Вы тут

Мова ў бізнесе, рэкламе і царкве: што змянілася ў апошні час?


Якое месца рэальна займае беларуская мова ў сітуацыі дзяржаўнага дзвухмоўя? Ці трэба пашырыць яе выкарыстанне і ці ўсюды рэальна забяспечана выкананне нормаў дзяржаўнага двухмоўя, прапісанага ў Канстытуцыі?.. Над гэтымі і іншымі пытаннямі разважаюць навукоўцы з Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі сёння, у Міжнародны дзень роднай мовы.


- Сёлета мы адзначаем 500-гадовы юбілей беларускага кнігадрукавання. Гэта вельмі важная падзея ў жыцці беларускага народа, бо наша пісьмовая традыцыя, як і дзяржаўнасць, бярэ свае вытокі яшчэ з X стагоддзя, з Полацкага княства, – адзначыў дырэктар Інстытута мовазнаўства Ігар КАПЫЛОЎ. – Так гістарычна склалася, што Беларусь стала незалежнай дзяржавай толькі ў канцы XX стагоддзя. На працягу 25-ці гадоў ідзе актыўнае будаўніцтва краіны, пошук эканамічнай мадэлі развіцця, нацыянальнай ідэі. Я лічу, што ў гэтых працэсах беларуская мова адыгрывае выключна важную ролю. Сусветны вопыт, асабліва вопыт Еўропы XX - пачатку ХХІ стагоддзя, паказвае, што ні адна дзяржава, якая набыла незалежнасць, не страціла сваю нацыянальную мову – больш за тое, нацыянальная мова стымулюе дзяржаўнасць і кансалідацыю грамадства... Сённяшняя моўная сітуацыя ў Беларусі змянілася. Калі раней вёска заставалася галоўнай захавальніцай мовы, то цяпер сельскае насельніцтва складае толькі 22% ад усёй колькасці. Вялікую надзею ў справе захавання мовы ўскладаем на моладзь: вырасла новае пакаленне, якое сталела ўжо ў незалежнай дзяржаве. Маладыя людзі ўсведамляюць не толькі неабходнасць вывучэння замежных моў, але і нацыянальнай. Варта адзначыць і ролю бізнэсу: становіцца не толькі модным, але і прэстыжным весці справы па-беларуску. Пашыраецца доля рэкламы на нацыянальнай мове. Мова прысутнічае і ў царкве, як у каталіцкай, так і ў праваслаўнай.

Важным у сённяшняй моўнай сітуацыі з’яўляецца і міжнародны аспект. Фактычна кожны год за межамі нашай краіны адкрываюцца цэнтры беларускай мовы і культуры.

Як адзначыў дырэктар Інстытута мовазнаўства, гэта адбываецца не толькі ў суседніх славянскіх краінах, такіх як Сербія, Польшча, не толькі на постсавецкай прасторы, напрыклад, у Азербайджане, але і ў далёкім замежжы – Германіі, Кітаі, Японіі. Сёння іспанскія студэнты пішуць вершы па-беларуску, баск працуе над доктарскай дысертацыяй па заходнепалескіх гаворках, японцы спяваюць беларускія песні. Кітай афармляе тавары, якія паступаюць у нашу краіну, на дзвюх дзяржаўных мовах (беларускай і рускай) – гэтак жа робяць Польшча і Украіна. Усё гэта сведчыць пра тое, што нашу краіну і нацыянальную мову паважаюць у свеце.

- Вопыт 25-гадовага існавання незалежнай Рэспублікі Беларусь і практыка дзяржаўнага будаўніцтва паказваюць, што пашырэнне беларускай мовы ў асноўныя сферы ўжытку павінна грунтавацца на канстытуцыйным палажэнні аб дзяржаўным двухмоўі ў краіне і строгім выканнанні яго прынцыпаў, – адзначыў першы намеснік дырэктара па навуковай рабоце Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры Аляксандр ЛУКАШАНЕЦ. – Сутнасць дзяржаўнага двухмоўя заключаецца, з аднаго боку, у безумоўным праве кожнага грамадзяніна карыстацца ў сваёй дзейнасці любой дзяржаўнай мовай, магчымасці атрымліваць любую інфармацыю (прававую, культурную, паўсядённую і г.д.) на любой дзяржаўнай мове. З другога боку, дзяржава ў адпаведнасці з Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь павінна рэальна забяспечыць гэтае права грамадзяніну. Менавіта таму ў сённяшніх умовах асаблівую актуальнасць набывае неабходнасць ажыццяўлення комплексу практычных мер, якія забяспечаць рэальнае пашырэнне беларускай мовы ў тыя сферы афіцыйнага ўжытку, дзе яна павінна выкарыстоўвацца як дзяржаўная мова краіны і мова тытульнай нацыі. Важнейшымі і надзённымі, безумоўна, трэба лічыць наступныя.

  • Падрыхтоўку, абмеркаванне і прыняцце ўсіх законаў Рэспублікі Беларусь, указаў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, пастаноў Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь і іншых заканадаўчых актаў на абедзвюх дзяржаўных мовах і наданне ім аднолькавай законнай сілы. Ажыццяўленне гэтага палажэння дасць магчымасць кожнаму грамадзяніну атрымліваць неабходную прававую інфармацыю на прымальнай для яго мове.
  • Забеспячэнне дзяржаўных і іншых устаноў поўным камплектам афіцыйных бланкаў і форм, у тым ліку фінансавых, на абедзвюх дзяржаўных мовах. Практычнае ажыццяўленне гэтай умовы дае магчымасць кожнаму грамадзяніну карыстацца пісьмовай мовай ва ўсіх сферах сваёй дзейнасці.
  • Абавязковую наяўнасць неабходнай інфармацыі на харчовых, спажывецкіх і прамысловых таварах, лекавых прэпаратах, якія распаўсюджваюцца на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь, на дзяржаўных беларускай і рускай мовах. Гэты аспект сёння павінен разглядацца таксама і з пазіцый забеспячэння бяспекі жыцця грамадзяніна.

