Вы тут

Магія вакол




Магія вакол

Ці часта вы сутыкаецеся з магіяй у штодзённасці? Ці адчуваеце лёгкасць яе дакрананняў і, разам з тым, самаўпэўненую сілу? Ці верыце ў існаванне паралельных сусветаў? Якія ў вас адносіны да чараўніцтваў і цудаў? А як склаліся стасункі з марамі? Якое месца ў вашым жыцці займаюць колеры, смакі, гукі і пахі фантазіі? Проста справа ў тым, што ў дэбютнай кнізе Яніны Пінчук «Горад мрой» так званая рэальнасць цесна пераплятаецца з фантастыкай. На аснове гэтай сувязі аўтарка будуе шэраг магічна-рэалістычных апавяданняў пра гарады (сярод якіх Мінск займае цэнтральнае месца). Хаця, відаць, правільней было б сказаць, што дадзеная кніга з’яўляецца выразнікам суб'ектыўных пачуццяў, перажыванняў, думак галоўных гераінь у дачыненні да іх рэчаіснасці. А ўрбаністычны фон — толькі тканіна, на якой вымалёўваецца адмысловае светабачанне.

Увогуле, пры прачытанні неаднойчы ўзнікала адчуванне дысанансу: з-за аднастайнай стылістыкі і фігуравання адных і тых жа персанажаў так і не атрымалася ўспрыняць «Горад мрой» як шараговую зборку разнародных апавяданняў. З’яўлялася жаданне звязаць нейкімі пераходамі сюжэтныя лініі, бо ў працэсе азнаямлення з тэкстам складвалася ўражанне, што існуе пэўная прадуманая храналогія, — і атрымаць нядрэнны раман J У наяўнасці ж маем чатырнаццаць пазлаў, якія так і просяцца, каб іх склалі ў адну выяву, але не атрымліваецца. Хаця кожнае з апавяданняў і вылучаецца сваёй непасрэднасцю, да самастойнага ладнага твора не дацягвае. На старонках разгортваецца цэлы калейдаскоп падзей: сустрэча сябровак у кавярні, нірвана ў трамваі сярод горада, асэнсаванне ўнутранага зАмка з цішынёй і вечнасцю, баўленне часу ў Сан-Марціна, ірацыянальнае каханне, помста з летальным сыходам, вучоба ў міністра ВКЛ, матэ як мадэль жыцця, танец сальса, пошукі папараць-кветкі і іншае, іншае, іншае. Не дзіўна, што ў вочы кідаецца своеасаблівая эскізнасць кнігі. Да прыкладу, даведваемся пра тое, што адна з гераінь працуе на міністра з паралельнага свету, дзе ВКЛ квітнее на ўсю моц. Ніякіх дакладных і разгорнутых тлумачэнняў і падрабязнасцей Яніна Пінчук чытачу не прапаноўвае. А якая завязка! Можа, аўтарка «падкінула» ўяўленню чытачоў гэткае практыкаванне для трэніроўкі фантазіі? J Іншыя эпізоды таксама маюць патэнцыял стаць больш буйнымі творамі: яны нагадваюць пупышкі, якія вось-вось павінны лопнуць, каб выпусціць вонкі зялёнае лісце.

