Вы тут

Мікола Мятліцкі. Зораў палатно жывое


Мятліцкі Мікалай Міхайлавіч нарадзіўся 20 сакавіка 1954 года ў вёсцы Бабчын Хойніцкага раёна Гомельскай вобласці. Пасля заканчэння філалагічнага факультэ- та Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У. І. Леніна (1977) працаваў карэс- пандэнтам штотыднёвіка «Літаратура і мастацтва», з 1983 года — рэдактар выдавецтва «Мастацкая літаратура». У 2002—2014 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Полымя».

Аўтар зборнікаў паэзіі «Абеліск у жыце» (1980), «Мой дзень зямны» (1985),«Ружа вятроў» (1987), «Шлях чалавечы» (1989), «Палескі смутак» (1991), «Бабчын» (1996), «Жыцця глыбінныя віры» (2001), «Замкнёны дом» (2005), «На беразе маім» (2010), «Цяпло буслінага крыла» (2010), «Чалавек падымае неба» (2012) і інш.

Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі (1986), Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь імя Янкі Купалы (1998), Літаратурнай прэміі «Залаты Купі- дон» (2010), Спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры  і мастацтва (2013).

*  * *

Як на крызе па моры — на Зямлі па Сусвеце плывём,

Ды падчас, не падняўшы галовы, пад небам жывём.

І капошымся ў справах аседлых, бы ў глебе краты.

І не бачым прастуджаных зорак скупой зіхаты.

І не верым, грунт наш — Сусвету малюткі шматок.

Дні сплываюць…

Стагоддзі…

І ўсё новы віток

Вакол Сонца за год з намі робіць старая Зямля.

Няўжо згаснем на ёй так прыкута і мы спакваля?

 

*  * *

Я прывітаў вясну ў лясным надрэччы,

Яшчэ зусім азяблая, яна

Паведала пры першай жа сустрэчы

Вільготна чутым подыхам: вясна!

 

А потым увабралася у сілу —

Шапоткаю лістотай і травой,

Разнасцежанай вышай небасхілу,

Зарой пунцова-яснай, агнявой,

 

І дзьмухаўцоў жаўцянымі вачамі,

Беларужовай квеценню садоў,

Размахам крыл бусліных над палямі

І трэлямі натхнёных салаўёў,

 

Вясёлкай, што стынь хмар аперазала,

І плёскатам рачнога ручая,

І гучнаспевам птушак — мне сказала

Ўсёй сутнасцю жывою: гэта — я!

 

Акінуўшы вачыма далягляды,

Усцешыўся красой яе спаўна.

І па-зямному быў шчасліва рады,

Што й гэтая яшчэ — мая вясна!

 

Што сэрцам чую вокліч стагалосы,

Хоць так зазыўна трубяць жураўлі.

Што нашы з ёй жыццёва зліты лёсы

Прысутнасцю часовай на зямлі.

 

*  * *

Халодныя ночы, гарачыя дні,

Ніякага ладу ў нябеснай канторы.

Днём шчодрае сонца пячэ з вышыні,

А ноччу міргаюць празяблыя зоры.

 

І хоць бы якая крапліна дажджу,

Пажухла трава, сшэрхла лісце бярозы.

Ад чэрвеньскай золкае рані дрыжу,

Нат як не дрыжаў і зімой у марозы.

 

Што стала са светам? — адказу няма.

Даўно ўжо планету зыбуча хістае.

У тропіках снегам цярусіць зіма,

А з Арктыкі лёд ручаямі ўцякае.

 

Няўжо надарвалася сэрца Зямлі

І збілася з рытму, заходзіцца ў спудзе?

А можа, яму стаць такім памаглі

Глумотай сваёй мы, нікчэмныя людзі?

 

*  * *

Прыкмеціў лабасты валун на імшарыне,

Ён безліч вякоў праляжаў на зямлі.

І думкі мяне ў даўніну павялі,

У тыя грымотныя дні санцажарыя,

Дзе талыя воды абшарам цяклі.

 

З дна Балтыкі дальняй ільдамі прыкочаны

Асколак Валдая — халодны валун,

Над ім насмяяўся ўзлаваны Пярун,

І лёд раставаў, ручаямі падточаны,

І грала прырода ў дзве тысячы струн.

 

І вось — уссядаю на троне у Вечнасці,

Няма старажытней — ці знойдзеш другі?

