Вы тут

Андрэй Кудзіненка: Я лічу дакументальнае кіно крыху амаральным


Здаецца, яшчэ нядаўна створаны пад куратарствам Андрэя Кудзіненкі кінаальманах «Хранатоп» атрымаў Гран-пры праграмы «Омнібус» на кінафестывалі краін СНД і Балтыі «Кінашок», а сёлета ў арт-вёсцы Каптаруны прайшоў ужо другі форум памежнага кіно «ХРОНОТОПЬ. АRT: RЕBООT», дзе па распрацаванай рэжысёрам методыцы здымалі фільмы для наступнага кіназбору. Паміж імі — ужо некалькі так званых акцый у розных гарадах краіны і новыя альманахі як вынікі абнулення, пераходу праз стадыю «хронотопи» і абмежаваных у часе здымак. Андрэй Кудзіненка, аўтар фільмаў «Акупацыя. Містэрыі», «Розыгрыш», «Масакра», «Хард Рэбут», прыдумаў канцэпцыю новага кіно і падагнаў пад гэта ідэю сучаснай міфатворчасці, а «Хранатоп» стаў самым арыгінальным, наватарскім і цікавым праектам у сучаснай беларускай кінасферы. Загадкавая «хронотопь» аказалася аўтарскім неалагізмам рэжысёра, і з яе азначэння пачалося нашае інтэрв'ю з Андрэем Кудзіненкам.


— Гэта час, які патануў у балоце, пераходнае асяроддзе, нейкая памежная зона. Прасцей патлумачыць на казках альбо рытуале ініцыяцыі: тут, каб перайсці ў новую стадыю, чалавек павінен памерці ў адным статусе і нарадзіцца ў іншым. У казках спачатку трэба выпіць мёртвай вады, а потым жывой, герой павінен трапіць у свет з Бабай Ягой і вярнуцца ў рэальнасць. Пераходная стадыя і ёсць «хронотопь», знаходжанне паміж жыццём і смерцю, дзе перамешана сакральнае і несакральнае, сны, незямное, рэальнае і бессвядомае. Гэта хаос, у якім увогуле знаходзіцца наш свет. Антоніа Грамшы казаў пра інтэррэгнум, калі адны цывілізацыі змяняюцца другімі, яшчэ ў 1930-я; Зігмунт Баўман апісаў «цякучую сучаснасць». Зараз усе кажуць пра гібрыднасць — вайна і не вайна, жыццё і не жыццё. Якое жыццё, напрыклад, у нас? — тыповы стан «хронотопи».

— Вы згадваеце ўніверсальныя тэорыі, але ваша азначэнне «хронотопи» адсылае да багны — традыцыйнага элемента беларускай культуры.

— Я выказваюся з пэўнай самаіроніяй. У маім фільме «Акупацыя. Містэрыі» адзін персанаж кажа, што беларускага кіно ніколі не будзе. Але гэта не сцвярджэнне, а гумар і нейкі дэвіз — кіно будзе, мы ж зараз вось здымаем. «Хронотопь»— таксама рэч аптымістычная, таму што космас нараджаецца з хаосу, а ўсё прыгожае — гэта космас. З сінергетыкі, якую распрацоўваў Ілья Прыгожын (нобелеўскі лаўрэат), вынікае, што кожная маленькая справа нараджае ў хаосе атрактар, з якога пачынаецца структура. Тэорыя хаосу кажа таксама, што ўзмах крылаў матылька недзе ў Бразіліі можа нарадзіць ураган у Невадзе. То-бок любое дзеянне нешта нараджае, у гэтым аптымістычнасць канцэпцыі. Мы пачалі праект «Хранатоп» — я, Аляксандр Дзебалюк, Януш Гаўрылюк і гукарэжысёр Яўген Рагозін — на сваіх пачатках, бо аказаліся ў сітуацыі, калі кіно ўжо няма і можна было толькі пайсці зарабляць на жыццё «прастытуткай» на серыялах, дзе няма ні поля для эксперымента, ні поля для разваг «што такое кіно» і «што такое наша жыццё». Для інтрыгі я прыдумаў, што ў «Хранатопе» мы займаемся актуальнай міфалогіяй. Потым з'явіўся Палупанаў, з якім мы зрабілі некалькі семінараў. Потым з'явіўся Артур (Клінаў. — Аўт.) і сказаў, што трэба ўсіх везці ў Каптаруны. Так жа проста знайшліся грошы на форум, і мы маем дзіўныя вынікі.

