17 Жнівень, чацвер

Вы тут

Наталля Шаранговіч: Мы ўліліся ў мэйнстрым, і мастацтва стала адкрытым


Венецыянскае біенале і Нацыянальны павільён Беларусі распачалі сваю работу для наведвальнікаў.

На 57-е Венецыянскае біенале, што адкрылася 13 мая ў знакамітых садах Джардзіні, Арсенале і па-за іх межамі, Беларусь прывезла «Стол». Чацвёрты раз мы прадставілі на самым знакамітым і прэстыжным форуме сучаснага мастацтва Нацыянальны павільён і гэтым разам яго ўвасобіў праект Рамана Заслонава ў жанры відэаарта. Мастак ствараў канцэпцыю і прамалёўваў эпізоды, Сяргей Талыбаў стаў рэжысёрам фільма, а Віктар Лабковіч — прадзюсарам праекта. «Стол» быў абраны спецыяльнай камісіяй з васямнаццаці варыянтаў, і з гэтага ўсё закруцілася — пошук пляцоўкі, сотні працэдур падрыхтоўкі да выставы, рэклама, аздабленне павільёна, уласна адкрыццё. Куратар павільёна і дырэктар Нацыянальнага цэнтра сучасных мастацтваў Наталля Шаранговіч ужо вярнулася з Венецыі і ў першую чаргу мы ў яе запыталіся ўласна аб уражаннях, у тым ліку ад выставы найвядомейшага сучаснага мастака Дэм'ена Хёрста.


— Выстава Дэм'ена Хёрста не з'яўляецца часткай Венецыянскага біенале, але аўтар рыхтаваў свой праект спецыяльна на час яго правядзення і зразумела чаму: за сем месяцаў работы біенале па венецыянскіх арт-маршрутах праходзіць велізарная колькасць людзей (так званы арт-турызм). Дырэкцыя выставы рыхтуе бясплатныя каталогі і карты, з якімі лягчэй арыентавацца і знаходзіць нацыянальныя павільёны, бо шмат краін выстаўляецца па-за межамі садоў Джардзіні. Здымаць памяшканні — нармальная практыка, якая стала асабліва распаўсюджанай са з'яўленнем новых удзельнікаў. Напрыклад, былы павільён Савецкага Саюза ў садах Джардзіні стаў павільёнам Расіі, а Украіна, Азербайджан, Арменія, Беларусь штогод шукаюць пляцоўкі.

Маё галоўнае ўражанне ад сёлетняга біенале звязана з разнастайнасцю поглядаў і трактовак дэвізу («Няхай жыве жывое мастацтва»), якое аказалася, відаць, найбуйнейшым за ўсе часы, што я сюды прыязджаю. Сёлета тут можна ўбачыць вострасацыяльныя рэчы, як, напрыклад, ва ўладальніку Залатога льва павільёне Германіі, які быў ператвораны ў своеасаблівы акварыум з двайным дном, шклянымі сценамі і падлогай. Прадстаўленне «Фауст» доўжыцца каля пяці гадзін: пад тваімі нагамі з'яўляюцца людзі ў цёмным адзенні і скураных накаленніках, якія не маюць магчымасці ўстаць у поўны рост і выбрацца на вуліцу — дарогу ім перагароджваюць ахоўнікі і сабакі. У павільёне, які ў 1933 годзе адкрываў Гітлер, створана замкнёная прастора, квінтэсэнцыя несвабоды чалавека, такі імправізаваны канцлагер. Фінскі павільён паказаў гратэскную відэаінсталяцыю, дзе спалучаюцца сатыра на сучасныя расавыя стэрэатыпы і бюракратыю. Мне асабіста больш за ўсё спадабаўся павільён Японіі, якая кожны раз паказвае абсалютна фантастычныя рэчы. Гэтым разам аўтары адлюстравалі, што адбылося з краінай пасля трагедыі ў Фукусіме, але вельмі нечакана: кіруючыся знакамі ты ідзеш не ў парадныя дзверы, а накіроўваешся да лесвіцы, стаіш у чарзе, падымаешся і глядзіш на павільён знізу, праз дзірку ў падлозе. Ты высоўваеш галаву — вакол цябе велізарная колькасць раскіданых тканін і першае ўражанне, нібыта ты знаходзішся ў эпіцэнтры катастрофы, але калі яно праходзіць, ты разумееш, што высунуў галаву з даху павільёна і іншыя наведвальнікі бачаць твой здзіўлены твар. Потым ты заходзіш у павільён з іншага ўвахода і апынаешся сярод тых, хто бачыць гэтыя высунутыя галовы. З аднаго боку, ты ў эпіцэнтры інсталяцыі з яе сэнсам, з другога, атрымліваецца вельмі цікавая гульня, нязмушаны перформанс.

