Вы тут

Хараство з бабуліных куфраў


Прыгожы жаночы твар, акаймаваны бялюткай наміткай з паскам чырвонага арнаменту, глядзіць з вокладкі альбома «Традыцыйны беларускі касцюм», што пабачыў свет у выдавецтве «Беларуская навука». Падрыхтавалі яго вядомыя даследчыцы беларускага народнага тэкстылю Марыя Віннікава і Паліна Богдан, у актыве якіх — шматлікія выданні і публікацыі самага рознага кшталту па гэтай галіне нацыянальнай культуры.

І вось — шыкоўны альбом з сотнямі арыгінальных фотаздымкаў, якія прадстаўляюць традыцыйнае святочнае адзенне беларусаў ва ўсёй яго рэгіянальнай і лакальнай разнастайнасці, адпрацаванасці і вытанчанасці крою, арнаментыкі, каларыстыкі. Праўда, выданне не прэтэндуе на паўнату і ўсеахопнасць матэрыялу па адной з найбольш яркіх і багатых галін традыцыйнай мастацкай культуры беларусаў. Задача ставілася больш вузкая: данесці да шырокай грамадскасці часцінку тых скарбаў, што не адно дзесяцігоддзе збіраліся супрацоўнікамі Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору, сёння — Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры Нацыянальнай акадэміі навук.

Спецыялісты добра ведаюць, якія мастацкія багацці захоўваюцца ў фондах аддзела старажытнабеларускай культуры, як і тое, што іх зборы традыцыйнага касцюма — адны з найбагацейшых у Беларусі. Часткова яны прадстаўленыя ў экспазіцыі, што мае неафіцыйны статус музея і куды, у прынцыпе, пры жаданні няцяжка патрапіць. Але ж у экспазіцыі (як, зрэшты, і ў любым іншым музеі) дэманструецца далёка не ўсё. Да таго ж, касцюм у вітрыне ці на манекене не стварае таго ўражання, як на чалавеку, для якога ён быў прызначаны, як у тым прыродным ці рукатворным атачэнні, дзе ён глядзеўся натуральна і арганічна. Вось гэтую натуральнасць, паўнату мастацка-пластычнага выяўлення і паспрабавалі адлюстраваць аўтары альбома.

Зрэшты, гэта была ўжо заключная стадыя шматгадовай працы над выданнем. Бадай, толькі спецыялісты пасапраўднаму могуць ацаніць увесь папярэдні аб’ём работы: у музейныя ж сховішчы ўзоры традыцыйнага касцюма трапляюць не самі па сабе і ў большасці выпадкаў далёка не ў такім стане, як мы бачым на фотаздымках. Аўтары альбома не толькі шмат гадоў рупліва збіралі ацалелыя скарбы народнай мастацкай творчасці, але і самі прыводзілі іх у належны стан, нават аднаўлялі страчаныя ці папсаваныя дэталі і кампаненты. Такое вось грунтоўнае, усебаковае, дасканалае «пранікненне ў матэрыял» не магло не даць адпаведнага выніку. Да ўсяго, самі ж даследчыцы рабілі здымкі, сагітаваўшы прыхільнікаў традыцыйнай культуры апрануць традыцыйныя строі.

І вось жа якая цікавая рэч: гарадское дзяўчо мяняе звыклыя джынсы і красоўкі на традыцыйны святочны касцюм — і дзівосным чынам ператвараецца, набывае нейкую асаблівую годнасць, зграбнасць, сапраўдную прыгажосць. А гэтае ж хараство стваралі нашыя продкі.

Матэрыял у альбоме размешчаны па агульнапрынятым прынцыпе — у адпаведнасці з гісторыкаэтнаграфічным раяніраваннем Беларусі. У народным адзенні (ды яшчэ хіба што ў традыцыйных ручніках) рэгіянальныя і нават лакальныя адметнасці ў большасці выпадкаў даволі відавочныя. Здавалася б, кампаненты ўсюды адны і тыя ж: сарочка, спадніца, фартух, безрукаўка; мужчыны насілі штаны і падперазаную поясам сарочку. Аднолькавы, на першы погляд, і характар арнаментыкі: шлячкі ромбагеаметрычнага дэкору сімвалічнага чырвонага колеру кампануюцца па краях розных прарэхаў у адзенні, ахоўваючы такім чынам цела чалавека ад пранікнення злых сіл. Але асаблівасці крою, стылістыка кампанентаў, насычанасць дэкору і яго размяшчэнне нярэдка прыкметна розняцца, што і пастараліся паказаць аўтары выдання.

Праўда, не ўсё так проста. Ранейшыя выданні па народным адзенні дэманструюць яўную перавагу палескіх строяў і амаль поўную адсутнасць іх з Панямоння ці Паазер’я. Яно і зразумела: калі на Палессі традыцыйны касцюм, няхай сабе і прыкметна зменены, бытаваў яшчэ паўстагоддзя таму, то на той жа Віцебшчыне ён быў рэдкасцю ўжо ў пачатку ХХ стагоддзя, таму адшукаць тут сёння нават асобны кампанент — марная справа. Але зусім не дарэмныя высілкі рупліўцаў — скажам, майстроў з Лепельскага раённага цэнтра рамёстваў, якія па рэдкіх ацалелых матэрыялах, архіўных і літаратурных звестках узнавілі (у тым ліку ў матэрыяле) колішні мясцовы касцюм — выразна адметны і вытанчана прыгожы. Ён таксама прадстаўлены ў альбоме, як і рэканструкцыі страчаных строяў, зробленыя (па распрацоўках аўтараў выдання) майстрамі прадпрыемства «Скарбніца».

У выніку матэрыял па адным з найбольш прадстаўнічых відаў нацыянальнай культуры пададзены па рэгіёнах адносна раўнамерна. Трэба, скажам, апрануць мясцовы фальклорны калектыў — можна не ламаць галаву ці распрацоўваць нейкі неіснуючы сярэднебеларускі варыянт адзення: бяры альбом, шукай патрэбны строй…

Яўген САХУТА

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

 Эксперт: Да новага года рост цэн на нерухомасць спыніцца

Эксперт: Да новага года рост цэн на нерухомасць спыніцца

А калі і падрасце, то не больш чым на 0,5-1 працэнт.

Грамадства

Як і хто дапамагае змагацца з восамі ў кватэры?

Як і хто дапамагае змагацца з восамі ў кватэры?

Неяк ранкам я знайшла ў сябе на кухні некалькі вос. 

Культура

Форум тэатральнага мастацтва «ТЭАРТ» пакінуў на сэрцы рваныя раны

Форум тэатральнага мастацтва «ТЭАРТ» пакінуў на сэрцы рваныя раны

Мядзведзь на сцэне, Чэхаў на мове жэстаў і самая дакладная перадача стану дэпрэсіі.