Крыху не дацягваюць да самастойных яркіх персанажаў і героі кнігі. Дзве галоўныя дзеючыя асобы, якіх можна вылучыць, і чые характары прапісаны найбольш выразна, — Алеся і Улада. Яны нядрэнна падыходзяць пад апісанне з аднаго апавядання: «Мы нагадваем персанажаў картасараўскага рамана «Экзамен» — маладыя, няпростыя, мы шукаем, чагосьці там ствараем, вечна ў стане прадчування». Асабіста ў мяне з гэтымі дзяўчынамі адносіны не склаліся: не хапіла глыбіні, псіхалагізму, «жыццяздольнасці». Пры ўсім тым, што літаратура так ці інакш з’яўляецца ўмоўнасцю, Алеся і Улада сапраўды толькі нагадваюць герояў кнігі — а ніяк не паўстаюць жывымі асобамі мастацкага свету. Я не пераканалася, што яны сапраўдныя. Магчыма, прычынай таму з’яўляецца тая акалічнасць, што свет, створаны аўтаркай, падаецца значна ярчэйшым за дзеючых персанажаў. І магчыма, менавіта якраз тут трэба прыняць да ўвагі, што гэта ўсё ж апавяданні, а не цэльны тэкст, які часта да драбніц раскрывае «нутро» герояў… Але і адна, і другая дзяўчыны выглядаюць тыповымі, нягледзячы на спробу прадставіць іх выключнымі. Яны тыповыя ў сваёй нетыповасці, створаныя па шаблоне: дзяўчаты «не такія, як усе», рамантычныя, па-сучаснаму высакародныя. Плюс пару індывідуальных характарыстык. А яшчэ яны вядзьмаркі. Хаця, па словах адной з гераінь, гэта «тэрмін прымітыўны і састарэлы. Я — аташэ па сувязях са звышнатуральным». Няхай і так. Гераіні мілыя сваёй упэўненасцю ў  арыгінальнасці: «Навошта нам штучна сябе падсцёбваць, калі мы і так досыць дзікаватыя: якраз гэтак, каб знаходзіць радасць у ласунках, травеньскім надвор’і і назіранні за тым, як гараць запалкі?»

Мяркую, Яніна Пінчук магла б стварыць «магічна-рэалістычныя апавяданні» і без звароту да звышнатуральных рэчаў. Самае моцнае ў «Горадзе мрой» — гэта стыль. Дзякуючы толькі аднаму стылю перад маімі вачамі навакольны свет Алесі паўставаў дзіўным і прываблівым. Цёплым і пяшчотным. Прыцягальным сваёй вытачанасцю і маляўнічасцю. Цікавым і непрадказальным, як само жыццё. Заўважна любоў гераіні (думаецца, найперш аўтаркі) да ўсяго, што яе акаляе, да сваіх «учора», «сёння» і «заўтра», да будзённых дробязей. Таму звароты да паралельнага свету, да камунікацыі з памерлымі і да т. п. «рэчы» нішчылі магію штодзённасці. Такі вось парадокс выйшаў. А вы проста пасмакуйце такое невялічкае апісанне: «Аднак і мясцовыя жыхары, і турысты ўсё адно не маглі выстаяць перад спакусамі аксаміцістай ночы, падобнай да пялёстка архідэі з мігатлівымі светлячкамі». Гэткіх прыгожых апісанняў у кнізе дастаткова. На іх аснове можна будаваць сапраўдны лірычны твор шчырых асабістых перажыванняў. І пра горад, і пра мроі, і пра што заўгодна. Такіх перажыванняў, што залезлі б у самую глыб твайго сэрца і заявілі: свет — чароўны. Ты можаш адбрыквацца ад гэтай ідэі, хавацца і бачыць тое, што хочаш. Гэта не адмаўляе існавання магіі ў нашым жыцці. «Часам рэальнасць чыніць вельмі цудоўныя штукі». І гэта насамрэч так, і гэта цешыць і напаўняе святлом. Таму, можа, і падаецца, што ў кнізе зліцця цудаў «рэальнасці» і цудаў «звышнатуральных» не адбылося. Першыя аказаліся нашмат мацнейшымі і пераўзышлі другія. Магчыма, аўтарка і не імкнулася да падобнага зліцця. Але выглядае так, быццам задумваўся арганічны мікс рознаякасных цудаў, да таго ж, згадаем, што кніга падаецца менавіта як «магічна-рэалістычныя» апавяданні.

