Вы тут

Ці ўсе арэхі — арэхі?


Калі мы кажам "арэхі", то адны пад гэтым словам маюць на ўвазе плады ляшчыны, другія — грэцкія арэхі. А ёсць жа яшчэ арахіс і кедравыя арэшкі — ды хіба ўсе пералічыш... Што ж у іх усіх агульнага?


З пункту гледжання батанікі — амаль нічога. А наогул, што ж такое арэх? Па батанічнай класіфікацыі тыпаў пладоў, арэх — сухі аднанасенны плод, і з тых арэхаў, якія я пералічыў вышэй, сюды падыходзіць толькі плод ляшчыны (фундук). Плод арэх (арэшак) маецца, напрыклад, у суніц. На кожнай ягадзе (якая таксама зусім нават не ягада па батанічнай класіфікацыі) такіх арэшкаў вялікае мноства.

Ну, а мы самі лічым арэхам штосьці такое, што мае цвёрдае шалупінне, і яго, гэтае шалупінне, трэба раскусваць (калі зубоў не шкада) або расколваць, каб дабрацца да смачнага ядра.

Сёння мы пагаворым пра ляшчыну і грэцкі арэх. Пачнем з ляшчыны, культурная форма якой называецца фундук.

Дзікарослая ляшчына шырока распаўсюджана і ў нашай краіне, другая назва яе — арэшнік. Яна расце часцей вялікім кустом і адносіцца да сямейства бярозавых. Нашы продкі здаўна збіралі пад восень плады арэшніку, вельмі смачныя і карысныя. А фундук, або ляшчына панційская, у дзікім выглядзе расце ў Закаўказзі і адрозніваецца ад нашай ляшчыны толькі больш буйнымі арэхамі. Вось чаму яе пачалі разводзіць у розных месцах, у тым ліку і ў нас, на Беларусі. А больш за ўсё фундук вырошчваюць у Турцыі (палова ад сусветнай вытворчасці). Там маецца два "арэхавыя" раёны — Трапезунд і Карасунд, дзе жыхары амаль пагалоўна занятыя вырошчваннем гэтых арэхаў.

Другі агульнавядомы арэх — грэцкі — таксама расце і ў дзікай пры родзе. На Каўказе і ў гарах Сярэдняй Азіі маюцца цэлыя лясы дзікарослага грэцкага арэха. У спрыяльных умовах дрэвы дасягаюць вышыні 30 і больш метраў і могуць жыць да 1000 гадоў. Культурная форма грэцкага арэха дае больш буйныя плады, такія ж смачныя і карысныя, як і фундук.

З батанічнага пункту гледжання плод грэцкага арэха, гэта... касцянка, сакавіты аднанасенны плод. Такі ж, напрыклад, у вішні ці слівы. І той грэцкі арэх, які мы бачым на пры лаўках — костачка, а не плод. У слівы мы костачку выкідаем, а ў грэцкага арэха, наадварот, толькі яе і выкарыс тоўваем.

Праўда, у Беларусі для гэтай расліны ўсё ж крыху халаднавата. Затое тут добра прыжыўся так званы манчжурскі арэх. Ягоныя плады вельмі падобныя на грэцкія і таксама ядомыя. Вось толькі костачка манчжурскага арэха мае вельмі тоўстыя сценкі, а смачнай мякаці ў ёй зусім мала, так што на Беларусі яго разводзяць у першую чаргу як дэкаратыўную расліну для азелянення вуліц.

Цікава ведаць:

  • Аніякага дачынення да Грэцыі грэцкія арэхі не маюць. Проста да нас іх калісьці прывозілі візантыйскія (грэчаскія) купцы. Адсюль і назва.
  • Ядры ўсіх костачкавых пладоў (вішня, сліва, абрыкос, персік) таксама ядомыя, але лепш іх не есці. Справа ў тым, што там змяшчаецца, хоць і ў невялікай колькасці, сінільная кіслата, а таму нават некалькі такіх "арэшкаў" могуць выклікаць сур’ёзнае атручэнне, асабліва ў дзяцей.

Генадзь АЎЛАСЕНКА

Друкуецца ў часопісе "Родная прырода"

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Магілёўскі прадпрымальнік — пра вытворчасць на перыферыі і адказнасць перад сабой і людзьмі

Магілёўскі прадпрымальнік — пра вытворчасць на перыферыі і адказнасць перад сабой і людзьмі

Сідаравічы — невялікі аграгарадок паміж Магілёвам і Быхавам. Менавіта тут знаходзіцца вядомая ў Магілёўскім раёне фермерская гаспадарка Сяргея Куцанава.

Грамадства

Ігар Карпенка: Адукацыя — гарант сацыяльнай стабільнасці ў грамадстве

Ігар Карпенка: Адукацыя — гарант сацыяльнай стабільнасці ў грамадстве

Аб прыярытэтах у адукацыі, вопыце работы ва ўмовах пандэміі каранавіруса і ідэалагічным складніку ў выхаванні мы задалі пытанні міністру адукацыі нашай краіны Ігару Карпенку.

Жыллё

Пажылыя людзі не могуць пераехаць з аварыйнага жылля у нармальнае. Чаму?

Пажылыя людзі не могуць пераехаць з аварыйнага жылля у нармальнае. Чаму?

Дом №76 па вул. Валгаградскай у Мінску быў прызнаны аварыйным яшчэ ў нулявых.

Грамадства

Cтаршыня Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў Андрэй Бугроў пра тое, як будзе развівацца сталіца

Cтаршыня Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў Андрэй Бугроў пра тое, як будзе развівацца сталіца

На VІ Усебеларускім народным сходзе тэме развіцця Мінска на наступныя пяць гадоў было аддадзена шмат увагі.