Вы тут

Камандор у адкрытым акіяне


Першы даследчык сусветнага акіяна не меў ні спецыяльнай адукацыі, ні навуковай ступені. Фатограф, рэжысёр, аўтар мноства кніг. Вынаходнік, які падараваў свету акваланг. Капітан Кусто.

Жак-Іў Кусто

Ён нарадзіўся ў маляўнічым французскім рэгіёне Бардо, аднак карані яго – беларускія. Бацька, адвакат Даніэль Кусто, перабраўся ў Францыю з Беларусі, а дзядзька Жака-Іва Кусто ўсё жыццё пражыў у БССР. Дый сапраўднае прозвішча даследчыка Куст – бацька змяніў яго на французскі манер пасля таго, як ажаніўся з дачкой фармацэўта Элізабэт Дзюрантон.

Сям’я Кусто шмат падарожнічала, кожнае лета адпачывала на беразе Біскайскага заліву. Тут хлопчык і навучыўся плаваць. А ў сем гадоў яму паставілі дыягназ “хранічны энтэрыт” (хвароба, звязаная са страваваннем). Праз гэта Жак-Іў вельмі моцна схуднеў.

У сувязі з бацькавай працай сям’я пераехала ў Ню-Ёрк, дзе хлопчык навучыўся размаўляць па-англійску і здзейсніў першыя свае апусканні пад ваду разам з братам. Па вяртанні ў Францыю ён не на жарт захапіўся тэхнікай. На адной з вынаходак Кусто зарабіў грошы, на якія набыў сваю першую кінакамеру.

З тэлевядучым Мікалаем Драздовым у перадачы “У свеце жывёл”.

Маючы разнастайныя таленты і незвычайную дапытлівасць, Жак-Іў нязменна адставаў у вучобе. Яго нават хацелі выключыць са школы, але бацька сам забраў сына з навучальнай установы. Сямейная рада вырашыла аддаць юнака… у войска. Так ён накіраваўся ў ваенна- марскую акадэмію – і паступіў! З тысячы кандыдатаў стаў дваццаць другім. Але яшчэ большая ўдача чакала наперадзе: кругасветнае плаванне! Тут ён атрымаў неабходныя ўменні і веды ў караблебудаванні і марской навігацыі.

Пасля акадэміі Жака-Іва чакала размеркаванне, і трапіў выпускнік Кусто на ваенна-марскую базу ў Шанхай. Наведаўся і ў СССР, аднак вялікую колькасць фота, зробленых там, у Кусто забралі.

Наперадзе была новая мэта: паступіць у Акадэмію марской авіяцыі. Але неба, у адрозненне ад мора, было жорсткім да Кусто. Напачатку ён сам развітаўся з марай: трапіў у аварыю і восем месяцаў рэабілітаваўся, пасля чаго быў вымушаны забыць пра Акадэмію. А нашмат пазней, калі Кусто ўжо стане вядомым даследчыкам, на гідрасамалёце разаб’ецца яго сын Філіп.

Сям’я Кусто: Жак-Іў, жонка Сімона і сыны Жан-Мішэль і Філіп.

Пасля аварыі Кусто працаваў інструктарам на крэйсеры “Сюфрэн” у Францыі (пэўна, без асаблівага энтузіязму). Новае жыццё пачалося для яго з выпадковасці: зайшоў у краму і пабачыў акуляры для падводнага плавання. Рэгулярныя апусканні з адной толькі маскай і ластамі зрабілі яго да канца жыцця падуладным акіяну.

Аднак гэтага было недастаткова. Кусто прагнуў новых глыбіняў. Гэта падбухторыла яго і прыяцеля Эміля Ганьяна распрацаваць адмысловы апарат для апускання, які працаваў бы за кошт сціснутага паветра ў балонах. Так у 1943 годзе з’явіўся акваланг. Ужо ў 1946-м яго паставілі на канвеерную вытворчасць.

Акрамя таго, апантаны Кусто стварыў воданепранікальныя камеру і асвятляльныя прылады, першую падводную тэлевізійную сістэму. Сам сябе ён ахвотна называў “акіянаграфічным тэхнікам”.

Кадр з дакументальнага тэлесерыяла “Адкрываем свет наноў”.

Сусветна вядомы сімвал экспедыцый Кусто (акрамя чырвонай шапкі) – карабель “Каліпса”. Некалі баявое судна Брытанскіх Каралеўскіх ВМС, у мірны час яно стала паромам. Так і плавала паміж Мальтай і востравам Гоца, пакуль мільянер Томас Лоэл Гінес не набыў яго для Кусто – і аддаў у арэнду за сімвалічны 1 франк у год. Каманда “Каліпса” складалася з 12 чалавек, 10 з якіх былі даследчыкамі. Карабель меў мабільную лабараторыю для даследаванняў у адкрытым акіяне і падводных здымак. Мелася і пляцоўка для верталётаў. На “Каліпса” Кусто здзейсніў экспедыцыі ў Атлантычны, Індыйскі акіяны, Чырвонае, Чорнае, Аравійскае моры і ў Персідскі заліў. Загінуў карабель ў 1996 годзе пасля сутыкнення з баржай. Яго паднялі з дна і адбуксіравалі на французскую базу Кусто, марылі стварыць там музей, але мара засталася марай.

