19 Кастрычнік, чацвер

Вы тут

Індыкатар харчовай бяспекі


Пачатак 1990-х стаў самым цяжкім перыядам у сельскай гаспадарцы Беларусі за дзесяцігоддзі. Ва ўмовах пасля распаду СССР гэтая частка эканомікі перажывала наступныя праблемы: адсутнасць грашовых сродкаў, неабходнай тэхнікі, запчастак, падтрымкі з боку дзяржавы.


Адной з галоўных праблем для сельскай гаспадаркі Беларусі была адсутнасць неабходных па якасці складскіх памяшканняў, і гэта было ўласціва савецкай эканоміцы — ураджай у СССР маглі сабраць нядрэнны, але потым амаль палова згнівала на непрыстасаваных складах.

Ва ўмовах Беларусі гаворка пра стабільную магчымасць збіраць нядрэнныя ўраджаі не ішла — сельская гаспадарка краіны вымушана аперыраваць ва ўмовах знаходжання ў зоне, дрэнна прыстасаванай для збору ўраджаяў. Зона крытычнага земляробства вызначаецца невысокім узроўнем урадлівасці асноўных зямель сельскагаспадарчага прызначэння і пастаяннымі перыпетыямі надвор'я — засухамі або працяглымі ліўнямі. Таксама ў Беларусі хранічны недахоп сонца для паспяховага выспявання многіх відаў культур — усяго 20—30 сонечных дзён на год. Яшчэ адной праблемай стала чарнобыльская катастрофа, якая забрала ў эканомікі частку найбольш урадлівых зямель.

На фоне відавочных праблем у сельскай гаспадарцы востра паўстала пытанне аб статусе ворных зямель — ці павінны яны знаходзіцца ў дзяржаўнай або прыватнай уласнасці. Рэформа сельскай гаспадаркі ў многіх суседзяў Беларусі пайшла па другім варыянце развіцця.

Сітуацыя ў краіне пачала мяняцца пасля прэзідэнцкіх выбараў 1994 года. Аляксандр Лукашэнка зрабіў стаўку на развіццё сельскай гаспадаркі не толькі як галіны нацыянальнай эканомікі, але і як сферы, найважнейшай для гарантавання нацыянальнай бяспекі краіны. Здольнасць пракарміць сваё насельніцтва і рэалізоўваць лішкі прадукцыі для прыцягнення замежнай валюты ў эканоміку стала найважнейшым крытэрыем рэформаў, якія праводзіліся.

Стаўка была зробленая на захаванне ворнай зямлі ў дзяржаўнай уласнасці — вопыт многіх суседзяў, што пайшлі па шляху прыватызацыі, прадэманстраваў дрэнныя вынікі. Так, у Расійскай Федэрацыі пасля прыватызацыі ворнай зямлі каля паловы яе перастала апрацоўвацца. Многія новыя ўладальнікі расцэньвалі набытыя ўчасткі як нерухомасць, якая прынясе прыбытак за кошт падаражэння на рынку, а не пастаяннага выкарыстання па мэтавым прызначэнні. Захаванне ў Беларусі ворнай зямлі ў дзяржаўнай уласнасці не выключае камерцыйнага яе выкарыстання — на ёй працуюць прыватныя суб'екты эканомікі, у тым ліку і вялікая колькасць замежных.

Аднымі з найважнейшых кірункаў рэформаў стала абсталяванне сучасных складоў для захавання сабранага ўраджаю і будаўніцтва новых фермаў па найлепшых узорах у сусветнай практыцы. Было аказана неабходнае садзейнічанне для развіцця сельскай гаспадаркі ў раёнах, пацярпелых ад Чарнобыля.

Вынікі зробленых захадаў гавораць самі за сябе. Беларусь ужо даўно адпавядае крытэрыям нацыянальнай бяспекі ў сферы сельскай гаспадаркі. Больш за тое, ідзе работа па яе далейшым развіцці. Так, калі па мясе ў 2010 годзе Беларусь забяспечвала сябе на 118,3 працэнта, то па выніках 2015-га — на 133,1. Па малаку было 199,4 працэнта, стала — 227. Па яйках было 118,3, стала 128,7 працэнта. Па бульбе было 102,1, стала 105,1 працэнта.

Крыху не дацягваюць да поўнага забеспячэння агародніна і бахчавыя культуры — па выніках 2015 года краіна была забяспечана на 94,8 працэнта. Па некаторых відах прадукцыі шмат чакаць не даводзіцца — ва ўмовах адсутнасці выхаду да сусветнага акіяна Беларусь забяспечвае сябе рыбай толькі на 13,1 працэнта.

Але гэта норма нават для многіх узорных аграрных эканомік — не абавязкова вырабляць у лішку ўсе віды сельскагаспадарчай прадукцыі, лепш рабіць стаўку на тыя з іх, што здольныя прыносіць максімальны прыбытак. З прычыны цяжкіх кліматычных умоў такой галіной для Беларусі стала развіццё малочна-мяснога кірунку. Менавіта ён прыносіць асноўны прыбытак, менавіта ў гэтай сферы сканцэнтраваны асноўны экспартны патэнцыял сельскай гаспадаркі Беларусі. Напрыклад, па вытворчасці малака на душу насельніцтва Беларусь з'яўляецца абсалютным лідарам у СНД. Калі параўноўваць з Расійскай Федэрацыяй, лічбы гавораць самі за сябе — у Беларусі ў 2015 годзе было выраблена малака 743 кілаграмы на душу насельніцтва, а ў Расіі — толькі 210.

Ёсць поспехі і за межамі малочна-мясной галіны. Так, на 2013 год Беларусь займала трэцяе месца ў свеце па вытворчасці льновалакна, журавін, пятае месца — па вытворчасці жыта, сёмае — па трыцікале, трынаццатае — па цукровых бураках.

У 2017 годзе Беларусь плануе экспартаваць прадуктаў харчавання на 6 мільярдаў долараў. Далейшыя поспехі сельскай гаспадаркі краіны павінны быць звязаныя з павышэннем узроўню інвестыцый, прыцягненнем усё большай і большай колькасці сучасных тэхналогій, павышэннем узроўню ўраджайнасці, выхадам на новыя рынкі збыту прадукцыі. Неабходна таксама разабрацца ў найбліжэйшыя гады з празмернай закрэдытаванасцю асобных гаспадарак.

Сяргей КІЗІМА, доктар палітычных навук

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Арыгінальныя лекі ці джэнерыкі?

Арыгінальныя лекі ці джэнерыкі?

Які шлях абраць, каб не адстаць ад канкурэнтаў.

Грамадства

У старажытным Нясвіжы распачалася новая праваслаўная трыдыцыя

У старажытным Нясвіжы распачалася новая праваслаўная трыдыцыя

У мінулую нядзелю прайшоў хросны ход у гонар Абраза Багародзіцы Адзігітрыі. 

Грамадства

Гісторыі беларусаў, якія працуюць пасля 90 гадоў

Гісторыі беларусаў, якія працуюць пасля 90 гадоў

«Інтэрв'ю? Ну, толькі калі хутка, а то ў мяне вельмі шмат работы», — сказаў адзін з нашых герояў, калі тэлефанавалі дамовіцца на сустрэчу.