23 Верасень, нядзеля

Вы тут

У Пакістане ведаюць Васіля Быкава і Святлану Алексіевіч


Што мы ведаем пра Пакістан? Што мы ведаем пра пакістанскую літаратуру?.. Зразумела, зазірнуўшы ў інтэрнэт, можна па-руску і яшчэ болей па-англійску нешта адкрыць, можна сфарміраваць нейкія агульныя ўяўленні. Але хацелася б ведаць пра літаратуру з першых вуснаў... У лютым 2016 года Мінск наведаў спадар Касім Бугіа. Старшыня Пакістанскай акадэміі літаратуры, прафесар, ён быў госцем Інстытута літаратуразнаўства імя Янкі Купалы Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Пабываў і ў Выдавецкім доме «Звязда», дзе адбылася грунтоўная размова пра магчымае развіццё літаратурных стасункаў паміж Беларуссю і Пакістанам. Ёсць упэўненасць, што сапраўды многа што здзейсніцца. Пераконваюць у гэтым першыя крокі — у прыватнасці, часопіс «Полымя» надрукаваў толькі што падборку вершаў паэтаў Пакістана па-беларуску. А зараз — слова спадару Касіму Бугіа, які пагадзіўся адказаць на некалькі пытанняў.


— Што з відаў літаратуры цяпер дамінуе ў Пакістане: проза, паэзія, драматургія альбо публіцыстыка?

— Пакістан мае багатую літаратурную спадчыну ў яе шматмоўнай разнастайнасці. Характар пакістанскай літаратуры ў спалучэнні спрадвечных містычных ведаў з сацыяльнымі і агульначалавечымі каштоўнасцямі акрэслены ўсімі асноўнымі мовамі народаў Пакістана: урду, пенджабі, сіндхі, пушту, белуджы, брагуі, сараікі і іншымі. Аўтары пішуць выдатныя літаратурныя творы ва ўсіх відах. Але сёння ў Пакістане дамінуюць раманы і апавяданні, паэтычныя творы — газелі і вершы.

— Ці працуюць у вашай краіне пісьменніцкія саюзы, грамадскія аб'яднанні літаратараў?

— У Пакістане — шмат літаратурных арганізацый, асацыяцый, аб'яднанняў. Сярод іх вылучаецца Пакістанская гільдыя пісьменнікаў, Хальк-э-Арбаб-э-Зоўг, Прагрэсіўны пісьменніцкі саюз Анджанан-э-Таракі-э-Пасанд-Мусаніфен, Сіндхі Адабі Соннат Пунджабі Парчар.

Асобна працуюць арганізацыі, якія аб'ядноўваюць пісьменнікаў па мове, на якой яны пішуць. Напрыклад, існуюць аб'яднанні літаратараў пушту.

— Ці шмат прафесійных пісьменнікаў у Пакістане, тых, хто жыве з літаратуры?

— Як на мой погляд, у такім фармаце ніводны з пісьменнікаў Пакістана не можа лічыцца «прафесійным». Літаратурная праца ў нас не з'яўляецца высокааплатнай. Пісьменнікі, каб забяспечыць свой сацыяльны статус, банальна кажучы — каб пракарміць сябе, сваю сям'ю, павінны працаваць на іншых працоўных месцах, часам вельмі далёкіх ад літаратуры, мастацкага слова, кнігі. Хоць, няхай сабе і рэдкія, усё ж ёсць выключэнні. Згадаю некаторыя імёны «прафесійных» літаратараў: Мустансар Хусэйн Тарар, Абдуль Хусэйн, Алі Баба, Анвар Пірзада, Ахмед Надзім Касіні і іншыя. Якраз яны займаюцца выключна пісьменніцкай працай і прасоўваннем мовы і літаратуры ў грамадстве, у краіне.

— Раскажыце, калі ласка, пра літаратурныя ўзнагароды Пакістана. Ці ёсць у вас свая «Нобелеўка»?

— Для таго, каб стымуляваць плённую працу, заахвочваць развіццё мастацкай дасканаласці і спрыяць творчаму спаборніцтву, недзе з 1980—1981 гадоў мы прысуджаем літаратурныя ўзнагароды за лепшыя кнігі. А ў спіс лепшых кніг Пакістана штогод трапляюць творы, напісаныя на ўсіх мовах розных народаў нашай краіны. А яшчэ — кнігі, якія з дапамогай Пакістанскай акадэміі літаратуры перакладаюцца на англійскую.