Сусветнае прызнанне Жак-Іў Кусто атрымаў пасля выхаду кнігі “У свеце цішыні” ў 1953 годзе. Фільм, зняты па ёй, атрымаў “Оскар” і “Залатую пальмавую галіну”. Па ўсім свеце амаль што ў рэжыме прайм-тайм трансляваліся яго фільмы, і найбольш вядомы – цыкл дакументальных стужак “Адысея каманды Кусто”.

Нязменны карабель Кусто “Каліпса”.

Аднак у адрас даследчыка выказваліся і крытычныя заўвагі, падчас вельмі жорсткія. Акрамя непрафесіяналізму і ненавуковасці работ, Кусто абвінавачвалі ў метадах даследавання марскога свету. Так, сцвярджалася, што ён забіваў рыб з дапамогай дынаміту. А ў фільме “Свет без сонца” знайшліпадробленыя кадры.

Нягледзячы на гэта, у 1957 годзе Кусто выбралідырэктарам Акіянаграфічнага музея Манака. Сюды ён перабраўся разам з сям’ёй. І пачалося: сканструявана “міска-нырэц” – кампактнае судна для падводных даследаванняў; на падводным карнізе каралавага рыфа збудавалі металічны дом для працяглага пражывання пяці акванаўтаў; яшчэ ніжэй размясцілася кабіна для двух чалавек. У 1965 годзе, ужо на глыбіні 110 метраў, усталяваны шарападобны дом для шасці акванаўтаў. Усё гэта дало магчымасць адкрыць нябачаны, нязведаны “паралельны свет” – свет Акіяна.

Вядома ж, Кусто выпраўляўся ў частыя экспедыцыі. Першая – у Чырвонае мора і заходнюю частку Індыйскага акіяна, дзе назіралі ў асноўным за акуламі. Пазней, у Атлантычным акіяне, Кусто заняўся падводнай археалогіяй (адзін з першых у свеце). У сямідзясятыя гады “Каліпса” скіравалася да Антарктыды, гэтым разам сачыць за кітамі. Кусто, дарэчы, адкрыў, што яны падтрымліваюць зносіны з дапамогай эхалакацыі. Таксама ён выступіў этнографам і антраполагам: зняў дакументальную стужку пра абарыгенаў Вогненнай Зямлі.

Справаздачай вялікай, неацэннай працы даследчыка, які пражыў 87 гадоў, стаў грунтоўны том “Сусветны акіян”.

Кусто быў надзвычай узрушаны і ўражаны тым, як моцна разбурае чалавечая дзейнасць марскія экасістэмы. “Акіян – вялікі рэгулятар жыцця ўсёй нашай планеты”, – даводзіў ён людзям. У 1973 годзе ён заснаваў фонд “Каманда Кусто”, які і сёння займаецца акіянаграфічнымі даследаваннямі і аховай прыроды.

Наста ГРЫШЧУК

 

Цікава

Існуе міф, што Кусто прыняў іслам. Так, даследчык адкрыў, што моры не змешваюцца, а потым даведаўся, што ў Каране пра гэта было напісана яшчэ 1400 гадоў таму. Тады ён быццам бы ўсклікнуў: “Дальбог, Каран, ад якога сучасная навука адстае на 1400 гадоў, не можа быць мовай чалавека. Гэта сапраўдная мова Усявышняга!” Насамрэч нічога падобнага не адбывалася. Міф аспрэчаны афіцыйнымі дакументамі.

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Усё, што трэба ведаць пра замяшчальную гарманальную тэрапію

Усё, што трэба ведаць пра замяшчальную гарманальную тэрапію

Лішняя вага, бяссонніца, прылівы, парушэнні ціску і астэапароз — далёка не ўсе праявы, якія падпільноўваюць жанчыну ў пэўным узросце. 

Спорт

Вячаслаў Грэцкі: Часам называюць мяне Уэйнам

Вячаслаў Грэцкі: Часам называюць мяне Уэйнам

Пра знакамітае прозвішча і сучаснасць беларускага хакея.

Эканоміка

Ці можна кіраваць попытам спажыўцоў?

Ці можна кіраваць попытам спажыўцоў?

Ад спантаннай пакупкі са «зніжкай па-беларуску» можна не толькі не атрымаць якой-небудзь эканоміі, але і пераплаціць за яе.

Культура

У Мінск прыедуць «Іліяда» на папірусе і найстаражытнейшыя фрагменты Бібліі

У Мінск прыедуць «Іліяда» на папірусе і найстаражытнейшыя фрагменты Бібліі

Выстаўка адкрываецца ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі.