Вы тут

Ганна Святаслаўна


Вялікі князь літоўскі і рускі Вітаўт, прайшоўшы не адно кола зямнога пекла, загрубеў душою, але прысутнасць побач з ім жонкі Ганны вярнула яму юнацкую высакароднасць, змякчыла ваяўнічую натуру. «Жонка мае на яго вялікі ўплыў, але якая ж гэта жанчына! Рэдкасць і вялікая рэдкасць паміж Евінымі дочкамі... Ён знайшоў у ёй анёла-ахоўніка», — пісаў пра Ганну крыжацкі чыноўнік Конрад Кібург, які ў 1398 годзе наведаў Вільню і пазнаёміўся з гэтай дзівоснай жанчынай. І ён быў зачараваны яе дабрынёй і прыязнасцю.


Вітаўт і Ганна.

Ганна была другой жонкай Вітаўта. Першая, Марыя Лукомская, памерла пры родах дачкі Сафіі ў 1376 годзе. Вітаўт, якога заўсёды хвалявала жаноцкая прыгажосць (за што яго дакаралі, бо часта ён кідаў войска і адпраўляўся да чарговай каханкі), нядоўга насіў жалобу па Марыі. У 1377 годзе ён ажаніўся з юнай прыгажуняй Ганнай, дачкой смаленскага князя Святаслава Іванавіча. Не хочацца шукаць у гэтым шлюбе нейкую палітычную падаплёку, бо пры жаданні Вітаўт, на той час ужо гарадзенскі князь, мог знайсці і лепшую і больш выгадную для яго партыю, але вось выбраў Ганну — гэта быў выбар яго сэрца. І Ганна зрабілася яго вернай спадарожніцай па жыцці, нарадзіла яму сыноў Юрыя ды Івана, а калі мужу пагражала смерць, вырвала з рук Ягайлавых жывадзёраў, паводле слоў Конрада Кібурга.

Як вядома, у 1382 годзе падчас міжусобнай вайны, Кейстут і Вітаўт трапілі ў палон да Ягайлы. Паверыўшы хлуслівым словам апошняга, яны прыехалі ў ягоны стан для перамоў і былі схоплены. Неўзабаве Кейстута задушылі ў Крэўскім замку. Туды кінулі і Вітаўта. Ягайла сустрэўся з ім. Знясілены і хворы, страціўшы надзею на вызваленне, Вітаўт прыніжана прасіў вялікага князя вызваліць яго і абяцаў вераю і праўдаю служыць яму. Ягайла пашкадаваў стрыечнага брата, але ад яго патрабавалі расправіцца з Вітаўтам маці Ульяна Цвярская і брат Скіргайла. Ён вагаўся пад іх упартым націскам. Не караў і не вызваляў. Затое дазволіў Ганне даглядаць хворага мужа. А ворагі Вітаўта даслалі крэўскаму кашталяну ліст з патрабаваннем расправіцца з вязнем, бо Ягайла можа перадумаць і памілаваць яго. Пра падрыхтоўку забойства мужа выпадкова даведалася Ганна, пачуўшы размову вартавых: «Калі князь вялікі Вітаўт будзе сядзець тут далей, дык яго чакае тое самае, што і бацьку». Каханне да мужа, адчай перад яго стратай штурхнулі Ганну да рызыкі і дзеяння. Ганна змовілася з ашмянскімі шляхціцамі, якія выслалі да Крэва невялікі конны атрад. Угаварыла княгіня дапамагчы ёй і сваю прыслужніцу Алену, нявесту вернага Кейстутавага слугі Рыгора Амуліча, які загінуў, абараняючы князя.

У адзін з восеньскіх вечароў Ганна разам з Аленай наведала мужа. Вартавыя ўжо прызвычаіліся да іх і нічога падазронага не заўважылі. У каморы Алена прапанавала Вітаўту ўцячы, пакінуўшы замест сябе яе. Яна ведала, што яе чакае смяротнае пакаранне, і на адмову Вітаўта рашуча заявіла: «І я жадаю паслужыць Радзіме, мне прыемна будзе памерці за Літву. Ты, вызваліўшыся, зробіш дзеля яе столькі добрага, дазволь і мне ўдзельнічаць у гэтым. Калі любіш Літву, дык паслухай мяне». Высакародная дзяўчына ахвяравала сабой дзеля жыцця Вітаўта. І ён прыняў яе ахвяру. У яе вопратцы, прыкрыўшы твар капюшонам накідкі, Вітаўт разам з жонкай выйшаў з каморы. Вартавыя не разглядзелі яго, прыняўшы за служанку. Кароткім было развітанне, трэба было спяшацца. Вітаўт у цемры па вяроўцы спусціўся са сцен, перабраўся цераз роў і дабраўся да лесу, дзе яго чакалі ашмянскія шляхціцы. Так, дзякуючы Ганне і самаахвярнасці служанкі Алены, Вітаўт вырваўся на волю.

