24 Верасень, панядзелак

Вы тут

Там, дзе гэта толькі магчыма


Чаго чакаць ад новай палітыкі Еўрапейскага саюза?

Кіруючыя колы Еўрапейскага Саюза сур'ёзна задумваюцца пра змену асобных прынцыпаў знешняй палітыкі, у першую чаргу так званай еўрапейскай палітыкі суседства, якая была задумана ў 2003 годзе як інструмент рэалізацыі інтарэсаў ЕС у адносінах з суседнімі дзяржавамі. Падобныя трансфармацыі закранаюць і Беларусь, бо наша краіна, разам з Украінай і Малдовай, з'яўляецца адным з аб'ектаў еўрапейскай палітыкі суседства ва Усходняй Еўропе.

20-28

Памылкі і пралікі

Еўрапейская палітыка суседства першапачаткова мае на ўвазе забеспячэнне ўстойлівага развіцця прыгранічных тэрыторый з мэтай стварэння «колца стабільнасці» вакол ЕС. На жаль, калі адштурхоўвацца ад гэтай мэты, то трэба прызнаць нездавальняючымі вынікі еўрапейскай палітыкі суседства, якая праводзілася ў 2003—2014 гадах у Балта-Чарнаморскім рэгіёне. Ля ўсходніх межаў ЕС не проста адсутнічае стабільнасць, а, наадварот, адзначаецца дэзарганізацыя дзяржавы з прычыны грамадзянскай вайны ва Украіне.

Але не толькі Украіна з'яўляецца крыніцай напружанасці ля межаў Еўрапейскага саюза. Па-ранейшаму дастаткова складаным застаецца становішча на Балканах. Планы албанскіх нацыяналістаў у напрамку будаўніцтва «Вялікай Албаніі» пагражаюць тэрытарыяльнай цэласнасці Македоніі, што ў перспектыве можа выліцца ў яшчэ адзін узброены канфлікт у Еўропе. І калі ў выпадку ўкраінскага крызісу вялікія дзяржавы нясуць салідарную адказнасць, то рост праяў албанскага экстрэмізму, роўна як і з'яўленне тэрарыстычнага адстойніка ў Косаве, — шмат у чым наступства памылак менавіта еўрапейскай дыпламатыі.

На жаль, гэтыя памылкі і пралікі, асабліва ў частцы няправільнага ўяўлення пра радыкальныя арганізацыі, якія паўстаюць у ЕС у вобразе «барцоў за свабоду», і цяпер характэрныя для еўрапейскай палітыкі. Аднак у еўрапейскіх знешнепалітычных структурах і няўрадавых аналітычных цэнтрах асобныя спецыялісты схільны ў аднабаковым парадку вінаваціць выключна расійскі бок у пагаршэнні міжнароднага становішча.

Напрыклад, эксперт брусельскага Цэнтра даследаванняў еўрапейскай палітыкі Стывен Блокманс лічыць: «Расія дзейнічала вельмі агрэсіўна ў адказ на прасоўванне еўрапейскіх нормаў і курс на асацыяцыю паміж ЕС і такімі краінамі, як Украіна, Грузія, Малдова, Арменія і ў некаторай ступені Азербайджан і Беларусь. У Маскве еўрапейская палітыка суседства заўсёды ўспрымалася як барацьба за ўплыў на краіны, размешчаныя паміж Расіяй і Еўрасаюзам».

Між тым, спадар Блокманс свядома замоўчвае, што Расійская Федэрацыя ў 2013 годзе неаднаразова паказвала еўрапейскім партнёрам на пагрозы эканамічнага характару, якія ідуць ад гандлёвай асацыяцыі паміж ЕС і Украінай, і прапаноўвала абмеркаваць палажэнні дагавора ў трохбаковым фармаце. Усе прапановы расійскага боку тады былі праігнараваны Еўрапейскай камісіяй і ініцыятарам падобнай палітыкі выступаў асабіста яе старшыня Жазэ Мануэл Барозу.

Гэта значыць, залішняя рэзкасць у правядзенні знешняй палітыкі характэрна не толькі для кіраўніцтва Расіі, але і для эліт Еўрапейскага саюза. Прапанова дзяржаў Мытнага саюза, а менавіта праект «інтэграцыі інтэграцый» са стварэннем «вялікай Еўропы» ад Атлантыкі да Ціхага акіяна, так і не была пачута еўрапейскім бокам, а ўзніклы на постсавецкай прасторы Еўразійскі эканамічны саюз альбо ўвогуле не ўспрымаецца еўрапейскім істэблішментам, альбо ўспрымаецца як пагроза бяспецы ЕС.

Такім чынам, логіка супрацьстаяння і «канкурэнцыя інтэграцый» застаюцца знешнепалітычным мейнстрымам у рэгіёне. Гэтыя тэндэнцыі перакрэсліваюць любыя добрыя распачынанні еўрапейскай дыпламатыі, уключаючы пазітыўны складнік палітыкі суседства. Напрыклад, сёння на тэрыторыі Літоўскай Рэспублікі і Рэспублікі Польшча адзначаецца ўзмацненне ваеннай групоўкі НАТА, адбываецца фактычная мілітарызацыя грамадства. У польскіх сродках масавай інфармацыі сур'ёзна абмяркоўваецца магчымасць размяшчэння на тэрыторыі гэтай краіны ядзернай зброі, што, магчыма, з'яўляецца скрытым вывучэннем грамадскай думкі па гэтым пытанні.

Падобныя факты выклікаюць заклапочанасць і правакуюць зваротную рэакцыю дзяржаў АДКБ, у тым ліку афіцыйнага Мінска, што яўна не спрыяе ўмацаванню бяспекі ў рэгіёне. На жаль, еўрапейская палітыка суседства ніяк не ўзгадняецца з ваенна-стратэгічнымі планамі НАТА, а значыць ужо цяпер пад новую палітыку суседства ЕС закладваецца міна запаволенага дзеяння...

