Вы тут

«Васіль Цёркін» на памяць


Ад абітурыента-1991 — абітурыенту-2017


«Памятаеш, як паступалі на журфак?» — настальгіравала па тэлефоне сяброўка, якую лёс закінуў за тысячы кіламетраў ад Мінска. Яшчэ б не памятаць! Лета 91-га выдалася гарачым не толькі для нас — для ўсёй вялікай краіны, якая дажывала тады апошнія месяцы. Але што нам было да таго, калі ўсё жыццё было наперадзе! І што з таго, што конкурс тады на факультэт быў сем чалавек на месца, а ў вясковай школе і слова такога не чулі — рэпетытар. Амбіцыйныя, упэўнена-спалоханыя дзеці перабудовы, мы ў цемнаватых халодных калідорах старога ўніверсітэцкага корпуса знаёміліся, жартавалі, спрачаліся. Заходзілі ў аўдыторыю, бы на апошні бой, цягнулі білет, прыгадвалі ўсё, што ведалі, прыдумвалі, чаго не ведалі (пра ЦТ тады і чуць не чулі, усе экзамены, акрамя сачынення, здавалі вусна). Радаваліся поспехам новых сяброў, спачувалі тым, хто выходзіў з іспытаў са слязьмі на вачах. Пачыналі дарослае жыццё і шлях у прафесію з простых чалавечых зносін, з паўтарэння завучаных у школьнай супольнасці ісцін, важных ва ўсе часы. Знаходзілі сяброў на ўсё жыццё, з якімі і праз чвэрць стагоддзя на адлегласці ў тысячы кіламетраў можна ўспомніць, як паступалі ва ўніверсітэт...

Экзамены тады былі складаныя — толькі руская мова і літаратура «ў адным флаконе» чаго вартыя былі! — і здавалі мы іх адны, бо бацькам нашым асабліва было не да нас. Яны з самай раніцы займалі чэргі каля ўнівермагаў, пісалі на далонях парадкавы нумар у чарзе, чакалі, калі што-небудзь «выкінуць». Што менавіта «выкінуць» — не ведаў ніхто, але хапалі ўсё, што паступала ў продаж (у нашай краме, напрыклад, мама такім чынам вырвала ў няроўнай барацьбе ватную коўдру, якую пасля ўрачыста ўручыла мне перад ад'ездам у студэнцкі інтэрнат).

Купон на выпускныя туфлі атаварыць так і не ўдалося (туфлі, ды яшчэ на абцасах, былі ці не найвялікшым дэфіцытам і ў правінцыі, і ў сталіцы, а ўжо пра зімовыя боты і казаць не буду), таму заваёўваць сталіцу я ехала ў надзвычай арыгінальным абутку з не менш арыгінальнай назвай — чувякі. Калі хто не ведае — гэта такія неглыбокія зашнураваныя чаравікі на плоскай падэшве — у такія прыбіраюцца вясковыя бабулі. Арыгінальнасці чувякам дадавалі ўласна шнуркі кіслотнага колеру: адзін ружовы, другі — салатны. Гэты піск моды прывезла з Баранавіч сястра, там было бліжэй да Польшчы, і чаўнакі цягалі на мясцовы рынак рэчы, аб якіх марылі ўсе дзяўчаты, — «жаваныя» курткі і плашчы, «вараныя» джынсы. Але гэта ўжо былі прадметы раскошы, таму давялося радавацца плісаванай чорнай спадніцы з брошкай на поясе. Яна была караткаватая, а з-пад яе выглядвалі худзючыя шчыкалаткі, увянчаныя чувякамі... А ў сяброўкі, якая прыехала паступаць з Крычава, на нагах былі пяшчотна-зялёныя «мыльніцы» (калі памятаеце, гэта такія пластыкавыя басаножкі з суцэльнымі дзіркамі) — яна таксама не змагла атаварыць купон на туфлі...