Гледзячы на праекты, што паказваюцца на Венецыянскім біенале ў апошнія гады, можна сказаць, што сучаснае мастацтва патрабуе высокіх тэхналогій, яно існуе на стыку з навукай, адыходзячы ад традыцыйных жанраў мастацтва. Другая асаблівасць, якая выяўляецца на біенале, у тым, што сучаснае мастацтва ідзе ад жадання ўражваць — велізарнасцю, колерам, тэхналогіямі (сёлета некаторыя ўдзельнікі нават разбіралі дахі сваіх павільёнаў, каб умясціць інсталяцыі). Наш павільён не выключэнне, бо мы таксама выкарыстоўваем тэхналогіі, а маляўнічасць і яркасць выдатна зробленага відэаарта Рамана Заслонава спыняе на сабе погляд.

— У нейкай размове вы сказалі, што гэты праект «вельмі беларускі». Што вы мелі на ўвазе?

— Фільм уяўляе сабой набор вялікай колькасці міні-сцэн, якія адбываюцца за адным вялікім сталом. Камера нібыта рухаецца ўздоўж стала, і гэта працягваецца бясконца. Па-першае, Раман Заслонаў запрасіў здымацца вядомых беларускіх акцёраў. Па-другое, мы бачым бытавыя моманты з нашымі, беларускімі, адчуваннем жыцця і менталітэтам, якія ў рэальным жыцці не заўважаем, — як чалавек зранку п'е каву, як сядзіць за сталом з нацюрмортам з прадуктаў, як дыктар чытае прагноз надвор'я, як людзі размаўляюць адно з адным, як перажываюць некаторыя рэчы, як слухаюць радыё. Гэтыя сцэны для нас блізкія, цёплыя і знаёмыя, бо тут нашы атмасфера, жыццё, паўсядзённасць. Раман Заслонаў жыве ў Парыжы, але вельмі часта бывае ў Беларусі, і яму ўдалося заўважыць характэрныя рысы беларускага асяроддзя як бы з боку. Калі глядзіш гэтыя сцэны, з'яўляецца адчуванне, што ты зайшоў у родны дом і зараз ты ў ім жывеш. Да Венецыі фільм быў паказаны замежным крытыкам і мастацтвазнаўцам, каб зразумець, наколькі адлюстраванне беларускага менталітэту цікава замежніку, і аўтары ўпэўніліся, што гэта звяртае ўвагу. Важна, што відэаарт як жанр дазваляе гледачу далучыцца да прагляду ў любы момант: сцэны не звязаны паміж сабой сюжэтам. Бо які б выдатны ні быў праект, наведвальнік падчас біенале звычайна не затрымліваецца ў павільёне больш за дзесяць-пятнаццаць хвілін. Таму было важна знайсці форму, якая б зачапіла ўвагу гледача хай сабе нават на пяць хвілін, і Раману Заслонаву гэта ўдалося. Калі міжнароднае журы прыйшло ў наш павільён, гэта было на маіх вачах, яно зрабіла кароткую, але прыемную адзнаку. Раману як куратару было сказана, што яго праект вельмі эмацыянальны. Журы далёка не заўсёды агучвае каментарыі, а значыць, праект «Стол» іх зачапіў.

— Беларусь не мае свайго павільёна на Венецыянскім біенале. Што гэта значыць у арганізацыйным плане і якіх высілкаў нам каштуе ўдзел у форуме?

— Гэта каштуе вялікіх высілкаў пры падрыхтоўцы і вялікіх фінансавых выдаткаў. Удзел у біенале фінансуе Міністэрства культуры, адгукнуўся і «Белэксімгарант» у якасці спонсара. Мінкульт забяспечвае арэнду памяшкання і цэлы цыкл працэдур, неабходных для работы павільёна. Недастаткова проста знайсці пляцоўку: трэба давезці творы да Венецыі і вярнуць іх назад, сем месяцаў даглядаць павільён, адкрываць і закрываць дзверы, сачыць за тэхнікай, прыбіраць памяшканне, забяспечваць рэкламу. Дарэчы, заяўляць Нацыянальны павільён мае права толькі Міністэрства культуры краіны і больш ніхто. Дырэкцыя біенале пасля таго, як краіна заявіла Нацыянальны павільён, дае доступ да картатэкі, дзе сабраны памяшканні, рэкамендаваныя для арэнды. Па просьбе Заслонава мы знайшлі памяшканне ў пяці хвілінах хады ад садоў Джардзіні — мастацкую галерэю ў доме 1640 года пабудовы, які ў свой час маляваў знакаміты італьянскі пейзажыст Каналета. Наш павільён выходзіць на канал, а з другога боку — на сады Джардзіні. Нам трэба было зрабіць знешняе аздабленне, і Раман Заслонаў знайшоў спосаб вылучыцца і адначасова натуральна ўпісацца ў венецыянскае асяроддзе. Справа ў тым, што італьянцы беражліва захоўваюць старажытную напаўразбуранасць, а наш павільён знаходзіцца ў вельмі старым доме, і Раман гэта выкарыстаў. Вокны ў нас закрыты бачнымі здалёк плакатамі з кадрамі з фільма, а на драўляным порціку над уваходам велізарнымі кірылічнымі літарамі стылізавана напісана слова «стол». Калі ідзеш па вуліцы, у першы момант нават не разумееш, як нелацінскае слова з'явілася ў гэтым асяродзі.