— Чым яны дзіўныя?

— Тут людзі працуюць дзеля працэсу. Я ўвесь час спрабую зразумець гэта пакаленне Міленіума: для іх працэс важнейшы за вынік. Спачатку праект «Хранатоп» быў альманахам нейкіх людзей. Я ж не казаў, што з усіх навел першага альманаха тры зняў я, чацвёртую даў сябар, а да пятай я напісаў сцэнарый і зрабіў мантаж і гук. Я прынцыпова назваў гэта калектыўным праектам. Так мацней. Мая ідэя была ў тым, каб зрабіць нешта накшталт гурта Lаіbасh альбо дадаізму, то-бок нейкую калектыўную работу, бо зараз, калі няма сродкаў, рабіць кіно можна толькі калектыўна.

— Усё ж сучасная беларуская міфатворчасць, якой быццам займаецца «Хранатоп», — гэта выдумка альбо рэальная мэта?

— Можна сказаць, усе мы ствараем міфы. Любое кіно і нават наша размова — міф, а гэта зноў структура, якая ствараецца з хаосу. Беларускі, не беларускі — якая розніца? «Хранатоп» пачынаўся адначасова з падзеямі на Майдане, калі бачна, што нешта адбываецца, і зразумела, што ўсё пойдзе па крузе.

— Некалькі гадоў таму вы прыдумалі «Хранатоп» з яго асаблівай канцэпцыяй, міфатворчасцю і калектыўнай вытворчасцю, а ваша ўласнае кіно за гэты час не з'явілася. Чаму?

— Я здымаю сам, але з «Хранатопам» гэта розныя формы творчасці. У пэўны момант я зразумеў, што нашы семінары зайшлі ў тупік, таму што тут сфарміравалася пэўнае кола хранатопаўцаў, якія прыязджаюць з гатовымі камандамі і робяць гісторыі, якія я бачыў ужо тры разы. Тады я спыніўся, сеў, за два месяцы напісаў сцэнарый поўнаметражнай ігравой карціны і пачаў здымаць дакументальны фільм, дзе парушаю ўсе правілы. У свой час я адмовіўся... ужо не памятаю, пасля дзесяці перастаў лічыць, адмовіўся ад серыяльнай вытворчасці, хоць там можна зарабіць добрыя грошы. Проста гэта не цікава, ну навошта? Раптам заўтра памрэш, і што пасля цябе застанецца — серыял «Кадетство» альбо «Опера»? Я належу да старога мадэрнісцкага пакалення, дзе мастак ёсць мастак. Гэта ў постмадэрністаў ніякага пафасу, усе — мастакі. А як без пафасу ў кіно? Пафас павінен быць. Спачатку працаваць над серыялам мне падабалася: усё ідзе лёгка і па штампе. Але праз два тыдні ўжо нецікава, у любым месцы, куды я прыходзіў, я думаў «камера тут, потым узбуйненне адсюль і адсюль», то-бок перанёс гэтыя стэрэатыпы ў жыццё. Чым мяне зараз і прываблівае дакументальнае кіно, таму што яно дазваляе ламаць сюжэт, да якога я прывучаны. Я лічу дакументальнае кіно крыху амаральным: бярэш чалавека і яго лёс, а потым у касцюме едзеш на фестываль. Як казаў Кесьлёўскі, «я больш паверу гліцэрынавай слязе ў ігравым кіно, чым сапраўднай у дакументальным». Перад камерай людзі хлусяць. Усе. Так, ёсць момант назірання, але мяне заўсёды засмучаў этычны момант. Але ў выніку я зразумеў, што ў дакументальным кіно таксама ёсць месца паэтычнай манеры, ты пачынаеш працаваць з часам, нарацыяй, жанрамі, робіш некалькі ўзроўняў. Тое ж самае з прасторай: у дакументальным фільме герой ішоў бы ды ішоў, а я пачаў мяняць час праходу. У нейкі момант я разумею, што становіцца нудна, і ўстаўляю кліп, мяшаю будучыню з мінулым, з сённяшнім часам і з іроніяй выходжу з гэтага кліпа. Я атрымаў задавальненне. Фільм называецца «Фанат Вася-пешаход» — пра чалавека, які ходзіць пешшу на ўсе матчы брэсцкага «Дынама», такі беларускі Форэст Гамп. Фільм выйдзе недзе ў кастрычніку.

