Вы тут

«Вайна вінаватая...»


«Вайна вінаватая...»

Падлеткам мне досыць часта даводзілася звозіць з палёў сена, снапы, салому. Дарослыя на тых жа валах аралі зямлю, баранавалі. Незаменныя былі жывёлы, цягавітыя, дужыя.

...Тым летам наш калгас — апроч іншых — выконваў дзяржпастаўкі па сене. Прыёмны пункт размяшчаўся на крутым беразе ракі Пціч, далекавата, кіламетраў за 15 ад нашай вёскі, і гэту адлегласць яшчэ трэба было адолець. Па гарачыні — крый Бог, дзясятаму закажаш. Таму ў нас прыладзіліся сена грузіць пад вечар, моцна ўціскаць рублямі ды абвязваць вяроўкамі. Цямком жа, калі гарачыня спадала, валовы абоз адпраўляўся ў дарогу.

Дык вось. Мы едзем. На першай падводзе — найстарэйшы, Іван. Яму на той час гадоў пад дваццаць было, але ў войска яго не ўзялі, бо яшчэ хлапчуком у сячкарню ўсунуў руку — «падраўняў» тры пальцы.

А так ён хлопец харошы быў, па-сялянску грунтоўны, ураўнаважаны. У калгасе любую работу рабіў. Ды і асобныя вяскоўкі да сябе запрашалі — хто дах падлатаць, хто плот... У бабулі Тэклі дзверы ў хляве «распаўзліся». Іван свае рукі прылажыў — як новыя сталі... Гаспадыня з той радасці — пляшку на стол. Ваня адзін і выпіў.

Але ж на воз неяк ускараскаўся, лейцы на руку накруціў, закрычаў на валоў, лёг...

Зоркі з нябёсаў свецяць, лес абапал шуміць, ярмо парыпвае, сена пахне... Валы памаленьку ідуць ...

Івану для поўнага шчасця хіба дымку не хапае.

Сеў ён, выцягнуў з кішэні капшук з табакай, скруціў цыгарку, зноў лёг: зацягнуўся — і раз, і другі. Кайф, як сучасная моладзь кажа...

Мусіць, ён небараку і адолеў: не згледзеў, як задрамаў (а потым і заснуў), не пачуў, як ад яго самакруткі задымілася жакетка, як потым агонь «перапоўз» у... воз.

Добра, што гэта адразу ж заўважыў хлапчук, які ехаў следам! Да таго ж сена моцна ўтаптаным, увязаным было. І ў абозе ў той вечар — пяць падвод, не меней і возчыкаў...

Карацей — патушылі хлопцы агонь. Але Івану дасталася як мае быць: падаючы з возу (ды на галлё), ён, бедны, моцна пакалечыў нагу, вывіхнуў руку, зламаў некалькі рабрын — трапіў у бальніцу.

Але гэта даўно было. А можна сказаць, нядаўна, на дзень Перамогі, ужо дзед Іван, шчупленькі, сівы, з дбайна дагледжанымі вусамі і кіёчкам (на пінжаку — гэта святое! — медаль «Ветэран працы») кульгаў па вуліцы. Насустрач яму тутэйшы падшыванец. Паздароўкаўся ды пытае:

— Дзядуля Іван, а дзе вас так пакалечыла — на вайне?

— На ёй, акаяннай, а дзе ж яшчэ, — уздыхнуў стары. — Добра, што жывы застаўся...

Бо не будзеш жа дзіцяці, а тым больш на хаду, расказваць пра тых валоў, пра бабку Тэклю з яе дзвярыма і самагонкай, пра зоркі ў небе ды самакрутку ў руках?

Дзіця хіба зразумее?

Уладзімір Пугач,

м. Навасёлкі,

Петрыкаўскі раён

Не перабірай, а то скулу ўхопіш

...Прачытала я ў любімай рубрыцы праўдзівую гісторыю, напісаную ў вершах, ды падумала: «А чаго ж гэта я маўчу?! У мяне ж таксама ёсць рыфмаваныя байкі! Гадоў колькі таму напісала, як захацелася мне кавуна, як доўга выбірала яго, як несла...

Што далей было, — чытайце:

...Лета сцеле туманы,

Жнівень надыходзіць,

Даспяваюць кавуны

У нечым агародзе.

Хтось смакуе...

А што ж я?

Задушыла жаба!

І пайшла па кавуна,

Як былінка, баба.

Зазірнула на базар —

У разбежку вочы,

Бо гарой ляжыць тавар —

Набывай, ахвочы!

— Каб нутро, як звон, гуло?

Каб сухі хвасточак?

А дзе кветкаю цвіло,

Каб там быў кружочак?..

Да паўдня перабірала —

Мацала, круціла,

І пазногцем калупала,

І далонню біла...

