на сы­ра­він­ныя рэ­сур­сы, бе­ла­рус­кая дзяр­жа­ва му­сіць увесь час кла­па­ціц­ца аб ін­та­рэ­сах улас­на­га экс­пар­ту, што азна­чае па­ста­ян­ную кан­ку­рэн­цыю на знеш­ніх рын­ках за якасць пра­дук­цыі. Та­му і атрым­лі­ва­ец­ца, што сфе­ры ін­та­рэ­саў Бе­ла­ру­сі не­па­раў­наль­ныя з ад­нос­на не­вя­лі­кім па­ме­рам на­шай кра­і­ны на па­лі­тыч­най кар­це. Бе­ла­рус­кія пра­ек­ты ў Ла­цін­скай Аме­ры­цы, Паўд­нё­ва-Ус­ход­няй Азіі, Аф­ры­цы вы­гля­да­юць до­сыць не­звы­чай­на на­ват для са­міх ра­да­вых жы­ха­роў Бе­ла­ру­сі, не ка­жу­чы пра тое, што гэ­та не­да­сяж­ная ве­лі­чы­ня, ска­жам, для на­шых пры­бал­тый­скіх су­се­дзяў. Але та­кія пра­ек­ты не толь­кі іс­ну­юць, але з'яў­ля­юц­ца эфек­тыў­ны­мі і пры­быт­ко­вы­мі: на­прык­лад, ма­ла хто ве­дае, што на­ват у да­лё­кім В'ет­на­ме іс­нуе збо­рач­ная вы­твор­часць аў­та­ма­бі­ляў «МАЗ», а ста­ноў­чае саль­да ганд­лю для на­шай кра­і­ны скла­ла­ся ў па­ме­ры больш за 100 міль­ё­наў до­ла­раў ЗША.

Су­час­ная рэ­цэ­сія ра­сій­скай эка­но­мі­кі яшчэ раз па­цвер­дзі­ла пра­віль­насць шмат­век­тар­нас­ці і не­аб­ход­насць по­шу­ку но­вых рын­каў для пра­дук­цыі бе­ла­рус­кай ін­дуст­рыі. За­леж­насць ад маг­чы­мас­цяў Ра­сій­скай Фе­дэ­ра­цыі вель­мі не­га­тыў­на ад­бі­ва­ец­ца на ай­чын­най эка­но­мі­цы, ка­лі нас фак­тыч­на на­кры­ла хва­ляй кры­зі­су з су­сед­няй кра­і­ны. Як бы праг­ма­тыч­на гэ­та ні гу­ча­ла, але бе­ла­рус­кія дып­ла­ма­ты і су­пра­цоў­ні­кі знеш­не­ганд­лё­вых ад­дзе­лаў на­шых пра­мыс­ло­вых флаг­ма­наў му­сяць жыць згод­на з пры­маўк­ай «ваў­ка но­гі кор­мяць», бо ча­каць, па­куль «па­вы­сіц­ца ца­на на наф­ту», як гэ­та ця­пер пры­ня­та ў на­шых ра­сій­скіх са­юз­ні­каў, у Бе­ла­ру­сі ня­ма ні ча­су, ні рэ­зер­ваў.

На­прам­кі стра­тэ­гіі

Вя­до­мы тэ­зіс Прэ­зі­дэн­та аб за­леж­нас­ці па­лі­тыч­най сі­ту­а­цыі ад эка­на­міч­най ла­гіч­на па­каз­вае на­прам­кі ай­чын­най знеш­не­па­лі­тыч­най стра­тэ­гіі на блі­жэй­шыя га­ды. Су­свет­ны Банк праг­на­зуе рост ВУП Бе­ла­ру­сі на 2015 год у па­ме­ры ка­ля 1,8%, а пра­мыс­ло­вая пра­дук­цыя му­сіць быць рэа­лі­за­ва­на, а не за­леж­вац­ца на скла­дах.