У гэтым недамяшаным міксе часам трапляюцца недапрацаваныя заўвагі і роздумы, якія выглядаюць нацягнутымі і картоннымі. Нібы аўтарка спецыяльна ўклініла ў кнігу пэўныя штампы кшталту сакральнай сувязі чалавека з яго роднай зямлёй і народам, кшталту тыповых аптымістычных парад «як лепш жыць». Сэнсавай нагрузкі гэтыя думкі не нясуць, прынамсі, на ідэю кнігі не працуюць ніяк. Яны маглі б дапамагчы стаць «больш жывымі» гераіням кнігі, але толькі пры ўмове выхаду за межы штампаванасці. Бо пра важнасць мінулага, пра значнасць этнічнай прыналежнасці і так сказана ўжо шмат. Хочацца адкінуць убок банальнасці і паўторы.

Падводзячы рахункі з дадзенай кнігай, атрымліваем, што «Горад мрой» — гэта ненапружная кніга са сваім гучаннем. Яна пра суіснаванне нашай рэальнасці і «іншага плана быцця», пра захопленасць штодзённымі цудамі і спробамі знайсці сваё месца сярод іх, пра рамантычныя ўзаемаадносіны жывых і мёртвых, пра паралельны свет з ВКЛ і свет, дзе непарушнай застаецца сувязь з народнымі ўяўленнямі і традыцыямі. Без прэтэнзіі на грунтоўнасць і пераканальнасць. Гэта вобразная кніга з атмасферай «звычайнага» чараўніцтва, агеньчыкі якога здольныя прыхарошыць рэчаіснасць і падарыць усмешку. «А цяпер я несла ў сабе цэлае скопішча шматкаляровых агеньчыкаў, яны грэлі мяне, прымушаючы забыцца пра надвор'е, мігацелі, як светлячкі ў слоіку».

P. S. На сайце Livelib чытачы ўжо паспелі параўнаць «Горад мрой» з «Казкамі старога Вільнюса» Макса Фрая. У вас ёсць магчымасць пагрузіцца ў свет, створаны Янінай Пінчук, паблукаць па мінскіх і не толькі вулачках і пагадзіцца з такім параўнаннем і ўсім вышэй напісаным альбо не. А таксама стварыць свой чароўны горад, у якім мроі становяцца рэчаіснасцю.

Анастасія Анцімонік

 

Каментары

Довольно примитивная рецензия. Правду говорят, что критики - это неудавшиеся писатели, у которых не получилось эволюционировать до создателей своих миров. Рецензентка оказалась не готова писать о магическом реализме. Ей не хватило читательского опыта и литературоведческих знаний, а то бы она обнаружила, что всё, что она критикует у Янин ы Пинчук, - это как раз фирменный стиль магреалистов, их особенности. Дорогая редакция, пожалуйста, доверяйте рецензирование более опытным и эрудированным людям.

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

На працягу стагоддзя «Звязда» застаецца зоркай беларускай перыёдыкі

На працягу стагоддзя «Звязда» застаецца зоркай беларускай перыёдыкі

Пра гэта ўчора казалі высокія госці на ўрачыстым мерапрыемстве, прымеркаваным да юбілею газеты.

Спорт

Анастасія Марыніна:  «Баскетбол 3х3 — гэта заўсёды відовішча»

Анастасія Марыніна: «Баскетбол 3х3 — гэта заўсёды відовішча»

Гэта адзін з нямногіх гульнявых відаў спорту, што былі ўключаны ў праграму ІІ Еўрапейскіх гульняў. 

Грамадства

«Захад-2017». Постфактум

«Захад-2017». Постфактум

Задачы сумеснага стратэгічнага вучэння выкананы на высокім узроўні.

Грамадства

На Гродзеншчыне ўшанавалі хлеб, лён, бульбу, памідор і дуб

На Гродзеншчыне ўшанавалі хлеб, лён, бульбу, памідор і дуб

Самабытныя, смачныя і пазнавальна-творчыя святы адбыліся сёлета ў розных раёнах Гродзеншчыны.