Вучыць уступныя іспыты давялося дома: інтэрнат не прапанавалі, бо прыехала не здалёк, у мінскіх сваякоў сваіх дзяцей поўная хата. А дома — чацвёра малых ад года да дзесяці — прыехалі ўсе маміны ўнукі, таму што куды іх: садкі не працуюць, бо лета, у піянерскі лагер не ўзялі, бо чарга. І дарослых трое, не лічачы абітурыентку. Выйсце-такі знайшлося — гарышча. Залазіла туды з кладоўкі па палічках на сцяне ды па шафе, каб не палезлі следам цікаўныя пляменніцы. На шыю вешала звязку абаранкаў, у руцэ трымала бітончык малака — каб не злазіць да вечара. На гарышчы пахла мышамі, нагрэтай саломай і зляжалым кужалем. Сярод старых рэчаў, якія знайшлі тут сваё апошняе прыстанішча, — бабулінага цяжкога куфра, калаўрота ды кроснаў — правілы граматыкі, біяграфіі пісьменнікаў ды раздзелы з гісторыі СССР чыталіся за мілую душу. Нават амаль усяго «Васіля Цёркіна» на памяць вывучыла, што і спрабавала прадэманстраваць прыёмнай камісіі — ледзь спынілі... Каб адчапіцца, пэўна, паставілі пяцёрку, якая і стала рашаючай у далейшым лёсе. Тады не было платных аддзяленняў, і паступіў ты ці не, вырашаў кожны бал.

...Мінула ўсяго чвэрць стагоддзя, а як усё змянілася. Хутка яны прыедуць ужо — абітурыенты-2017. Прыбраныя, як лялькі, з наварочанымі смартфонамі ды планшэтамі, у суправаджэнні начапураных мамак (а нярэдка — і бабуль), якія будуць карміць бутэрбродамі ды валяр'янкай і клапатліва абмахваць хусцінкай ад спякоты. Насцярожаныя — у кожным равесніку яны бачаць канкурэнта, які набярэ больш балаў на тэсціраванні.

Яны і не знаёмяцца на іспытах па гэтай прычыне, а яшчэ таму, што ніхто не ведае, хто з кім будзе вучыцца, калі пашанцуе паступіць, бо ніхто не ведае, хто куды паступае. Твары мамак, бабуль і татаў (яны таксама прадстаўлены ў экскорце, хоць і ў меншай колькасці) — усхваляваныя і засяроджана-заклапочаныя: яны і перажываюць за дзіця, і падлічваюць выдаткі сямейнага бюджэту на рэпетытара ды на ўбор. А яшчэ ж як не паступіць на бясплатную аснову, давядзецца ісці на платнае аддзяленне, бо як жа сынок ці дачушка без вышэйшай адукацыі?..

Каторы год назіраючы гэту пастараль у гарадскіх скверах, я кожны раз хачу падысці да іх і сказаць штосьці вельмі важнае. Шчыра: не ведаю, што канкрэтна. Таму і праходжу міма, удыхаючы водар ліпавай квецені і адчуваючы дзесьці пад лыжачкай казытлівае хваляванне — акурат як тады, чвэрць стагоддзя назад, калі заходзіла ў аўдыторыю старога ўніверсітэцкага корпуса і цягнула білет з пытаннем пра Васіля Цёркіна...

Алена ЛЯЎКОВІЧ

alena@zviazda.by

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Культура

Топ беларускіх дыялектызмаў, якія вы маглі не ведаць

Топ беларускіх дыялектызмаў, якія вы маглі не ведаць

Нязвыклая форма — заўсёды штуршок для пошуку.

Культура

Як мог выглядаць Мінск? Ведае беларускі архіў

Як мог выглядаць Мінск? Ведае беларускі архіў

Дзе замежнікі вывучаюць савецкую архітэктуру.

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі нашых чытачоў

Вясёлыя гісторыі нашых чытачоў

Пра бунт малога, выпадак на ферме і цікавае выступленне на вяселлі.