Вы тут

Юрась Панкевіч: Асвоіць дуду можа амаль кожны


Праз некалькі дзён Мінск стане сапраўднай сталіцай дударства: тут пройдзе вялікі «Дударскі фэст». У яго рамках адбудзецца канцэрт гуртоў, якія ў сваёй музыцы выкарыстоўваюць інструменты розных народаў, а даследчыкі і майстры падчас навуковай канферэнцыі прадставяць свае найноўшыя знаходкі і адкрыцці. Сёння дуда, яе гучанне, канструкцыя, — не дзіва для беларусаў. Усё больш і больш музыкаў асвойваюць інструмент, усё больш зразумелымі становяцца ўрокі грання на ім, а навуковыя пошукі фалькларыстаў, культуролагаў — глыбейшымі. Пра пераемнасць традыцый, змену пакаленняў музыкаў і сакрэты навучання сёння мы гутарым з майстрам, дударом, лідарам гурта Pawa Юрасём ПАНКЕВІЧАМ, які стаяў каля вытокаў сучаснага дударства.


— Цяпер фэст ладзіцца не штогод, як было раней, а толькі раз на два гады. Да таго ж Дударскі клуб не праводзіў традыцыйных танцавальных вечарын у гэтым сезоне. Як табе падаецца, публіка засумавала па такіх імпрэзах?

— Думаю, што не. Гурт Pawa і многія іншыя каманды досыць часта выступаюць у Мінску і іншых гарадах. Ды і танцавальныя вечарыны, дзе любіць бавіць час моладзь, таксама праходзяць незалежна ад дзейнасці Дударскага клуба. Больш таго, Мінск перастаў быць сталіцай руху. Вельмі актыўна далучыліся да справы нашы сябры з Маладзечна, дзе танцы пад дуду таксама сталі рэгулярнымі.

— Раней многія выканаўцы і майстры, якія стаялі каля вытокаў сучаснага дударства, адзначалі адсутнасць маладых музыкаў, што імкнуцца навучыцца граць на інструменце. Але ж сёння мы бачым, што іх кола пашыраецца...

— Магчыма, справа ў тым, што зараз больш дасканала распрацаваная сістэма навучання ігры на інструменце. Калі мы пачыналі адраджаць дуду, то многае напачатку рабілі шляхам спроб і памылак, да канца не разумеючы, у які бок ісці.

Сёння моладзь можа абапірацца на нашы напрацоўкі, звярнуцца па параду, пачытаць кнігі, паглядзець відэаўрокі «Дуда беларуская», якія я распрацаваў.

— Дарэчы, ці карыстаюцца яны папулярнасцю? Ты атрымліваў нейкія водгукі?

— Так, гэтыя запісы можна знайсці ў інтэрнэце ў вольным доступе. У іх я расказваю пра тое, як дуду выбіраць, наладжваць, як правільна музыканту трымаць паставу на сцэне. Урокі ўжо набралі шмат праглядаў, і сапраўды іх досыць актыўна каментуюць гледачы. Відэазапісы дазваляюць зразумець, як працуе «кухня» навучання ігры, з чым давядзецца сутыкнуцца музыканту-пачаткоўцу ў практыцы ў будучыні. Нават на першым этапе важна ведаць асноўныя элементы канструкцыі дуды, эстэтыку кожнага з двух відаў, распаўсюджаных на Беларусі — трохбурдоннай мацянкі і так званай лепельскай, аднабурдоннай. Таму ўрокі хутчэй можна назваць дударскім «лікбезам», які пры жаданні можа ператварыцца ў занятак жыцця.

— Ты жывеш у вёсцы на Ашмяншчыне, маеш свой дом. Для дудара і майстра важна знаходзіцца блізка да прыроды? Магчыма, гэта дапамагае па-іншаму ўспрымаць інструмент?

— Гэта важна для кожнага чалавека. Я гараджанін і люблю камфорт, але ў вёсцы пачуваюся сапраўды на сваім месцы. Тут жыццё ўспрымаецца па-іншаму, па-іншаму ставішся да працы. У горадзе мы многае атрымліваем, амаль не прыкладаючы намаганняў, таму больш лянуемся. А ў сваім доме ў вёсцы, каб было цёпла ў хаце, пра гэта трэба клапаціцца, прыкладаць намаганні. Каб была ежа на стале, таксама працаваць. Ды і людзі жывуць іншымі каштоўнасцямі, іх хвалююць больш жыццёва важныя пытанні, а не спрэчкі ў Фэйсбуку.

— Фалькларысты, якія прапагандуюць «чысціню» беларускай песні, часта наракаюць на тое, што гурты не заўсёды правільна прачытваюць матэрыял, непаважліва да яго ставяцца. Як ты адчуваеш, што з вашай музыкай усё ў парадку?