Та­кім чы­нам, ві­да­воч­на, што бе­ла­рус­кае кі­раў­ніц­тва бу­дзе імк­нуц­ца да атры­ман­ня ўсіх маг­чы­мых бо­ну­саў ад еў­ра­зій­скай ін­тэ­гра­цыі і та­кім жа важ­ным з'яў­ля­ец­ца пра­цяг кур­су на ма­дэр­ні­за­цыю ай­чын­най пра­мыс­ло­вас­ці. Та­кі па­ды­ход ужо пра­дэ­ман­стра­ваў Прэ­зі­дэнт Бе­ла­ру­сі ў сва­ім ня­даў­нім зва­ро­це да ка­лег — кі­раў­ні­коў кра­ін ЕА­ЭС, дзе ад­зна­ча­на, што Рэс­пуб­лі­ка Бе­ла­русь на­стой­вае на фар­ма­ван­ні адзі­на­га рын­ку без аб­ме­жа­ван­няў як ба­за­вай умо­вы пос­пе­ху еў­ра­зій­скай ін­тэ­гра­цыі. Дру­гім мар­кё­рам з'яў­ля­юц­ца да­ру­чэн­ні Аляк­санд­ра Лу­ка­шэн­кі, да­тыч­ныя нар­ма­лі­за­цыі ад­но­сін з ЕС і ЗША, бо ві­да­воч­на, што пе­ра­да­выя тэх­на­ло­гіі, не­аб­ход­ныя для ма­дэр­ні­за­цыі бе­ла­рус­кай пра­мыс­ло­вас­ці, як і ін­вес­ты­цыі, мож­на атры­маць на гэ­тым кі­рун­ку.

Тут за­да­ча для Бе­ла­ру­сі вель­мі ня­прос­тая, бо на пра­ця­гу доў­га­га ча­су кі­раў­ніц­тва Еў­ра­са­ю­за і ЗША пе­рад шчыль­ным эка­на­міч­ным су­пра­цоў­ніц­твам ста­ві­ла па­лі­тыч­ныя па­тра­ба­ван­ні зме­ны дзяр­жаў­на­га ла­ду ў на­шай кра­і­не, ад­нак гэ­тая інер­цыя па­воль­на, але пе­ра­адоль­ва­ец­ца. Бе­ла­рус­кі ін­вес­ты­цый­ны фо­рум у Нью-Ёр­ку, пе­ра­мо­вы з Еў­ра­пей­скім са­юзам аб змяк­чэн­ні ві­за­ва­га рэ­жы­му, транс­гра­ніч­ныя пра­ек­ты Бе­ла­ру­сі і ЕС — усе гэ­тыя па­дзеі бы­лі б не­маг­чы­мыя без зме­ны ўспры­няц­ця воб­ра­зу Бе­ла­ру­сі за­ход­ні­мі па­лі­тыч­ны­мі элі­та­мі. Вя­до­ма, не­аб­грун­та­ва­ная кры­ты­ка ў ад­рас на­шай кра­і­ны па-ра­ней­ша­му мае мес­ца ў ры­то­ры­цы Бру­се­ля і Ва­шынг­то­на, але ха­ця б ця­пер афі­цый­ны Мінск ужо амаль не ўс­пры­ма­ец­ца як па­гро­за для «цы­ві­лі­за­ва­на­га све­ту».

Ду­ма­ец­ца, што та­кая зме­на па­зі­цыі ў да­чы­нен­ні да Бе­ла­ру­сі аб­грун­тоў­ва­ец­ца на­ступ­ны­мі дум­ка­мі: па-пер­шае, укра­ін­скі кры­зіс і дэ­ман­стра­тыў­на мі­ра­твор­чая лі­нія ай­чын­най дып­ла­ма­тыі ў гэ­тым пы­тан­ні на­гляд­на пра­дэ­ман­стра­ва­лі, што бе­ла­рус­кая дзяр­жаў­ная ма­дэль не толь­кі ўстой­лі­вая, але і мо­жа быць вы­ка­ры­ста­на су­свет­ны­мі гуль­ца­мі як фак­тар рэ­гі­я­наль­най ста­біль­нас­ці і па­рад­ку; па-дру­гое, да­маў­ля­ю­чы­ся аб зо­не сва­бод­на­га ганд­лю з ЗША, увод­зя­чы да­дат­ко­выя санк­цыі су­праць Ра­сіі, пэў­ныя ко­лы Еў­ра­пей­ска­га са­ю­за не жа­да­юць кан­чат­ко­ва стра­ціць ра­сій­скі ры­нак. У гэ­тым вы­пад­ку Бе­ла­русь, як част­ка ЕА­ЭС, мо­жа стаць той бра­май, праз якую ўсё ж бу­дуць пры­цяг­вац­ца за­ход­нія тэх­на­ло­гіі і ін­вес­ты­цыі ў Ра­сію. Кры­зіс сы­ра­він­най, экс­тэн­сіў­най эка­на­міч­най ма­дэ­лі ў РФ так­са­ма ўказ­вае на тое, што праз не­ка­то­ры час, на­ват у ін­та­рэ­сах за­ха­ван­ня дзяр­жа­вы, фі­нан­са­ва-па­лі­тыч­ныя элі­ты Ра­сіі прый­дуць да вы­сно­вы пра не­аб­ход­насць кам­пра­мі­су з За­ха­дам і ін­вес­ты­цый у раз­віц­цё пра­мыс­ло­ва­га па­тэн­цы­я­лу Еў­ра­зій­ска­га са­ю­за.