Бяспека як аснова

Калі зыходзіць з канкрэтна беларуска-еўрапейскіх адносін, то бачыцца лагічным, каб кіраўніцтва ЕС нарэшце вызначылася з уласнымі мэтамі і крытэрыямі ацэнкі эфектыўнасці знешняй палітыкі на беларускім кірунку. Відавочна, што адносіны з Беларуссю можна выстройваць у інтарэсах прасоўвання ўласных каштоўнасцей, а можна з мэтамі дасягнення эканамічнай выгады альбо забеспячэння бяспекі.

Думаецца, што практыка няўхільнага навязвання поглядаў ліберальнай еўрапейскай эліты на дзяржаўнае будаўніцтва, палітычны працэс і сацыяльны ўклад абсалютна некарэктная ў дачыненні да нашай краіны. Беларуская дзяржава падзяляе частку еўрапейскіх каштоўнасцей, а ў некаторых пытаннях, напрыклад такіх, як сацыяльныя гарантыі для насельніцтва, займае больш перадавыя пазіцыі ў параўнанні з многімі дзяржавамі Еўрасаюза.

Між тым, пытанні палітычнага характару, крымінальна-прававая праблематыка, шлюбна-сямейныя адносіны з'яўляюцца сферай суверэннага рэгулявання беларускай дзяржавы, што адпавядае міжнародным абавязацельствам Рэспублікі Беларусь, узроўню прававой і палітычнай культуры нашага народа. Вышэйпералічаныя пытанні не ўспрымаюцца ў Беларусі ў якасці праблемных, лічацца ў дастатковай меры вывучанымі і ўвогуле вырашанымі, што не пакідае надзей на магчымую змену падыходаў беларускага боку па пытаннях так званых «каштоўнасцей» у найбліжэйшай перспектыве. Акрамя таго, негатыўныя высновы пра беларускую сітуацыю з боку ЕС, зробленыя на падставе «каштоўнаснага падыходу», выглядаюць абсалютна безгрунтоўнымі, паколькі падобныя ацэнкі характэрны для палітыкі пашырэння ЕС, а Рэспубліка Беларусь пакуль не ставіць перад сабой задачы па далучэнні да Еўрапейскага саюза альбо падпісання дагавора аб асацыяваным членстве.

Адначасова зразумела, што гандлёва-эканамічныя адносіны Беларусі і ЕС, нягледзячы на іх важнасць і значнасць для Беларусі, таксама не змогуць стаць драйверам двухбаковых стасункаў. Беларускі рынак не мае прынцыповага значэння для Еўрапейскага саюза, а беларускі экспарт у ЕС уяўляе з сябе розныя нафтапрадукты, атрыманыя шляхам перапрацоўкі расійскай сыравіны. Еўрапейскаму боку ў большай ступені цікавы транзітны патэнцыял нашай краіны, аднак і гэты фактар не з'яўляецца вызначальным.

Безумоўна, сітуацыя можа змяніцца ў выпадку паспяховай рэалізацыі беларуска-кітайскіх індустрыяльных праектаў, узмацнення ролі Беларусі ў праекце «Шаўковага шляху», аднак да гэтага моманту гаварыць пра асноватворную ролю гандлёва-эканамічнага супрацоўніцтва ў адносінах Беларусь—ЕС заўчасна.

Пры гэтым з улікам змянення рэгіянальнай кан'юнктуры і грамадзянскай вайны ва Украіне ключавым пытаннем беларуска-еўрапейскага супрацоўніцтва на найбліжэйшыя гады можа стаць сумесная дзейнасць па забеспячэнні бяспекі. Беларусь даўно зарэкамендавала сябе як надзейны і прадказальны партнёр у пытаннях супрацьдзеяння нелегальнай міграцыі, наркатрафіку, гандлю людзьмі, праекты трансгранічнага супрацоўніцтва з прыцягненнем Дзяржаўнага пагранічнага камітэта Беларусі традыцыйна атрымлівалі высокія ацэнкі еўрапейскага боку.

Сёння беларуская дзяржава зведвае пэўныя цяжкасці з уладкаваннем і забеспячэннем надзейнай аховы беларуска-ўкраінскай дзяржаўнай мяжы. Пры захаванні існуючай дынамікі дэмаркацыйных работ, ва ўмовах калапсу праваахоўных органаў Украіны, арганізацыя эфектыўнай пагранічнай сістэмы зойме не менш як 3-5 гадоў.

На жаль, акно фінансавай падтрымкі ЕС не было выкарыстана ў 2013 годзе беларускім пагранічным ведамствам з прычыны зацягвання працэдуры падпісання дагавора аб дэмаркацыі мяжы паміж кіраўніцтвам Украіны і Беларусі. Актывізацыя еўрапейскага ўдзелу ў станаўленні беларуска-ўкраінскай мяжы будзе сапраўды маштабным праектам, які цалкам адпавядае інтарэсам ЕС у частцы забеспячэння бяспекі, прынцыпам палітыкі суседства і ўзаемнаму імкненню бакоў супрацоўнічаць «там, дзе гэта толькі магчыма».

Аляксандр ШПАКОЎСКІ

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

23 верасня 1943 года, савецкімі войскамі быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў першы населены пункт Беларусі — раённы цэнтр Камарын.

Грамадства

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Ад дапамогі дома пажылым і да стварэння крызісных пакояў для ахвяр хатняга гвалту.

Грамадства

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Актыўная фаза камандна-штабнога вучэння Узброеных Сіл прайшла ў Беларусі ў верасні.