Назаву хоць бы некаторыя... Прэмія «Баба-э-Урду Молві» Абдула Хака (гэтая адзнака — за працу на ўрду), прэмія «Аллама» доктара Мухамада Ікбала (за паэзію на ўрду). Узнагарода «Сайед» Варыса Шаха — за творы на пенджабі. Прэмія імя Шаха Абдула Лаціфі Бхіттаі — пісьменнікам, якія пішуць на мове сіндхі. Прэмія Кхваі Гхулама Фарыды — для пісьменнікаў сараікі. Прэмія Тай Мухамада Таджала — за творчасць на мове брагуі. Узнагарода Сайена Ахмада Алі — літаратарам хіндка. Прэмія імя Патрыма Батхары — за лепшую англамоўную кнігу. Ёсць прэмія — Музамада Хассана Аскары — за перакладчыцкую работу. Велічыня па грашах кожнай з гэтых прэмій складае 100 000 рупій, альбо 950 долараў ЗША.

Вельмі прэстыжная прэмія «Камаль-э-Фан». Яна заснавана ў 1997 годзе. Для ўзнагароджвання старэйшых пакістанскіх літаратараў: за дасягненні на працягу ўсёй шматгадовай работы ў нацыянальнай літартуры. Прэмію не прысуджаюць пасмяротна. Яе атрымліваюць пісьменнікі пры жыцці. Грашовая частка складае каля 500 000 рупій — гэта недзе 4 800 амерыканскіх долараў.

Прэмія імя Шаха Абдула Лаціфі Бхіттаі — мы яе ўжо згадвалі — прысуджаецца штогод за лепшую кнігу па суфізме.

— Прызнацца, уражлівы пералік...

— А ёсць жа яшчэ прэміі, якія заснаваны ў межах розных пісьменніцкіх аб'яднанняў. Усё гэта ў цэлым толькі на карысць літаратурнаму працэсу ва ўсёй краіне.

— Сённяшні рытм жыцця патрабуе імгненнага выкладання пазіцыі, хуткага асэнсавання рэчаіснасці. У дадатак да працы па напісанні кніг пісьменнікі выступаюць у друку з публіцыстычнымі артыкуламі, вядуць калонкі ў газетах, блогі на інтэрнэт-сайтах. Пісьменнікі ладзяць актуальныя дыскусіі, удзельнічаюць у дыспутах і канферэнцыях. Якім чынам праяўляецца вось гэтая адмеціна сучаснага мастацкага жыцця ў Пакістане?

— Пакістанская акадэмія літаратуры ладзіць нацыянальныя і міжнародныя канферэнцыі па розных тэмах, звязаных з мовай, літаратурай. У 1995 годзе мы правялі Міжнародную канферэнцыю пісьменнікаў і інтэлігенцыі. Такая ж канферэнцыя прайшла ў студзені 2013 года. У 2008 і 2010 гадах мы запрасілі прадстаўнікоў розных краін да ўдзелу ў Міжнародных канферэнцыях па суфізме.

Ёсць у нас добрая традыцыя ладзіць Мушаір — так у Пакістане і Паўночнай Індыі называюць сходы, дзе паэты шмат гадзін запар чытаюць свае вершы. Звычайна Мушаір мы спалучаем з канферэнцыяй на тую ці іншую тэму. Месцамі правядзення сумесных з Мушаірам канферэнцый мы абралі гарады Карачы, Лахор, Квету. Правялі і сумесны форум — у Лахоры. Адну з канферэнцый ПАК прысвяцілі правам жанчыны і адлюстраванню гэтай тэмы ў літаратуры.

— Якія з замежных літаратур карыстаюцца найбольшым попытам у пакістанскіх чытачоў?