— Праект, што будзе прадстаўляць краіну на Венецыянскім біенале, адбірае спецыяльная камісія. Наколькі яна ўлічвае крытэрый, звязаны са складанай сістэмай тэндэнцый сучаснага мастацтва, каб беларускі павільён не быў аўтсайдарам, а ўліўся ў агульную плынь?

— Звычайна менавіта гэта і ўлічваецца. Камісія ацэньвае, наколькі сучасны, канцэптуальны падыход у куратара, ці ёсць тут еўрапейская афарбоўка і наколькі праект прачытаецца замежным гледачом (падчас работы камісіі імёны аўтараў зашыфраваны). Улічваецца, наколькі моцная куратарская канцэпцыя, важна, каб праект быў падпарадкаваны адной ідэі і знаходзіўся ў суладдзі з дэвізам выставы. У гэтым сэнсе «Стол» Рамана Заслонава быў абраны амаль аднагалосна, бо камісія ўбачыла ў ім завершаную еўрапейскасць і ў той жа час выразную беларускасць. Сёлета немагчыма было нават адгадаць аўтара, той жа Заслонаў, вядомы даволі традыцыйным жывапісам, нечакана прапанаваў відэаарт.

— Беларусь прадстаўляе Нацыянальны павільён на Венецыянскім біенале чацвёрты раз, чаму нам важна працягваць
удзел у форуме?

— Нельга абмяжоўвацца сваёй тэрыторыяй. Нам важна звярнуць на сябе ўвагу (прычым напачатку да цябе ставяцца крытычна) і прымусіць выказацца міжнародную крытыку, а ёй цікава параўнанне, якое яна можа зрабіць менавіта на Венецыянскім біенале. Форумаў, дзе краіна можа прадставіць сваё мастацтва, вельмі мала, і звычайна яны ўключаюць праекты, абраныя галоўным куратарам, як на выставе сучаснага мастацтва «Дакумента» ці Стамбульскім біенале. Нацыянальныя павільёны можна арганізаваць толькі ў Венецыі, гэта самы стары і знакаміты форум. Галоўнае, што краіна паказвае сваё мастацтва і атрымлівае магчымасць стаць цікавай на міжнароднай прасторы. Дарэчы, пра беларускае мастацтва пачынаюць пісаць: у мінулыя два гады ў артыкулах вельмі важных выданняў згадваўся беларускі павільён. Гэта значыць, што мы ўліліся ў гэты мэйнстрым і наша мастацтва стала адкрытым.

Гутарыла Ірэна КАЦЯЛОВІЧ

katsyalovich@zviazda.by

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Руху WоrldSkіlls Belarus патрабуецца ўласны брэнд

Руху WоrldSkіlls Belarus патрабуецца ўласны брэнд

У кастрычніку ў Абу-Дабі (ААЭ) пройдзе 44-ы чэмпіянат WоrldSkіlls Іntеrnаtіоnаl, у якім возьмуць удзел і беларусы. 

Грамадства

Як байцы з трох краін узводзяць новую спартыўную арэну

Як байцы з трох краін узводзяць новую спартыўную арэну

Сярод усіх маладзёжных будоўляў гэтага лета мінская гарадская — асаблівая. 

Калейдаскоп

Дзмітрый Літвіновіч: СhеrrуVаtа «абнулілася» і пачала новае жыццё

Дзмітрый Літвіновіч: СhеrrуVаtа «абнулілася» і пачала новае жыццё

Наколькі цяжка пачынаць прамаўляць уголас пасля доўгага маўчання, ці змяніліся ўмовы гульні на музычным рынку і ці прынялі хіпстары памкненні эксперыментатараў старога пакалення.

Грамадства

Унікальны заплыў «на чым папала» прайшоў на Аўгустоўскім канале

Унікальны заплыў «на чым папала» прайшоў на Аўгустоўскім канале

Гэта відовішча ўжо трэці год запар здзіўляе сваім нестандартным падыходам.