Вы тут

Раўнапраўе места і горада


Падаецца, што нарэшце з’явілася літаратура для той катэгорыі чытачоў, якія даўно чакалі чагосьці адметнага на беларускім літаратурным рынку. «Урб@н.М: Адзін дзень не майго жыцця» — так называецца новы раман маладой беларускай пісьменніцы Людмілы Шчэрбы, выдадзены ў выдавецтве А. Янушкевіча. Раман-правакацыя, які нікога не пакіне абыякавым. Ці, як яго абвясціла сама аўтарка, — нанараман-правакARTцыя.


Калі ў кансерватыўнай аўдыторыі твор выклікае абурэнне разняволенасцю нораваў, то чытачоў з сучаснымі поглядамі зачэпіць набліжанасцю да праўды жыцця. Тое ж і з мовай дыялогаў: адны не назавуць яе высокамастацкай, іншыя скажуць, што яна жыццёвая. Л. Шчэрба імкнецца трымаць раўнавагу паміж дазволеным і тым, куды каноны высокай літаратуры апускацца не дазваляюць, хаця нярэдка і небяспечна балансуе на самай мяжы. Раман з любоўнай лініяй у аснове сюжэта, хаця яго і нельга назваць жаночым. Як заўважае сам аўтар, няма гендарных адрозненняў у літаратуры, бо піша душа, а яна не мае полу і ўзросту. Хаця ўзроставы цэнз 16+ на яго ставіць варта: некаторыя сцэны і дыялогі да гэтага прымушаюць. Для каго ж раман? Для моладзі, якая жыве ў сучасным свеце мабільных тэхналогій, разбіраецца ў модзе, трэндах, для людзей, якія маюць свой стыль і ўласнае меркаванне. Вылучаецца раман Л. Шчэрбы на фоне сучаснай літаратурнай плыні найперш адметным стылем. Пісьменніца паспрабавала зруйнаваць у літаратуры ўсе шаблоны і напісала твор у жанры мэшап (ад англ. mash-up — «змешваць кампазіцыі»). Гэтая ідэя прыйшла са свету камп’ютарных тэхналогій і музычных рэміксаў, дзе выкарыстоўваюць элементы з некалькіх розных крыніц і аб’ядноўваюць іх у новы арыгінальны твор. Хаця такое азначэнне добра ўспрымаецца і па-беларуску: «мешаніна», сумесь розных жанраў. Гэтакі філасофска-рамантычны постмадэрнізм з уключэннем мастацкіх элементаў іншых стыляў.

На што адразу звяртаеш увагу? Твор напісаны не коратка, але лаканічна. Апісанне герояў трапнае і сціплае, як у сінопсісе ці ў п’есе. Асобная знаходка — дыялогі, пададзеныя ў выглядзе паведамленняў у сацсетках ці на інтэрнэт-форумах. Прыём, можа, і не новы (успомнім класічныя творы, дзе для раскрыцця пачуццяў і адносін паміж героямі ў тэксце прыводзілася ліставанне), але форма падачы дакладна будзе даспадобы сучаснай моладзі, якая багата часу бавіць менавіта ў сацыяльных сетках.

Раздзелы ў рамане кароткія, што таксама адлюстроўвае прыярытэты сучаснага чалавека, які чытае збольшага толькі кароткія паведамленні ў стужках навінаў. Гэта вымагае і пэўнай «мастацкай канцэнтрацыі»: кожны абзац і сказ прадуманыя, напісаныя гучна, напоўненыя метафарычнай глыбінёй: «Куды бегчы, калі застрэліла свой дом? Ва ўпор. Грукатам дзвярэй». Галоўная гераіня як хакер урываецца ў жыццё свайго абранніка і «ўзламвае» яму мозг.

Кніга ўмоўна падзелена на дзве часткі, гэта «раман у рамане»: адзін напісаны аўтарам, другі — героем. Падзеі разгортваюцца ў 2012 — 2014 і, адпаведна, у 1642 — 1654 гадах у Мінску, аўтар паказвае і прыгажосць старога горада з яго вузкімі вулачкамі, і горад сучасны, у якім увесь цяжар гарадскога ціску кожным міліметрам ртутнага слупка абрынаецца на чалавека. «Горад = М. Былое Места стала горадам, Урбанам і, як ні збягала ад першаснай М, — Мегаполісам». Увогуле, пачатак кнігі нагадвае псіхадэлічнае кіно, дзе адна яркая карцінка змяняцца іншай і глядач «пераскоквае» ў розныя часавыя пласты. Аўтар «закідвае» сваіх герояў у іншых іпастасях на чатыры стагоддзі назад, у 1648 год — у Баркалабава, Смаленск, Магілёў… Ваенны паход цара Аляксея Міхайлавіча на беларускія землі ў 1654 і абарона ўсходніх зямель Вялікага Княства Літоўскага ад маскоўскіх войскаў, бітва пад Лоевам, абарона Магілёва, Радзівілы і Сапегі. Адпаведна, раман можа быць цікавы і аматарам гістарычнай прозы.

Уражваюць апісаныя ў творы гісторыі дзяцей, якія праходзяць курс хіміятэрапіі. Яны, як маленькія філосафы, шукаюць простыя радасці ў сваёй няпростай штодзённасці. Кранальным падаецца і разважанне галоўнай гераіні пра немагчымасць нарадзіць дзіця, што гучыць для яе як прысуд. І хаця сучасная медыцына вырашае такія праблемы, але «чалавек — не вядро з запчасткамі, для яго адных тэхналогій, відаць, недастаткова».

Знайшлося тут месца і дэтэктыўнай лініі: героі выяўляюць, што ў іх сем’ях захоўваюцца старонкі Баркалабаўскага летапісу, а неўзабаве гэты скарб выкрадаюць. Аматарам філасофскай прозы прыйдзецца даспадобы біблейская прытчавая частка, а філолагаў зацікавяць развагі галоўнай гераіні пра «раўнапраўе ў моўных канструкцыях».

Алег ГРУШЭЦКІ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як выхаваць даследчыка за школьнай партай?

Як выхаваць даследчыка за школьнай партай?

Чаму ўсе краіны, якія развіваюць інавацыйную эканоміку, робяць сёння стаўку на STЕM? 

Палітыка

Аляксандр Лукашэнка сустрэўся з прадстаўнікамі СМІ Расіі

Аляксандр Лукашэнка сустрэўся з прадстаўнікамі СМІ Расіі

Некалькі рэчаў сёлета адбываюцца ўпершыню.

Грамадства

Ці набудуць у гаспадароў старыя хаты?

Ці набудуць у гаспадароў старыя хаты?

Адэльскі сельскі савет, што ў Гродзенскім раёне, можна назваць брамай у Еўрасаюз.