Паганскія ўсталі навокал багі,

І час перад імі ў сваёй хуткацечнасці

Не гэтакі ўжо і зацяжна-даўгі.

 

Валун, ён дасягне пары той нязнанае,

Калі пераменіцца ўсё навакол.

Адно ацалее пад ім траўны дол,

Ды памяць успыхне, як кветка курганная,

Усцешліва смокчучы шэры падзол.

 

*  * *

Зноў купальская ноч

запаліла агні над ракой.

Я згадаў,

што калісь 

нашы продкі

Часінай такой

Уступаліся, голыя, 

ноччу ў цёмнае рэчкі ваду

І рукамі, дзябёлыя,

там лавілі дзяўчат, маладух.

І да самага рання

ў прыбярэжнай гушчэчы травы

Іх таміла каханне,

і было не падняць галавы.

Песня чулася дзесьці.

І дзявочы задзірысты ўскрык.

Нараджаліся дзеці

у наступны ужо сакавік.

А забыты жаданы

цалаваўся назаўтра з другой.

Падрасталі Багданы,

на мужчын пазіралі з тугой.

Хто іх бацька, не зналі —

і ў матуль не пыталі сыны.

А пасля на Купалле

у раку уступалі й яны.

Іх гарачае цела

дакраналася палкіх грудзей.

Шмат гадоў праляцела,

адшугала багата падзей.

Зноў сягоння Купалле

уступіла на бераг ракі.

Зноў кастры хлопцы паляць

і пускаюць дзяўчаты вянкі.

Зноўку папараць-кветку

іх нашчадкаў шукаюць сыны,

Ды пра юр вольны гэткі

чуюць казку сівой даўніны.

 

ПРЫЗБА

Апошняя, адзіная ў сяле —

Адарчына прыземістая прызба.

Мінула колькі год ужо, але

Яна і сёння, быццам часу прызма,

 

Праз шкло якой мінулае відно —

Нясцёртае, трывучае, жывое:

Андаракоў згрубелае сукно,

І столкі — палатняныя сувоі,

 

І ручнікоў натканых белата,

Сурвэтак і настольнікаў карункі.

І стуль, дзе мкне гамонкі хрыпата,

Адарчын голас далятае стрункі:

 

— А от наткала! Дужасці стае.

Зірніце, дзеўкі, на маё багацце!

І прызбы мала. У гады мае

Шчэ, склаўшы рукі, не сядзіцца ў хаце.

 

Бярыце, даспадобы што каму.

На памяць дзецям аддасце калі-та.

Натку яшчэ за сцюжную зіму,

Калі не возьме на клады Мікіта.

 

— Ты што, Адарка, і свайго стае, —

Ёй гаварылі ўсцешныя кабеты,

І пальцамі — усе да аднае —

Абмацвалі скарб самачынны гэты.

 

І вохкалі здзіўлёна: — Вот узор!

А тут, глядзіце, дзівата якая!

Гляджу на прызбу. Бы чародка зор

З нябёс высокіх на зямлю злятае.

 

Даўно магільны погарб на кладах —

Згарнула рукі ўвішныя Адарка.

А прызба там, у страчаных гадах,

Скарб прада мною развінула ярка.

 

І часу плынь няспынліва цячэ,

Усходзіць ранкам сонца агнявое.

Гляджу на прызбу. І сягоння тчэ

Адарка з зораў палатно жывое.

 

Не прытаміцца ткаллі нікалі,

Не скласці рук ссамочаных без працы.

І тыя дні, што ў вечнасць уцяклі,

Яе узорам зырка разгарацца.

 

ХЛЕБ І ПЕСНЯ

З народнага

Неяк ранкам на прадвесні

Па дарозе палявой

Ішлі разам Хлеб і Песня,

Гаварылі між сабой.

 

Хлеб і кажа: — Як пачую,

Што цябе пяе жняя,

Траціць час свой у пустую,

Дык злуюся ж вельмі я.

 

Тут з-за лесу прэцца хмара,

Хутка дождж густы палье,

А яна — аб долі марыць,

Лена жне, а ўсё пяе.

 

І тады падыме вочы,

Страпянецца ўсім нутром,

Як паблізу загрукоча

Басавіта-спудна гром.

 

І снапы ужо хапае,

Ставіць бабкі неўпапад,

З нівы шпарка уцякае,

Бы сячэ па лытках град.

