Вы тут

Францыск Скарына. Пра(д)вершы


Па-беларуску ўзнавіў Алесь Бразгуноў.


Прадмова

Да ўсёй рускай Бібліі

 

И тако младенцемъ и людемъ простымъ естъ наука, учителомъ же и людем мудрымъ подивление, яко река дивная: мелка, по нейже агнець брести можеть, а глубока, слонъ убо пливати мусить.

В сей книзе всее прироженое мудрости зачало и конець — Богъ Вседержитель — познаванъ бываеть.

В сей книзе вси законы и права, имиже люде на земли справоватися имають, пописаны суть.

В сей книзе вси лекарства, душевные и телесные, зуполне знайдете.

Ту навчение филозофии добронравное, яко любити Бога для самого себе и ближнего для Бога имамы.

 

Біблія — простаму люду навука,

дзіва — настаўнікам і мудрацам.

Яна як рака чарадзейная:

льга і ягняці яе перайсці,

але слон мусіць плысці.

 

Тут пазнанне пачатку

прыроджанай мудрасці

і яе заканчэння —

Бога Ўсястворцы.

 

Тут правы і законы людскія,

усялякія лекі для душаў і целаў.

 

Тут пабожны закон філасофіі:

Бога дзеля сябе,

а бліжняга дзеля Бога

палюбі.

 

Ащели же кохание имаши ведати о военных а о богатырских делехъ, чти книги Судей или книги Махавеевъ: более и справедливее в нихъ знайдеш, нежели во «Александрии» или во «Тройи».

Пакли же вократце сведати хощеши много тысещей летъ летописець, чти книги Паралипомена: тамъ, поченши от Адама, даже до Седехии, останочного царя Іудина, роды положены суть.

Потребуеши ли науки и мудрости, добрыхъ нравовъ, часто прочитай книги Ісуса Сирахова а Притчи Саломоновы.

 

Ведаць страсна жадаеш

ты пра вояў славутых

і хаду ўсіх ваенных падзеяў —

кнігі Суддзяў чытай або Макавеяў;

ні ў гісторыі Аляксандра ані ў «Троі»

не шукай нават праўды такое.

 

Хочаш хутка спасцігнуць

тысячагоддзяў падзеі —

ад Адама палічаны роды

з усіх кален

да Седэкіі,

апошняга ўладцы Юдэі,

у кнігах Параліпамен.

 

Настаўлення шукаеш

і мудрай парады —

да кнігі Ісуса, сына Сіраха,

і Прытчаў цара Саламона

часцей зазірай

ды прыкладаў добрых звычаяў

там пашукай.

 

 

Кніга быццё

 

Во Первыхъ книгахъ своихъ пишеть пророк Господень Моисей, пророкуя Духом Светым о прешлыхъ речехъ: яко Господь Богъ сотворилъ небо и землю и вся, еже суть в нихъ; Адама, праотца нашего, и Еву, матерь, по образу Своему и по подобию; яко врагъ, змей, прелстилъ ихъ и выгнаны быша з раю.

Потомъ яко начаша людие множитися на земли и злии быти, прото потопъ наведе на нихъ Господь Богъ, кроме толико Ноя — самого со челедию его соблюде у ковъчезе.

Затым о розделении языковъ, царствъ, людей и народовъ.

Потом о нарожении Авраамове и яко Господа Бога позналъ и Той обещалъ розмножити семя его.

Теже о житии Авраамове, внегда родися ему Ісаакъ, и яко Господь Бог искушалъ Авраама, веляй приносити на жертву сына своего Ісаака.

 

Піша тут

Духам Святым кіраваны

Божы прарок Майсей,

як паўсталі нябёсы й зямля,

як бацькоў нашых, Еву з Адамам,

Бог стварыў на падобу Сваю;

пра спакусу ад змея

і нашае з раю выгнанне,

памнажэнне народу і злосці;

пра патоп і ратунак

(аднаго толькі Ноя

Бог збярог у каўчэгу і чэлядзь);

пра пазнейшы падзел на народы і царствы,

пра Аўрама і семя яго памнажэнне,

як Гасподзь выпрабоўваў яго:

«Аўраам, прынясі Ісаака ў ахвяру!»

 

Потреба тежъ ведати, иже со всихъ книгъ Ветхаго Закону сие книги Бытья и початокъ и конець книгъ Езехииля-пророка а Песни Песнем Саломона-царя суть трудны ко зрозумению; протож и Евреи людемъ младымъ предъ тридесетма леты не давали ихъ чести для великихъ тайнъ, еже замыкають в собе книги сие, понеже суть над розум людскый.

