Вы тут

«Во браткі, я робу маю: век насіць і не знасіць!..»


Што было, было. Адна жанчынка вырашыла жыццё змяніць: усё чыста кінула — падалася ў свет, прычым з новым мужам.


Што заставалася старому? Ды, вядома ж, — падацца ўслед. Праўда, не за ёю. Ён адзін (на шчасце ці на жаль — хіба разбярэш?) паехаў у вёску. Думаў — на нейкі час. А выйшла...

Значыць, хаціна — якая-ніякая — у гэтага чалавека была. Ён узяўся парадак наводзіць: дзе сваімі рукамі, а дзе і чужымі нешта пераклейваць, фарбаваць, мяняць мэблю, платы...

Пакуль шчыраваў, вёска за ім назірала ды памагала пакрысе — у асноўным парадамі. Але і справы таксама былі: нехта рыштунку пазычаў, нехта — «ад знаёмай каровы» малако з тварагом прыносіў... Адзін мужык чорнага катка падарыў (а то, сказаў, мышы заядуць), другі — сабачку (а то, маўляў, што гэта за дом без вартаўніка: так і абакрасці могуць).

Але ж найбольш заезджага ўразіў трэці. Той без нічога-ніякага да ягонай хаты трактар падагнаў, і, пакуль гаспадар у краме быў, — задыскаваў агарод. Сказаў: «Усё, можаш бульбу садзіць». «Навошта? Я за зіму мяшка не з'ядаю. Мне прасцей будзе купіць», — стаў бараніцца дабраселец... Чым вельмі абурыў вяскоўца: «Вы паглядзіце на яго! — прапанаваў той Бог ведае каму і сам утаропіўся першым. — Мы тут дурныя ўсе да аднаго, мы бульбу садзім, а ён — дык разумны: ён не будзе!»

Што пасля гэтага заставалася рабіць? Ну вядома ж: пасадзіў той заезджы бульбу, потым, «як усе», баранаваў, абганяў, акучваў, палоў, збіраў «скавародскіх» жукоў...

Але ж не без толку: урадзіла ягоная картопля! Капае ўжо, са смакам есць (бо свая!), склеп для яе ж будуе. Больш за тое, задумваецца, можа, і праўда купіць парасят, калі ёсць чым карміць?

Карацей, «прапаў» чалавек — прынамсі, для горада. А вёска — рада, бо, што казаць, на ўліку там кожны добры чалавеча, кожная новая сям'я. Вось і гэтага, так бы мовіць, «энергетыка» (кіньце вочкам на верхні здымак. — Аўт.), вяскоўцы цёпла прынялі. «Здзівіў ён мяне, — прызнаецца, у прыватнасці, спадарыня Галіна Пятроўская са Смаргоншчыны. — Столькі дроў мае! У мяне вось муж і трое сыноў, і то столькі не насеклі. Значыць, пашчасціла нейкай жонцы:

Добра Коля дроўцы коле!

На падворачку кладзе...

Хто за Колю замуж пойдзе

Той зімой не прападзе!»

За гэтым Колем — як выглядае — не прападзе... ніколі, бо ён мала таго, што дроў насек (на сем зім), ён жа яшчэ і зямлю ўзорвае. А значыць, будзе, магчыма, бульбу садзіць (з усімі адсюль наступствамі — у выглядзе... парасят)?

Дарэчы, тая ж спадарыня Пятроўская згадвае ў сваім лісце, як некалі трапіла на з'езд настаўнікаў, як сустрэла там сваю аднагрупніцу Лену. «Даўно мы з ёй не бачыліся — мелі аб чым пагаварыць, — піша спадарыня Галіна. — У яе, расказала, памёр першы муж,  яна выйшла за другога, якога некалі вельмі кахала. «Ну і каторы ж лепшы?» — папыталася я ў Лены. І ў адказ пачула: «Цяжка сказаць, бо свайго першага, я не вельмі і любіла, але ж дзяцей нажыла, а яшчэ, ці паверыш, сем гадоў яго дровамі грубку паліла! Рукасты быў, працаўнік. А з гэтым, з другім...»

З другім, як падалося, да месца будуць радкі спадарыні Алены Кулік з Валожыншчыны:

Працы многа на падворку,

Без мужчыны — цяжка жыць...

З «Брэстэнерга» кліч Міколку

Каб араць, калоць, касіць...

Мала верагоднага ў тым, што прадпрыемства, якое забяспечвае цяплом і святлом не толькі сваю вобласць, але і суседнія (нават замежныя), аказвае паслугі па нарыхтоўцы сена і дроў... А з іншага боку — пра заўтрашні дзень трэба думаць усім. А значыць, грэх не пагадзіцца са спадаром Віктарам Трайкоўскім з Мінска:

Даражэюць нафта, газ,

Бо запасы —

у бок змяншэння...

Дык мо горай стане ў нас

З ацяпленнем, асвятленнем?

Хваляванне — без прычын,

«Брэстэнерга» ўжо гатова:

Прапануе ўсім мужчын,

Сілу рэк, вятроў і дровы.