Услед за мужам з Крэўскага замка выехала Ганна. Яны сустрэліся ў месцы, дзе пазней Вітаўт паставіць на памяць царкву, вядомую цяпер, як знакаміты Маламажэйкаўскі храм-цвержа. Разам яны выправіліся ў цяжкае падарожжа свайго новага жыцця выгнаўцаў. Ганна падзяліла лёс Вітаўта і згадзілася быць за яго закладнікам у крыжакоў.

Доўгае змаганне Вітаўта з Ягайлам зрэшты закончылася іх прымірэннем у 1392 годзе. Ягайла прызнаў Вітаўта вялікім князем. Толькі яго радасць змянілася смерцю сыноў, якіх атруцілі крыжакі. Такую дарагую цану заплаціў ён за велікакняжацкую карону, а пра сваё гора мог забыцца ў дзяржаўных справах і клопатах, будучы, як яго называлі, «бацькам Айчыны». А вось Ганне як было пачуваць сябе з горыччу страты дзяцей, як забыцца?

Яна ўзяла на сябе клопат уладкаваць сямейны дабрабыт свайго вечна занятага дзяржаўнымі справамі мужа. Суправаджала яго ў паездках па краіне. Разам траплялі ў небяспечныя становішчы. У 1398 годзе яны ледзь не згарэлі ў пажары, які ўначы ўспыхнуў у Гарадзенскім замку. Разбудзіла іх, фактычна выратаваўшы, ручная малпа. У 1409 годзе яны разам хаваліся ад крыжакоў, якія напалі на Ваўкавыск, жадаючы перахапіць іх па дарозе ў Бярэсце. Так што жыццё з вялікім князем было для Ганны не толькі неспакойным, але і небяспечным. Ды яна не наракала на лёс, пераносіла цяжкасці і выпрабаванні, што выпадалі яе мужу. Але яе пяшчотнае сэрца, што так блізка прымала ўсе трывогі мужа, не вытрымала.
У 1418 годзе Ганна памерла.

З імем княгіні звязваюць будаўніцтва знакамітага касцёла Святой Ганны ў Вільні. Нібыта гэта яна пабудавала ў 1396 годзе гэткі маленькі шэдэўр вялікага дойлідства. Навейшыя даследаванні прыпісваюць будаўніцтва храма дойліду Ягелонаў Бенедыкту Рэйту, які ўзвёў яго ў 1495—1500 гадах. Аднак не выключана, што новы храм паўстаў на месцы былога, узведзенага Вітаўтам у гонар любімай жонкі. І хоць ён ажаніўся трэці раз, але кахаў Ганну і прасіў пахаваць яго «побач з пагробкам памерлай жонкі, дзе і для сябе дамавіну выбраў», каб быць разам з ёй назаўжды.

Вітаўт ЧАРОПКА

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

На працягу стагоддзя «Звязда» застаецца зоркай беларускай перыёдыкі

На працягу стагоддзя «Звязда» застаецца зоркай беларускай перыёдыкі

Пра гэта ўчора казалі высокія госці на ўрачыстым мерапрыемстве, прымеркаваным да юбілею газеты.

Спорт

Анастасія Марыніна: Баскетбол 3х3 — гэта заўсёды відовішча

Анастасія Марыніна: Баскетбол 3х3 — гэта заўсёды відовішча

Гэта адзін з нямногіх гульнявых відаў спорту, што былі ўключаны ў праграму ІІ Еўрапейскіх гульняў. 

Грамадства

«Захад-2017». Постфактум

«Захад-2017». Постфактум

Задачы сумеснага стратэгічнага вучэння выкананы на высокім узроўні.

Грамадства

На Гродзеншчыне ўшанавалі хлеб, лён, бульбу, памідор і дуб

На Гродзеншчыне ўшанавалі хлеб, лён, бульбу, памідор і дуб

Самабытныя, смачныя і пазнавальна-творчыя святы адбыліся сёлета ў розных раёнах Гродзеншчыны.