Шчы­рая па­лі­ты­ка

Гэ­та зна­чыць, што мэ­та для Бе­ла­ру­сі яс­ная, але яна па­тра­буе пэў­на­га май­стэр­ства і якас­ці вы­кан­ня: трэ­ба ўжо сён­ня ўсвя­до­міць сваё мес­ца ў гла­баль­ных пра­цэ­сах і яс­на вы­ка­зац­ца аб пры­яры­тэ­тах, па­тлу­ма­чыў­шы іх парт­нё­рам. Вы­ступ­лен­не Прэ­зі­дэн­та на па­за­чар­го­вай се­сіі Па­ла­ты прад­стаў­ні­коў з'я­ві­ла­ся ме­на­ві­та та­кім кро­кам — звяр­та­ю­чы­ся да за­ход­ніх кра­ін, Аляк­сандр Лу­ка­шэн­ка за­явіў, што «ні­хто ні­ко­лі не змо­жа за­мя­ніць нам Ра­сію»; а звяр­та­ю­чы­ся да Ра­сіі, Прэ­зі­дэнт ад­зна­чыў, што «не трэ­ба на­пруж­вац­ца на­конт ад­но­сін Бе­ла­ру­сі з ЕС і ЗША. Гэ­та кры­ху ін­шыя ад­но­сі­ны, бо ў нас з імі вя­лі­кі та­ва­ра­зва­рот».

Та­кім чы­нам, Прэ­зі­дэнт даў зра­зу­мець, што Бе­ла­русь ад­кры­тая да эка­на­міч­на­га су­пра­цоў­ніц­тва з кра­і­на­мі За­ха­ду, ад­нак пэў­ным ко­лам не трэ­ба це­шыць ся­бе ілю­зі­яй, што гэ­тым шля­хам на­шу дзяр­жа­ву мож­на «ада­рваць» ад са­ю­за з Ра­сі­яй; гэ­так жа і ў Ра­сіі трэ­ба ра­зу­мець шы­ро­кі спектр бе­ла­рус­кіх эка­на­міч­ных ін­та­рэ­саў, а не шу­каць кан­спі­ра­тыў­ныя змо­вы ды та­ям­ні­цы.

Ад­кры­тасць бе­ла­рус­кай па­лі­ты­кі, не­цяр­пі­масць кі­раў­ніц­тва кра­і­ны да ўся­ка­га ро­ду «па­ся­рэд­ніц­тваў» і «мыш­ка­ван­ня» ча­сам не вель­мі зра­зу­ме­лая як кан­ку­рэн­там Бе­ла­ру­сі, так і яе парт­нё­рам. Між тым шмат­век­тар­ная бе­ла­рус­кая па­лі­ты­ка з'яў­ля­ец­ца до­сыць прос­тай, з яс­на рас­стаў­ле­най іе­рар­хі­яй між­на­род­ных ад­но­сін: трэ­ба толь­кі ўваж­лі­ва ана­лі­за­ваць тое, што га­во­рыць бе­ла­рус­кі бок, а не імк­нуц­ца гля­дзець на на­шу кра­і­ну праз прыз­му ўлас­ных ам­бі­цый.

Аляк­сандр ШПА­КОЎ­СКІ

 

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Якім чынам можа праяўляцца адзінота?

Якім чынам можа праяўляцца адзінота?

Адзінота і асабліва адзінота ў сям'і — рэальная прыкмета нашага часу.

Грамадства

Усё, што трэба ведаць пра замяшчальную гарманальную тэрапію

Усё, што трэба ведаць пра замяшчальную гарманальную тэрапію

Лішняя вага, бяссонніца, прылівы, парушэнні ціску і астэапароз — далёка не ўсе праявы, якія падпільноўваюць жанчыну ў пэўным узросце. 

Спорт

Вячаслаў Грэцкі: Часам называюць мяне Уэйнам

Вячаслаў Грэцкі: Часам называюць мяне Уэйнам

Пра знакамітае прозвішча і сучаснасць беларускага хакея.