Хвала прадбачлівым, як той казаў! Але ж мае рацыю і спадар Васіль Мірончык з Бабруйска:

Як ты, браце, ні старайся,

Ад марозу — не ўцячы:

На «...энерга» спадзявайся,

Але ж дроўцы й сам сячы!

Кажуць, дарэчы, што найлепей — сукаватыя, бо яны двойчы грэюць: першы раз — пакуль колеш іх і другі — калі гараць. Шкада толькі (ва ўсякім разе спадарыні Любові Чыгрынавай з Мінска), што энергетык гэты адзін грэецца, што дапамогі яму няма:

У Пятровіча кабету

Не падымеш да абеду...

Каб раней ён гэта знаў,

Замуж іншую б узяў!

Але ж і цяпер страчана, магчыма, не ўсё? Парада — з таго ж канверта:

Ты пастаў у баразне

Паўлітровачкі са дзве.

Не паспееш і міргнуць,

Як «сяброўкі» набягуць.

І дапамогуць? Ці ўсё ж перашкодзяць?

А зрэшты — тут не пра жанчын, тут...

«Не ведаю, як хто, а я на апошнім здымку ўбачыў самага тыповага беларуса, — піша спадар Гаўрыш з Чавусаў. — Якраз ён і дэманструе нашу спрадвечную працавітасць, нашу запаслівасць і разлік на ўласныя сілы, наша імкненне быць незалежнымі».

Менавіта гэтыя рысы — як трэба разумець — і «прадыктавалі» наступныя радкі:

Ёсць сумненняў трохі ў нас,

Што ратунак — толькі газ.

А таму ў Яся дроў

Аж на некалькі гадоў,

Тона бульбы ў агародзе,

Хлеў, дзе ходзяць «кумпячкі»...

З крамы ж —

соль, запалкі й годзе.

Крызіс нам — да лямпачкі!

Гэтаму Ясю, яго жонцы, можа, і сапраўды?

У дзяцей іх таксама шанцы ёсць — і ў тых, што дапамагаюць бацькам, і ў тых, што не... Аб чым, дарэчы, хораша пішуць сужэнцы Ніна ды Іван Астроўскія з Мінска:

Паглядзі, які размах:

Ясь на хутары шчыруе,

Пакуль дзеці ў гарадах

Жываты сабе гадуюць.

Яны ездзяць да бацькоў

Хіба ўзімку, хіба потым,

Каб набраць сабе «дароў»,

Што здабыты сёмым потам.

Што казаць, дзеткі такія ёсць, прычым іх — нямала:

Гарадскім лягчэй жывецца —

Ёсць святло, прадукты, газ!

Скуль вось гэта ўсё бярэцца,

Вам не кожны дасць адказ, —

пішуць пра іх сужэнцы Астроўскія.

І гэта яшчэ за шчасце, калі «спажыўцы» проста не цікавяцца, а то ж могуць...

Спадар Мікола Кісель з Мінска, гледзячы на здымак, прыгадаў старую быль пра дровы. Помніце: ноччу ў акно нехта пастукаў: «Гаспадар, табе дровы патрэбны?» — «Не, на чорта?» — апярэдзіла тога жонка. Раніцай прачнуліся — дроў у двары нямашака. «Баба ёсць баба», — уздыхнуў муж... Як быццам сам адказаў бы неяк іначай, а тым больш спрасонку.

Адзінае, што ён падстрахавацца мог. Перш-наперш —

Дроў насек — што трэба...

Ноччу, бач — адняты:

Быў «стажок» пад неба,

Стаў жа «худаваты».

А каму не спіцца,

Хочацца за краты,

Па слядах пазнае

Гэты вось араты!.

Дык атрымліваецца, што ён не пад грады зямельку арэ, а спецыяльную паласу стварае (так лічыць яшчэ і спадарыня Чыгрынава) — на стыку сяліб, як на мяжы дзяржаў, бо яно ж і сапраўды:

Любіць вёсачка старанных,

Што ты там ні гавары:

Ну ніводнай жа заганы

У рупліўца ў двары!

Але і ён — шчырак, не зломак

Доўга паласу рабіў,

Каб суседзе — пустадомак,

Певуна не падпусціў.

А крый Бог пад сухія дровы...

Анекдот у тэму: група турыстаў хацела тыдзень-другі ў палатках пажыць — каля вады, каля рэчкі... Без вогнішча, без юшкі ім, ну, вядома ж, ніяк. Давялося пайсці да лесніка, добра падпаіць яго — папрасіць дроў. Той сказаў: «Бярыце, хлопцы, але так, каб я не бачыў. І ненадоўга».

А карацей — толькі ў спадара Анатоля Гарачова з Іўеўшчыны:

Са зменамі складана ладзіць

І тут не так, і там не тое...

Не кожны нават бульбу

садзіць,

Вось дровы на зіму — святое!