Адшукала...

Прыгажун —

Круглы, буйны, гладкі,

Усім бляскатам сваім

Просіцца да бабкі:

— Як кабанчык...

Я ж яго

Тыдзень буду есці...

А не ведае таго,

Як кавун данесці.

Нейк на спіну ўзваліла...

Потым — трохі пракаціла,

Падымаючы, самлела,

Як у лазні, узмакрэла,

Памінала Бога й чорта...

Бо паверх — ажно чацвёрты!

...Ледзь жывая, «ускаціла»!

Там — нарэшце! —

стол накрыла,

Нож у ягаду загнала. І...

Аж дрэнна бабе стала:

Быў кавун... ружова-белым

(Мо нітратным,

мо няспелым?),

Толькі зверху круглым,

значным,

А ўнутры — зусім нясмачным.

Потым баба ўсім казала,

Што... задоўга выбірала.

Так, дарэчы, бывае і ў хлопцаў-дзяўчат, якія, шукаючы сужэнцаў, доўга круцяць носам, а ў выніку — з вялікага гурту выбіраюць курту.

Раіса Васільева,

г. Гомель

Дома ўсе... Альбо не ўсе?

...Гледзячы на шыкоўныя двух-, а то і трохпавярховыя катэджы пад Мінскам ды іншымі гарадамі, многія, напэўна, думаюць, што пабудавалі іх нейкія багацеі альбо зладзеі. За ўсіх не скажу, але ведаю, што вялікіх працаўнікоў там таксама шмат. З іх ліку, напрыклад, мае бацькі.

Нарадзіліся яны ў вёсках, амаль адначасова закончылі сталічныя інстытуты і, пабраўшыся шлюбам, адразу ж пачалі будавацца. Спачатку гэта была так званая дача непадалёк ад станцыі Радашковічы. Там, на ўчастку ў чатыры соткі, клопатамі бацькоў з'явіўся сад і паўстаў дамок памерам пяць на пяць квадратных метраў. Большы ўзводзіць — ні ў шырыню, ні ў даўжыню, ні ў вышыню — тады не дазвалялася.

Напэўна, таму, як толькі чаргавікам сталі выдзяляць участкі (па 10, 15 сотак) у прыгарадзе, наш тата адразу ж напісаў заяву і зноў «упрогся» ў будаўніцтва. На гэты раз — вялікага жылога дома для ўсёй сям'і.

І зразумець яго няцяжка: яны з мамай пажылі і ў інтэрнатах, і на здымных кватэрах, а таму не хацелі гэткага «шчасця» нам, сваім дзецям. А яшчэ, напэўна ж, думалі пра тое, што пастарэюць нашы бабкі-дзяды — ім таксама трэба будзе «век дажываць». Дык чаму б не ў дзяцей, у асобных пакоях?

У выніку дом атрымаўся і высокім, і вялікім. На першым, так званым тэхнічным паверсе — два гаражы, бацькава майстэрня, склеп і лазня, на другім — прасторная вітальня, кухня, гасцёўня, на трэцім — спальні...

Карацей, багата ў нас месца. Але ж не падумайце, што ў гэтым адны толькі плюсы — мінусаў таксама шмат. Раскажу пра адзін.

Тады наш дом быў яшчэ не завершаны (а завяршыць яго, відаць, немагчыма ў прынцыпе...). Але мы ўжо засяліліся і жылі, па завядзёнцы збіралі гасцей, пераважна — у дні народзінаў.

Дык вось. У той раз стол накрывалі на 16 чалавек. Прыехалі з вёсак абедзве бабулі (дзяды засталіся на гаспадарцы), абедзве цёткі з дзядзькамі ды пляменнікамі, нашы хросныя, сябры бацькоў... Усе разам мы частаваліся, спявалі песні, танцавалі, малыя па чарзе чыталі вершы з табурэткі, а потым дурэлі і насіліся па пакоях... Але ж нарэшце сталі збірацца спаць.

Напярэдадні мы з мамай, як быццам, усё прадумалі — размеркавалі гасцей па пакоях і нават развялі — каго куды. Але ж потым нехта папрасіў памяняць падушкі (з большых на меншыя і наадварот), нехта хацеў вады, нехта баяўся, што дзецям будзе холадна, некаму не хапіла сарочкі...

Факт, што мы з мамай доўга насіліся па лесвіцы — то ўніз, то ўгору...

І да гэтага ж усё прыбралі, прыгатавалі, падалі на сталы, потым — прынялі ды спарадкавалі, памылі посуд... Стаміліся, карацей, страшэнна. Але ж нарэшце здалося, што ўсё парабілі. Значыць, дзверы на замок — і можна легчы самім?

Падыходжу я да свайго ложка і бачу, што коўдрачка, якую хацела занесці бабкам, ляжыць на месцы.

— А дзе яны самі? — пытаецца мама. — Ты іх палажыла?

— Не, — кажу, — я іх наогул даўно не бачыла.

Адчынілі мы дзверы ў пакой, дзе было ім паслана, — бабуль няма! Сталі ціхенька зазіраць у суседнія (можа, там з кім загаварыліся?) — нічога падобнага.

Паднялі бацьку, абшукалі ўсе куткі — таксама няма. Выйшлі на веранду і толькі тут пачулі нясмелы стук — як быццам, у дзверы? Тата пытаецца:

— Хто там?

— Мы-ы, — чуецца ў адказ.

Высветлілася, што перад сном нашы мілыя бабулі пайшлі на двор (хоць прыбіральня была і ў доме), потым па вясковай звычцы захацелі пасядзець пад хатай на лавачцы, завялі нейкую размову...

І толькі скончыўшы яе, заўважылі, што святла ў доме амаль няма, дзверы замкнутыя, а вокны, у якія можна было б пастукаць, знаходзяцца на... другім паверсе.

— Во, мая ты сваццечка, дажыліся! Столькі грошай сваіх у гэту даміну ўклалі, а начаваць на вуліцы будзем, — сказала баба Тоня.

— Не, зараз нешта прыдумаем, — не траціла надзеі баба Соня.

Удзвюх яны хадзілі вакол дома і думалі, што ж рабіць? Была прапанова кінуць у нейкае акно каменьчыкам... Але ж можа пабіцца шкло!

Была думка знайсці нейкую доўгую палку. Але ж як? На чужым, можна сказаць, падворку і ў цемры...

Дзядзькава машына стаяла на дварэ — хацелі па коле нечым стукнуць, каб сігналізацыя спрацавала. Але ж тады ўвесь пасёлак прачнецца...

Вось і вырашылі яны: хай будзе, што будзе: трохі «паскрабемся» ў дзверы, а калі ніхто не пачуе, то — колькі той ночы — хоць нагаворымся, будзем і праўда на лаўцы сядзець, бо самі ж вінаваты, пагнаў нячысцік на вуліцу...

Добра ўсё, што добра канчаецца. Назаўтра, і ўсе разам, мы ад душы пасмяяліся з бабуліных прыгод. На паслязаўтра — бацька падключыў электразванкі: адзін — ад брамкі, другі — ад дзвярэй. А мы з мамай узялі за правіла: перш чым замыкаць дзверы ды выключаць святло, глядзець, ці ўсе ў нас дома...

Шкада толькі, што рабіць гэта даводзіцца досыць рэдка, бо нашы бабулі (дзяды памерлі раней) жывуць у сваіх хатах і вёсках, бо ў брата свая сям'я (і жыллё ў горадзе). А ў тым вялікім доме мы жывём утраіх — госці з'язджаюцца рэдка.

Марына М.

Мінскі раён

 

Рубрыку вядзе Валянціна Доўнар

dounar@zviazda.by

Выбар рэдакцыі

Грамадства

​Што павiнны зрабiць на прадпрыемствах, каб папярэдзiць распаўсюджванне COVID-19

​Што павiнны зрабiць на прадпрыемствах, каб папярэдзiць распаўсюджванне COVID-19

Мiнiстэрства аховы здароўя распрацавала рэкамендацыi па прафiлактыцы каранавiруснай iнфекцыi ў арганiзацыях.

Грамадства

«Да штыка ён пяро прыраўняў». Узгадваем ваеннага карэспандэнта Канстанціна Сіманава

«Да штыка ён пяро прыраўняў». Узгадваем ваеннага карэспандэнта Канстанціна Сіманава

28 лістапада 2020 года спаўняецца 105 гадоў з дня нараджэння вядомага рускага пісьменніка, ваеннага карэспандэнта і журналіста Канстанціна Сіманава. 

Грамадства

«Калі б не сям'я Абрамукоў, наш род перастаў бы існаваць яшчэ ў 1941 годзе». Расіянка з Ніжняга Ноўгарада знайшла ў беларускай вёсцы сваякоў

«Калі б не сям'я Абрамукоў, наш род перастаў бы існаваць яшчэ ў 1941 годзе». Расіянка з Ніжняга Ноўгарада знайшла ў беларускай вёсцы сваякоў

І аднавяскоўцаў людзей, якія ў час вайны ратавалі сям'ю яе бабулі, жонкі афіцэра Чырвонай Арміі.

Спорт

«Вікторыя», якая робіць з Гродна баскетбольную сталіцу

«Вікторыя», якая робіць з Гродна баскетбольную сталіцу

Гродна — горад з багатай не толькі культурнай, але і баскетбольнай гісторыяй.