— Я думала, вы прыпынілі сваю творчасць дзеля «Хранатопа».

— «Хранатоп» нарадзіўся як пляцоўка для эксперымента, выклік індустрыі кіно, але мяне больш цікавіць не вытворчасць, а пытанне, што далей. Мне вельмі падабаецца твітэр Алега Кашына, дзе ён рэтвіціць без указання аўтарства і стварае такім чынам карціну свету. «Хранатоп» я таксама прыдумаў як кінатвітэр, думаў, людзі будуць дазагружаць свае фільмы працягласцю ад трох да сямі хвілін, рэагаваць адно на аднаго, акцёры будуць пераходзіць з аднаго «твіта» ў іншы. Нічога не атрымалася, таму што рэжысёры сказалі «мы аўтары, мы фільмы не выкладваем, а паедзем па фестывалях». І амаль ніхто нікуды не паехаў.

— З'яўленне «Хранатопа» як метаду стварэння кіно мне падаецца сімптаматычнай з'явай у нашай прасторы, дзе амаль нічога не прапануюць дзяржаўны і незалежны кінематограф.

— Для мяне «Хранатоп» стаў пошукам новай формы існавання кіно, а я думаю ў першую чаргу пра сябе. Няма ў нас кінасуполкі, усё сыходзіць у багну. Марына Разбежкіна на сваім майстар-класе распавядала, як у багне тонуць алені. Яны проста тонуць, ім камфортна. Як людзі замярзаюць — прыемна засынаюць і ўсё. Таму аленяводы затыкаюць жывёлам нос, каб тыя пачалі рухацца. Апроч гэтага, калі апускаешся ў багну, нельга рабіць рэзкіх рухаў, трэба спакойна цягнуцца да нейкай галінкі — таксама сацыялагічны і палітычны момант. З аднаго боку гэта вельмі камфортная смерць, з іншага боку нельга торгацца. У стане «хронотопи» патрэбен трэці выхад, каб гібка выйсці ў новы час. Гэта датычыцца існавання кіно, яго пракату, адукацыі і самаарганізацыі.

— У Каптарунах жа «хронотопь» выкарыстоўваецца ў станоўчым сэнсе.

— Як у сінергетыцы, 1+1 можа быць тры, а можа быць нуль. Тут тое ж самае. «Хронотопь» — гэта існаванне ўсяго нашага свету. Мы жылі ў Савецкім Саюзе і хто думаў, што праз два гады ўсё абваліцца? Раз — ужо нейкія рэспублікі. Усё змянілася літаральна за год.

— Вы плануеце і надалей займацца «Хранатопам» альбо будзеце здымаць сваё кіно?

— Я напісаў аўтабіяграфічны сцэнарый пра Данбас. «ДДД» называецца («Доўгая дарога дадому»). Быкаўскі выраз ва Украіне ўсіх уводзіць у ступар. Мы шукалі ўкраінскіх партнёраў і пакуль не знайшлі, таму што падчас вайны можа быць толькі прапаганда, чорна-белы погляд, а погляд з двух бакоў іх не цікавіць.

— У нашага гледача сёння спецыфічныя густы. Сваю нішу займаюць блокбастары, сваю — расійскія серыялы, а беларускае кіно тут месца ўвогуле не мае. Мы аддаём перавагу ўсяму, толькі не беларускаму кіно.