А яшчэ, відаць, — жаночыя капрызы. «Некалі ў мяне былі знаёмыя сужэнцы, — піша спадарыня Чыгрынава, — муж працаваў механізатарам, яго жонка — ветурачом. Трохі няроўны шлюб... Ва ўсякім разе свякроў часам казала сваёй адукаванай нявестцы: «Хай бы вы Колю што з адзежы купілі, можа, касцюм які-ніякі?» «А навошта ён яму трэба? Куды насіць, — фыркала нявестка. — У будні ён цэлымі днямі на працы, а ў выхадныя дома работы хапае. Я яму на складзе аж дзве спяцоўкі ўзяла».

Гэты дыялог, як трэба разумець, і падказаў спадарыні Чыгрынавай досыць сумныя радкі:

Янку свята, Янку будзень —

Боты ды спяцоўка...

Але ў жонкі яго будзе

Модная абноўка!

А зрэшты, адзін хоча сёе, другі тое, хто любіць гарбуз, а хто агуркі. Чытай: ёсць людзі, якім тую ж спяцоўку здымаць не хочацца, бо зручная, бо прыгожая, па фігуры. Вось і мужчына са здымка (паводле спадарыні Чыгрынавай) толькі выгляд робіць, што працуе, што дровы сячэ ды грады арэ, а на самай справе ён рэкламу робіць, аб'яўляе на ўвесь свет:

Во, браткі, я робу маю:

Век насіць і не знасіць!

Як паслужыць мне да... раю

Дык і там буду фарсіць!

Во які камплімент — сваёй фірме ды тым шаўцам-дызайнерам, што касцюм стварылі. Адзінае: на ўваходзе ў той рай могуць праблемы ўзнікнуць. Спытаюць апосталы: «Скуль, чалавеча?» Ён на абцасах крутнецца, спіну пакажа — чытайце, маўляў: «Брестэнерго». «А хіба ж гэта не беларускі горад, не беларускае прадпрыемства?» — здзівяцца «памежнікі». «Беларускія». — «А чаму ж тады не па-беларуску напісана?»...

Спытаюць так і, магчыма, не ў рай накіруюць, а... назад на зямлю, каб памылкі выправіў. Глядзіш, і затрымаецца на гэтым свеце, і пажыве яшчэ, папрацуе на зямлі і ў «Брэстэнерга»... «Я доўга думаў, з чым увязаць назву гэтай фірмы, бо дужа ж яна кідаецца ў вочы, — пісаў спадар Валерый Гаўрыш. — Падказку знайшоў у рэпартажы з фестывалю беларускага народнага гумару:

Зноўку смех у Аўцюках —

Свята — грандыёзнае!

А таму яго размах

Чутны аж у Лёзне!..

Шчыры дзякуй, землякі,

За такое свята:

Хоць не вельмі нафты ў нас,

Цеплыні багата!

Што праўда, тое праўда: і цеплыні, і дабрыні, і вершаў, і песень, і гумару, і...

Пералік гэты кожны можа прадоўжыць сам. Нам жа, як заўжды, застаецца падвесці вынікі.

Такім чынам найлепшыя радкі пра кабет каля пустой кінаафішы (гл. «Звязду» за 7 чэрвеня), паводле меркаванняў вялікага чытацкага журы, напісалі спадары Валерый Гаўрыш з Чавусаў, Мікалай Старых з Гомеля, сужэнцы Астроўскія з Мінска, спадарыні Валянціна Гудачкова з Жыткавічаў, Соф'я Кусянкова з вёскі Лучын Рагачоўскага раёна і Алена Кулік з вёскі Нелюбы Валожынскага...

Вось з гэтым, апошнім, меркаваннем, пагадзілася і журы маленькае, рэдакцыйнае. Таму прыз у выглядзе падпіскі на дарагую сэрцам газету на чацвёрты квартал бягучага года накіроўваецца на Валожыншчыну. Што, магчыма, цікава — дэбютантцы нашага, звяздоўскага конкурсу на лепшы подпіс да здымка.

Адкуль выснова — далучыцца да кола яго ўдзельнікаў ды паспрабаваць свае сілы аніколі не позна. Пішыце: умовы ранейшыя: коратка (колькасць прапаноў не абмежаваная, але ў кожнай не больш за восем радкоў), дасціпна, па-беларуску. Здымак, як заўжды, дадаецца.

Валянціна ДОЎНАР

dounar@zviazda.by

Фота Анатоля КЛЕШЧУКА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Карэспандэнт «Звязды» высвятляла, чаму так цёмна на асветленых вуліцах Магілёва

Карэспандэнт «Звязды» высвятляла, чаму так цёмна на асветленых вуліцах Магілёва

Вечарам прайсціся ўздоўж цэнтральнай вуліцы Першамайскай у Магілёве адно задавальненне.

Спорт

Баскетбаліст Бенджамін-Павел Дуду: У Гане мяне называлі белым

Баскетбаліст Бенджамін-Павел Дуду: У Гане мяне называлі белым

Мама Бена — беларуска, тата — ураджэнец Ганы.

Эканоміка

Куды звяртацца, калі грамадзяніну затрымліваюць зарплату?

Куды звяртацца, калі грамадзяніну затрымліваюць зарплату?

Адказ на гэта і іншыя пытанні — у гутарцы з Дзмітрыем Шаўчуком.