— Па розных прычынах найбольш распаўсюджаная англійская літаратура. Галоўны складнік папулярнасці — у англійскай мове, якая з'яўляецца міжнароднай мовай навукі і тэхнікі. Вывучэнне англійскай сёння і для Пакістана і пакістанцаў — як магчымасць дыхаць. Без гэтага нельга дасягнуць розных мэтаў на глабальным узроўні. Вось чаму ў Пакістане адукацыя пабудавана так, што дзеці вывучаюць англійскую мову з самага ранняга ўзросту. Адпаведна, і англійская літаратура становіцца больш займальнай і зразумелай для людзей, карыстаецца шырокай увагай.

— Дзякуючы знаёмству з вамі мы адкрылі для сябе літаратурны альманах Паўднёва-Азіяцкай асацыяцыі рэгіянальнай кааперацыі (SААRС). Як актыўна наладжана супрацоўніцтва пісьменнікаў у межах гэтага інтэграцыйнага руху?

— Пісьменніцкая арганізацыя краін SААRС толькі-толькі зараджаецца. Мы ўсе вядзём работу над умацаваннем культурных сувязяў з дапамогай літаратурных і культурных узаемадачыненняў паміж краінамі SААRС. Выступаем за мір і спакой у рэгіёне, заклікаем людзей да дыялогу ў вырашэнні спраў.

— Ці працуюць пісьменнікі ў Пакістане на ніве мастацкага перакладу?

— Канешне ж, у нас шмат перакладаюць з іншых моў. Гэта і мае калегі з ПАЛ, і пісьменнікі з іншых урадавых і няўрадавых арганізацый.

— Наколькі знаёмыя пакістанцы з рускай літаратурай?

— Мажліва, намнога менш мы ведаем сучасную рускую літаратуру. Затое добра знаёмыя з класікай. Найперш — з творамі Міхаіла Булгакава, Фёдара Дастаеўскага, Льва Талстога, Максіма Горкага і Расула Гамзатава...

— Апошні з вамі названых — аварскі паэт з Дагестана, хоць, канешне ж, ён — з пісьменнікаў Расійскай Федэрацыі.

— І, пэўна ж, перакладзены ў нас з рускай мовы. Зразумела, што рускую літаратуру мы чытаем не толькі на ўрду і іншых мовах Пакістана, але і на англійскай.

Добра вядомы ў Пакістане і рускі пісьменнік Антон Паўлавіч Чэхаў. У 2010 годзе Рускі культурны цэнтр у Карачы ў супрацоўніцтве з Нацыянальнай акадэміяй тэатральнага мастацтва паставіў п'есу А. Чэхава «Прапанова».

Дарэчы, Рускі культурны цэнтр ёсць і ў Лахоры — ён заснаваны ў 2010 годзе ўніверсітэтам Пенджабі.

— Будзем спадзявацца і на стварэнне Беларускага культурнага цэнтра.

— Чаму б і не?! Пабываўшы ў Беларусі, Мінску, я зразумеў, наколькі беларуская літаратура багатая і самастойная. А значыць — вартая.

— У свой час у Савецкім Саюзе быў добра вядомы пакістанскі пісьменнік Фаіз Ахмад Фаіз...

— Так. Пакістанскі драматург, празаік і паэт быў узнагароджаны Міжнароднай Ленінскай прэміяй. Многія яго творы былі перакладзены на рускую мову. Добра вядомы ў Расіі, СССР быў і наш драматург і сцэнарыст Анвар Максуд. Большасць яго п'ес была перакладзеная і пастаўленая ў тэатрах Расіі.

— Ці ведаюць у Пакістане каго з беларускіх пісьменнікаў? Як, напрыклад, Васіля Быкава, Святлану Алексіевіч...

— Мы чулі гэтыя імёны. Яны, несумненна, вядомыя ў нашым літаратурным асяроддзі. Пакістанскія штодзённыя газеты згадвалі пра іх у сваіх навінах.

Мінск — Ісламабад

Фота Яўгена ПЯСЕЦКАГА

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

23 верасня 1943 года, савецкімі войскамі быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў першы населены пункт Беларусі — раённы цэнтр Камарын.

Грамадства

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Ад дапамогі дома пажылым і да стварэння крызісных пакояў для ахвяр хатняга гвалту.

Грамадства

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Актыўная фаза камандна-штабнога вучэння Узброеных Сіл прайшла ў Беларусі ў верасні.