 

А дажджу таго — са жменю,

Ёй вярнуцца б — жаць пара,

А яна — і дзе сумленне? —

З песняй крочыць да двара.

 

Каласы мае тугія

Зерне роняць на зямлю.

Ох, павер мне, спевы тыя

З даўніх пор я не люблю.

 

Адказала Песня Хлебу,

За жывое ўзяў яе:

— Гэтак гневацца ці трэба?

Ну, падумаеш — пяе.

 

Я — душа яе жывая

І сардэчнае цяпло.

Без мяне б і ураджаю

Ў полі гэтым не было.

 

Каб душа не заспявала

Чалавечая здаўна,

Ў полі б жыта не ўставала,

Не чарнела баразна.

 

Я была заўжды падмогай

У нялёгкай працы той.

Ліў ён, сейбіт, поту многа

На зямлі не раз пустой.

 

Чуў галас дзяцей у хаце,

Сам пра голад забываў.

Ты яго, мой любы браце,

Не заўсёды шанаваў.

 

На стале з’яўляўся рэдка,

Быццам пан, заўжды сіпеў.

Гаспадар — таму я сведка —

Мала еў, а песні пеў.

 

Ён нячаста быў шчаслівым,

Бо гібела ўся сям’я.

Ад таго мо жаласлівай,

Песняй долі, стала я.

 

Тою раніцаю весняй,

Дзе спявалі жаўрукі,

Абняліся Хлеб і Песня,

І па сёння — дружбакі.

 

ПАМЯЦІ ЯНКІ СІПАКОВА

Іван Данілавіч, сцюжнай зімою,

Дзе веі галосяць на скрушны свой лад,

Вам выпала

Са смерцю самою

Падацца на веча

Славянскіх балад.

 

Туды, на палі дзей векапомных,

Куды ў стагоддзях не раз ішла,

Дачасна яна хадой нястомнай

Услед за сабою і Вас павяла.

 

«Паглянь, — сказала, — тут колькі легла

Вояў славянскіх народаў зямлі.

Агнём іх паліла, мячом іх секла,

Каб у нябыт назаўжды сышлі.

 

Ты ж акрапіў іх вадой жывою,

Непаслухмянец сякі-такі,

Даў ім адзінае — слова-зброю,

І абяссмерціў іх на вякі.

 

Як мне цяпер іх караць нанова?

Як асмяроціць мне іх цяпер?

Зноў падступлюся — страляе слова,

Нават да смерці ў іх недавер.

 

Кожны мне косці патрушчыць рады,

З рук маіх вырваць прагне касу».

 

Перачытаў вашы балады,

І агарнулася сэрца ў сум.

 

Іван Данілавіч, смерці не верце,

Голас ілжывы яе, не жывы.

Вы і сягоння ў вашым бяссмерці —

Вечнай паэзіі вартавы.

 

*  * *

Як на планеце вырас Чалавек!

Калісь не бачыў дальш сваёй пячоры.

Асвоіў блізляжачыя прасторы,

А потым — сцежку ў лес глухі прасек.

І не адзін яшчэ мінуўся век,

Як, на рухавасць і прыдумку скоры,

Пачаў цягаць ляшчоў з тутэйшых рэк.

А сёння ўжо — трымае ў пальцах зоры.

 

Як на планеце ўздужаў Чалавек!

 
   

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Партызанскія рукапісы — бясцэнныя сведчанні ваеннага часу

Партызанскія рукапісы — бясцэнныя сведчанні ваеннага часу

Партызанскія часопісы — насамрэч унікальныя інфармацыйныя зборнікі, значэнне і важнасць якіх разумелі ў тым ліку іх стваральнікі і чытачы.

Грамадства

Беларускія навукоўцы прадставілі больш за 300 распрацовак і тэхналогій

Беларускія навукоўцы прадставілі больш за 300 распрацовак і тэхналогій

На юбілейнай выстаўцы Нацыянальнай акадэміі навук.

Эканоміка

Ніна Жалязнова: Мы, беларусы, па сваёй ментальнасці — людзі зямлі

Ніна Жалязнова: Мы, беларусы, па сваёй ментальнасці — людзі зямлі

«Звязда» ўжо неаднойчы пісала пра гэту незвычайную жанчыну.

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі нашых чытачоў

Вясёлыя гісторыі нашых чытачоў

Пра ўрокі іншай мовы і шчасце, калі ў доме гаспадар.