— Таму што яго няма. Нават на «Беларусьфільм» паглядзець: ён здымае серыялы, дзе менты ў расійскай форме, таму што гэта быццам бы лягчэй прадаць. «Аднойчы ў Расіі», гэта называецца. Кажучы пра расіян, яны ў свой час выпрацавалі формулу таго, што «піпл хаваюць». Атрымалася замкнутае кола, таму што прывучаны да фаст-фуду глядач ужо не хоча ўскладненняў. Мая мама глядзіць серыялы па тэлевізары, дзе тыя ж акцёры і практычна той жа сюжэт, істэрыкі, крыкі, нехта здрадзіў... а калі пачынаецца нейкае мастацтва, яна пераключае канал. Што датычыцца кінакантэнту, выявілася, што прадзюсары, якія казалі, што ведаюць патрэбы гледача, хочуць проста адхапаць частку бюджэту, а пра гледача і не думаюць. Гэта паказчык таго, дзе знаходзіцца расійскае кіно. А наша кіно знаходзіцца ўвогуле незразумела дзе. «Беларусьфільм» ніколі ні пра што не думаў, для яго галоўнае, каб кіно было неканфліктным. Калі я браўся за закадравы тэкст фільма «Масакра», прыйшлося прыбраць, напрыклад, згадку пра грузінскага цара (тады ў Расіі былі праблемы з Грузіяй), імя Кастуся Каліноўскага. Усё гэта было абрэзана, каб нікога ні ў якім разе не раздражняла.

— Вы не знаходзіце парадокс ў тым, што ў тым ліку на кінафоруме ў Каптарунах вядуцца дыскусіі пра будучыню беларускага кіно, а вы кажаце, што яго няма. Як можна казаць пра будучыню таго, чаго няма?

— Нейкі рух гады тры таму пачаўся. Многа фільмаў добрых, але больш дрэнных. Мяне цікавіць дыстрыбуцыя, як кіно будзе існаваць у новым свеце, у інтэрнэце, таму што кінатэатр хутка будзе значыць для нас, як сёння — опера. Фестывалі, пітчынгі знікнуць і прыйдзе новая сістэма. Найлепшы рэжысёр постсавецкага перыяду Аляксей Балабанаў — не фестывальная персона. А, напрыклад, Лазніца, Звягінцаў дзейнічаюць у каноне камерцыйнага фестывальнага кіно. Глядзіш фільм і бачыш, што чалавек настроены на фестываль, сацыялкі паддаў, там яшчэ нечага. Чаму Балабанаў звычайна не трапляў на кінафестывалі, хто туды возьме «Груз-200»? Кінафестываль увогуле быў прыдуманы Мусаліні ў 1932 годзе, гэта зноў іерархічная таталітарная сістэма. У будучыні кіно запатрабуе, каб аўтарства знікла. Я плыў у мінулым годзе ў каптарунскім возеры, зязюля кукавала. Я ў яе запытаўся, колькі праіснуе наш праект, а зязюля мала кукуе звычайна... 112.

Ірэна КАЦЯЛОВІЧ

katsyalovich@zviazda.by

Загаловак у газеце: Андрэй Кудзіненка: Я лічу дакументальнае кіно крыху амаральным: бярэш чалавека і яго лёс, а потым у касцюме едзеш на фестываль

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

На працягу стагоддзя «Звязда» застаецца зоркай беларускай перыёдыкі

На працягу стагоддзя «Звязда» застаецца зоркай беларускай перыёдыкі

Пра гэта ўчора казалі высокія госці на ўрачыстым мерапрыемстве, прымеркаваным да юбілею газеты.

Спорт

Анастасія Марыніна: Баскетбол 3х3 — гэта заўсёды відовішча

Анастасія Марыніна: Баскетбол 3х3 — гэта заўсёды відовішча

Гэта адзін з нямногіх гульнявых відаў спорту, што былі ўключаны ў праграму ІІ Еўрапейскіх гульняў. 

Грамадства

«Захад-2017». Постфактум

«Захад-2017». Постфактум

Задачы сумеснага стратэгічнага вучэння выкананы на высокім узроўні.

Грамадства

На Гродзеншчыне ўшанавалі хлеб, лён, бульбу, памідор і дуб

На Гродзеншчыне ўшанавалі хлеб, лён, бульбу, памідор і дуб

Самабытныя, смачныя і пазнавальна-творчыя святы адбыліся сёлета ў розных раёнах Гродзеншчыны.