— Я маю добрага дарадцу, майстра і дудара, даследчыка інструмента Тодара Кашкурэвіча. Да яго меркавання прыслухоўваюся, яго заўвагі ўлічваю. Калі ён не сварыцца, не наракае, то ўсё добра. Так часцей за ўсё і атрымліваецца, але некалькі разоў ён досыць крытычна выказваўся пра нашы песні, бо ў сваёй працы мы імкнёмся спалучыць электроннае танцавальнае гучанне, электрагітару з традыцыйнай песняй. Але мне падаецца, што непавага да аўтэнтыкі — не ў яе правільным ці няправільным прачытанні. Непавага — у забыцці, у адкладанні, складванні ў шуфляду.

Любая форма, у якой мы сёння прадстаўляем народную песню, дае ёй магчымасць атрымаць новае жыццё, быць пачутай.

— Таксама і дуда можа выкарыстоўвацца ў любой музыцы?

— Так, але тут важна правільна спалучаць яе з іншымі інструментамі, умела выбудоўваць кампазіцыю, працаваць з ёй. Бо, напрыклад, не заўсёды можна выкарыстоўваць гукі бурдона дуды. Гэта ж фактычна адна нота, якая гучыць увесь час і можа цалкам збянтэжыць музыкаў, якія граюць на іншых інструментах.

— Гурт Pawa раней працаваў толькі з народнымі песнямі, надаваў ім сучаснае гучанне. Ведаю, што цяпер вы працуеце над аўтарскім матэрыялам. Чаму так?

— Напэўна, проста прыйшоў час зрабіць нешта сваё. Відаць, кожны гурт, які працуе ў галіне народнай музыкі, праходзіць пэўныя этапы станаўлення. Мы пачынаем з простых сярэднявечных мелодый, граем акустыку, потым спрабуем «абнавіць» фальклорны матэрыял і ўжо пазней — калі ведаем, як працаваць з інструментамі, як будаваць кампазіцыю — звяртаемся да сваёй творчасці. Але не скажу, што Pawa надта зменіць гучанне. Музыка застанецца ў нашым стылі, проста тэксты і мелодыі будуць аўтарскія.

— Сёння на беларускай сцэне досыць многа гуртоў, падобных адзін на аднаго: часцей за ўсё яны граюць сярэднявечныя мелодыі, паўтараючы стыль «Старога Ольсы». Як ставішся да такіх «клонаў»?

— Не думаю, што варта іх успрымаць сур'ёзна як з'яву. Многія з такіх калектываў працуюць у асноўным як камерцыйныя: граюць на вяселлях, святах, фэстах, вузкіх рыцарскіх тусоўках. Проста рамяство дзеля прыбытку. Але я спадзяюся, што кожны з іх, прайшоўшы першыя этапы на сцэне, здолее стаць сапраўды цікавым праектам.

— Разам з тым беларуская дударская традыцыя сёння становіцца больш навукова абгрунтаванай, бо разам з майстрамі працуюць і даследчыкі, якія ў архівах, музеях адкрываюць новыя факты...

— Мне падаецца, што гэтая навуковасць, наадварот, звужае кола зацікаўленых. Калі мы пачыналі, важным быў перадусім энтузіязм, жаданне граць, вучыцца, майстраваць. А сёння мноства правілаў, пажаданняў ператвараюць кола дудароў у кола выбраных...

— Паказальны прыклад пісьменніка, даследчыка Віталя Воранава, які захацеў навучыцца граць на дудзе і навучыўся, працягвае ўдасканальвацца. Так можа кожны?

— Амаль. Тут важна мець шмат цярплівасці, жадання, энтузіязму. І — гэта галоўнае — пачуццё рытму. Калі наладзіць інструмент, каб ён гучаў больш-менш правільна, можна з дапамогай цюнара, то без пачуцця рытму не атрымаецца нічога. Калі я сам толькі пачынаў, то ад маіх заняткаў-спроб вельмі моцна пакутавалі суседзі і сябры — я тады яшчэ жыў з бацькамі ў гарадской кватэры. Граю ўжо больш як 15 гадоў, але сябры кажуць, што толькі пасля пятага года я пачаў больш-менш правільна абыходзіцца з дудой. Таму пачаткоўцам я пажадаю паслядоўнасці, цвёрдасці і настойлівасці, а іх атачэнню — моцнага цярпення. Спачатку давядзецца моцна напакутавацца.

Марына ВЕСЯЛУХА

vesіaluha@zvіazda.by

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як выхаваць даследчыка за школьнай партай?

Як выхаваць даследчыка за школьнай партай?

Чаму ўсе краіны, якія развіваюць інавацыйную эканоміку, робяць сёння стаўку на STЕM? 

Палітыка

Аляксандр Лукашэнка сустрэўся з прадстаўнікамі СМІ Расіі

Аляксандр Лукашэнка сустрэўся з прадстаўнікамі СМІ Расіі

Некалькі рэчаў сёлета адбываюцца ўпершыню.

Грамадства

Ці набудуць у гаспадароў старыя хаты?

Ці набудуць у гаспадароў старыя хаты?

Адэльскі сельскі савет, што ў Гродзенскім раёне, можна назваць брамай у Еўрасаюз.