Аасаблівую актульнасць названай праблемы пацвярджае і абмеркаванне праекта Закона Рэспублікі Беларусь "Аб абароне правоў спажыўцоў" падчас "круглага стала" ў Палаце прадстаўнікоў (БелаПАН , 15.02.2017). У гэтай сувязі выклікае здзіўленне пазіцыя па гэтым пытанні начальніка ўпраўлення абароны права спажыўцоў і кантролю за рэкламай Міністэрства антыманапольнага рэгулявання і гандлю Ірыны Барышнікавай, якая лічыць, што "давядзенне інфармацыі аб тавары не толькі на рускай мове, але і на беларускай" з’яўляецца несвоечасовым. Узнікае пытанне, чаму дзяржаўны чыноўнік такога ўзроўню прысвойвае права вызначаць, якой мовай павінны карыстацца спажыўцы?

Яшчэ больш незразумелай з’яўляецца пазіцыя старшыні парламенцкай камісіі па жыллёвай палітыцы і будаўніцтве Юрыя Дарагакупца, які лічыць, што нельга навязваць людзям, на якой мове размаўляць.

Згодна з такой логікай атрымліваецца, што выкарыстанне ў інфармацыі аб таварах дзвюх дзяржаўных моў (рускай і беларускай) з’яўляецца навязваннем мовы, а выкарыстанне толькі адной рускай – не? Відаць, у вырашэнні такіх важных пытанняў моўнага жыцця краіны неабходна кіравацца не асабістымі меркаваннямі, а строга прытрымлівацца заканадаўства краіны, прынцыпаў дзяржаўнага двухмоўя і палажэнняў Сусветнай дэкларацыі правоў чалавека.

  • Забеспячэнне рэальнай двухмоўнай кампетэнцыі службовых асоб усіх узроўняў. Веданне дзяржаўных беларускай і рускай моў павінна стаць асноўным крытэрыем прафесійнай адпаведнасці займаемай пасадзе.
  • Забеспячэнне ў працэсе атрымання вышэйшай і спецыяльнай адукацыі дастатковай беларускамоўнай кампетэнцыі спецыялістаў, што будзе спрыяць выкарыстанню беларускай мовы ў прафесійнай дзейнасці. Асаблівую актуальнасць праблема набывае ў сферы падрыхтоўкі педагагічных кадраў, паколькі кожны настаўнік павінен быць падрыхтаваны да выкладання свайго вучэбнага прадмета на любой дзяржаўнай мове.
  • Увядзенне абавязковага тэсціравання па абедзвюх дзяржаўных мовах на выпускных выпрабаваннях для школьнікаў і ўступных экзаменах для абітурыентаў. Гэтая мера дазволіць істотна павысіць моўную (у тым ліку беларускамоўную) кампетэнцыю выпускнікоў школ і будзе садзейнічаць псіхалагічнаму камфорту асобы ў двухмоўным грамадстве.

Рэалізацыя гэтых і комплексу іншых мер дазволіць: а) забяспечыць выкананне прынцыпаў дзяржаўнага двухмоўя ў нашай краіне; б) рэалізаваць на практыцы права грамадзяніна на атрыманне інфармацыі на любой дзяржаўнай мове ў двухмоўным грамадстве; в) ажыццявіць магчымасць атрымання адукацыі на любой дзяржаўнай мове; г) павысіць беларукамоўную кампетэнцыю сучаснага беларускага грамадства; д) забяспечыць псіхалагічны камфорт грамадзяніна ў двухмоўным грамадстве; е) сфарміраваць пачуццё гонару асобы і годнасці нацыі; ж) умацаваць прэстыж Рэспублікі Беларусь як прававой дэмакратычнай дзяржавы, якая паважае свае нацыянальныя каштоўнасці і паспяхова інтэгруецца ў еўрапейскую і сусветную супольнасць, захоўваючы нацыянальную адметнасць.

Таксама навукоўцы звярнулі ўвагу на важнасць выкладання па-беларуску ў вышэйшых навучальных установах.

Ніна ШЧАРБАЧЭВІЧ

Фота БЕЛТА

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Уладзімір Краўцоў пра тое, як будзе развівацца Гродзенская вобласць

Уладзімір Краўцоў пра тое, як будзе развівацца Гродзенская вобласць

Кіраўнік Гродзенскай вобласці — аб розніцы паміж усходам і захадам, паразуменні фермераў і буйных агракомплексаў, спосабах прыцягнення турыстаў і прыватнай ініцыятыве ў рэстаўрацыі будынкаў.

Грамадства

Смеццевы калапc: рэальная пагроза?

Смеццевы калапc: рэальная пагроза?

Як у нашай краіне вырашаецца праблема з утварэннем і ўтылізацыяй адходаў.

Грамадства

У Мінск прыляцела даўгахвостая кугакаўка

У Мінск прыляцела даўгахвостая кугакаўка

Сенсацыя ў свеце беларускай фаўны — у Мінск прыляцела сава-«чырванакніжніца».

Грамадства

Колькі прадуктаў і адзення нам неабходна для нармальнага жыцця?

Колькі прадуктаў і адзення нам неабходна для нармальнага жыцця?

Колькі малака і яек беларус ужывае за месяц?