Вы тут

Казачныя метафары, альбо Што застаецца, калі сыходзяць чараўнікі?


Невычэрпнай тэмай для літаратара любых часоў і жанраў па-ранейшаму застаецца чалавечая адзінота — адзінота ў неабсяжным свеце незлічоных магчымасцяў. Знайсці сапраўднага сябра, водгук на любоў і пяшчоту нават у асяродку блізкіх і родных не заўсёды проста. Мабыць, таму, што ўсе мы так ці іначай блукаем лабірынтамі ўласнай самоты і так занятыя пошукамі выйсця, што не заўважаем тых, хто крочыць поплеч…


Дзіўна гучаць такія разважанні ў дачыненні да дзіцячай казкі. Аднак кніга Надзеі Ясмінскай «Васковы чараўнік, альбо Казка грукаецца ў дзверы» («Чатыры чвэрці», 2017 год, мастак Эльвіра Авечкіна) — сапраўды гісторыя пра адзіноту маленькага чалавека ў вялікім свеце дарослых стасункаў. У сучасных артыкулах па дзіцячай псіхалогіі ўсё часцей вядзецца гаворка пра тое, што сістэма абагуленых правілаў і абмежаванняў, якой мусіць падпарадкоўвацца дзіця, як толькі пачынае хадзіць у садок і школу, нівелюе індывідуальнасць і ў пэўным сэнсе забірае права на дзяцінства. Бяда ў тым, што бацькі часам таксама пазбаўляюць сваіх дзяцей гэтага права, патрабуючы, каб яны «не паводзілі сябе як маленькія» і «не засмучаліся з-за ўсялякай драбязы».

Гэткія штодзённыя псіхалагічныя здрады — вынік адсутнасці ўмення прыслухоўвацца, прыглядацца, выходзіць са сваіх лабірынтаў самоты насустрач любові і паразуменню. Як часта многіх з нас, цяперашніх мамаў і татаў, заклікалі ў дзяцінстве быць дарослымі! І мы стараліся як маглі, таму што «быць маленькім» — нібыта крыху сорамна... Урэшце выгадавалася некалькі пакаленняў, якія «праехалі сваё дзяцінства транзітам» і цяпер ані псіхалагічна, ані маральна не ў стане падараваць сваім дзецям магчымасць быць маленькімі, гарэзлівымі, непаслухмянымі, шумнымі, неабачлівымі — творчымі і непасрэднымі. Надзея Ясмінская ў сваёй новай кнізе спрабуе навучыць чытачоў (і дарослых, і маленькіх) не гарадзіць вакол чароўнага свету дзяцінства непралазны плот з усялякіх забаронаў і патрабаванняў, а паспрабаваць прыслухацца адно да аднаго і пачуць галоўнае — голас любові.

Гераіня казачнай аповесці «Васковы чараўнік, альбо Казка грукаецца ў дзверы», адзінаццацігадовая школьніца Лаўра Буранкова, жыве марамі, фантазіямі і неспатоленай прагай любові. Мама — бухгалтар, вечна спазняецца на працу і жыве ў бясконцым прадчуванні бяды. Тата — праграміст, таму «яго спіну дачка бачыць часцей, чым вочы». Яны, безумоўна, любяць адно аднаго, проста ў штодзённай мітусні часам страчваюць адчуванне, што важна, а што — не. Каб дапамагчы ім, у доме з’яўляецца той самы васковы чараўнік — дзядуля Чэй, убачаны Лаўрай у пляме воску з няроўнымі абрысамі падчас жартоўнай варажбы.

У Лаўры няма ані брата ці сястры, ані хатняй жывёлінкі, ані добразычлівай суседкі, і нават яе адзіная сяброўка саромеецца кантактаваць з ёй адкрыта, каб не засмяялі ў школе. Бо Лаўра лічыцца цяжкім дзіцёнкам, дзіўнаватым і занадта паглыбленым у сябе. Васковы чараўнік бярэцца вывесці дзяўчынку і яе блізкае атачэнне з замкнёнага кола самоты, і акурат тады пачынаюць здзяйсняцца мары і адбывацца цуды: звычайная шафа ў вітальні становіцца праходам у гасцёўню са шпалерамі, якія штодня мянялі колер; плюшавыя цацкі-жывёлінкі на заплечніку Лаўры пераўтвараюцца ў сапраўдных, жывых істот (сабака Бісквіт, котка Юта), лялька Барбі — у маладую настаўніцу-практыкантку Варвару, фігурка Лучніка ўвасабляецца ў новым абліччы аднакласніка Вадзіма Лучкіна. Гераіня трапляе ў свет здзейсненых мараў, але, як водзіцца, за гэта трэба плаціць: выйсці на змаганне са змрочнікамі (мрачниками) і злобаратнямі, каб адшукаць тры чароўныя маткі нітак, з якіх дзядуля Чэй звяжа заплаткі для ўратавання гармоніі свету (заплаткамі можна зацыраваць дзірку, праз якую ў горад трапляюць страхі, што жывуць у падсвядомасці мінакоў). Калі дзіця будзе ўспрымаць найперш цікавы прыгодніцка-фантастычны сюжэт, то бацькі ўбачаць і больш глыбокія тэмы.

Лаўра атрымлівае магчымасць не толькі займець сапраўдных сяброў-жывёлінак і атрымаць ад іх той кавалачак цяпла і пяшчоты, якога ёй не ставала (бо ў сабак і катоў, на шчасце, няма тэрміновых справаздач, як у мамы), але і сустрэцца з іншымі «варыянтамі» дарослых, зрабіць адкрыццё, што яны «могуць быць не толькі сваякамі, але і сябрамі». Гэткай уяўляецца настаўніца Варвара, якая замяняе Раісу Конаўну на час хваробы. Яна прапаноўвае пісаць не «изложение», а «воображение», замест адзнак раздае пірожныя (чым вышэйшая адзнака, тым большая пірожка), на ўроках батанікі вучыць правільна карміць з рукі вавёрак, але самае галоўнае — распавядае пра важнасць узаемадзеяння: «Як толькі вы зразумееце, што патрэбна іншаму, вы навучыцеся ўзаемадзейнічаць, і тады станеце на крок бліжэйшыя адно да аднаго». Гэта не толькі пра тое, чым карміць у парку вавёрак.

Аднак і тут гераіню чакае расчараванне: чарадзейныя змены ў наваколлі бачыць толькі яна, і таму сяброўка, з якой яна дзеліцца радасцю новых уражанняў, робіць выснову, нібыта Лаўра захварэла і трызніць ад высокай тэмпературы. З замкнёнага кола самоты ў рэальным жыцці Лаўра трапляе ў замкнёнае кола сваіх фантазій, няісных для астаніх. Вядома, дзіцячая кніга не павінна несці адчування безвыходнасці. Надзея Ясмінска прапаноўвае трэці варыянт: ствараць уласнае чарадзейства — не заклінаннямі і сувязямі з містычнымі асобамі, а верай у свае здольнасці, веды, талент, смеласць. Магчыма, адной з самых вялікіх цяжкасцяў таго часу, калі дзіця ўступае ў створаную дарослымі сістэму кіравання / падпарадкавання, акурат і ёсць паступовая страта веры ў сваю непаўторнасць. Разам з няўпэўненасцю гадуюць дзеці ў сваіх галовах маленькіх пачварак, якія мацнеюць з году ў год і выпраўляюцца з чалавекам у дарослае жыццё. Каб гэтага не адбывалася, важна ведаць, дзе шукаць чароўныя ніткі і як правільна рабіць латкі. Казачная метафара вельмі лёгка пераносіцца на рэальнае жыццё, бо «цуды не знікаюць, нават калі сыходзяць чараўнікі».

Жана КАПУСТА

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі нашых чытачоў

Вясёлыя гісторыі нашых чытачоў

Некалі ў нашых вёсках людзі былі маладзейшыя. Ва ўсякім разе амаль усе яны трымалі кароў. 

Грамадства

Чаму амаладжэнне навуковых кадраў прынцыпова важнае?

Чаму амаладжэнне навуковых кадраў прынцыпова важнае?

На якім этапе трэба распачынаць выхаванне будучага даследчыка: у аспірантуры, магістратуры або яшчэ ў школе? 

Грамадства

Малых пацыентаў з арытміяй аперыруюць на базе РНПЦ дзіцячай хірургіі

Малых пацыентаў з арытміяй аперыруюць на базе РНПЦ дзіцячай хірургіі

Праведзеныя аператыўныя ўмяшанні — гэта надзея на радыкальнае вылечванне для тых, хто зараз з прычыны свайго захворвання прымае сур'ёзныя лекавыя прэпараты.

Грамадства

Як на школьных уроках вучаць арыентавацца ў медыясвеце?

Як на школьных уроках вучаць арыентавацца ў медыясвеце?

Сваім вопытам дзеляцца чэшскія спецыялісты.