 

Кніга гэтая —

побач з Песняю Песняў

і кнігаю Езэкііля —

складаная для разумення

і розум любы пераўзыдзе;

і таму іх габрэі

сваім маладзёнам

не давалі чытаць

да спаўнення

гадоў трыццаці.

 

 

Кніга лявіт

 

«Ва-икра Едонай ель Моше», то естъ по-руски: «Возва Господь Моисея».

Тако жъ и мы, братия, не можем ли во великих послужити посполитому люду рускаго языка, сие малые книжки праци нашее приносимо имъ.

 

«Ва-йікра Аданай эль Машэ» —

«Паклікаў Гасподзь Майсея».

Таксама і мы, браты,

служым людзям сваім, як умеем:

хай на большае шчэ не гатовы,

то прыносім свой сціплы дар —

кнігі словамі роднай мовы.

 

 

Кніга другі закон

 

Авраамъ два сына имелъ естъ — единаго от рабыне, а другаго от свободныя, но той, иже от рабыне, по плоти родися, а иже от свободныя — по обетованию.

 

Меў Аўраам ад рабыні сына

па плоці, па абавязку;

ад вольнае — іншага:

той у свет прыйшоў

праз каханне і Божую ласку.

 

 

Кніга Ісуса, сына Нава

 

Написъ, иже былъ написаный на Животворящем Кресте Его, светчить

 

словы еврейскими:

ЕГОШУА НОЦЬРИ, МЕЛЕХЪ ЕГУДИМЪ;

словы греческими:

ІСУСЪ О НАЗАРЕОС, О ВАСИЛЕФС ТОН ІУДЕОН;

словы латинскими:

ЕЗУСЪ НАЗОРЕНУСЪ, РЕКСЪ ЮДЕОРУМ;

по-руски ся сказует:

ІСУСЪ НАЗОРЯНИНЪ, ЦАРЬ ІЮДЕЙСКИЙ.

 

На Яго Жыватворным Крыжы

надпіс габрэйскі:

 

ЕГАШУА ГА-НОЦРЫ МЕЛЕХ ЕГУДЗІМ

(ІСУС З НАЗАРЭТА, ЦАР ЮДЭЙСКІ);

 

словамі грэцкімі пад ім:

ІСУС О НАЗАРЭАС О ВАСІЛЕФС ТОН

ІУДЭОН;

 

lingua romanorum:

ЕЗУС НАЗОРЭНУС РЭКС ЮДЭОРУМ.

 

 

Кнігі царстваў

 

Многими и различными обычаи Господь Бог писма и науку намъ, людемъ своимъ, далъ и дава от початку света даже и до сего дня. Найпервей далъ естъ Евреомъ рукою Моисея, раба своего, Ветхый Законъ. Потомъ намъ, хрестияном, усты Своими Новое Благовествование уставилъ.

От книгъ пакъ сихъ Ветхаго и Новаго Закона суть некои, иже пишуть науку и суды Божия.

Иные же намъ писма далъ милостивый Бог, иже пишуть дела бывшая и летописания.

 

Мноства спосабаў

Госпад мае,

якімі

спасылае пісанні

людзям Сваім,

вучыць і настаўляе.

 

Стары Запавет

даў габрэям

праз Майсея,

слугу свайго,

а Новае Дабравесце

было паслана

нам, хрысціянам,

з вуснаў святых Яго.

 

Многія кнігі

Запаветаў абодвух

змяшчаюць

Божыя павучэнні

і прадвызначэнні,

а некаторыя —

даўнія дзеі

й падзеі.

 

Положил есми в сихъ книгахъ образци храму Господьня, и сосудовъ его, и дому царева, еже ставил ест Саломон-царь. А то для того, абы братия моя Русь, люди посполитые, чтучи, могли лепей разумети.

 

Тут змясціў я выявы

Храма Божага,

свяшчэнных сасудаў

і царскага дома,

збудаванага Саламонам.

А ўсё для таго,

каб браты мае, русь,

людзі простыя,

пры чытанні

разумелі

і мелі адказ

на пытанні.

 

 

Кніга Іова

 

В сихъ книгах открил ест намъ Богъ великие тайны светымъ Иовом. Напервей, чего ради Господь Богъ на добрих и на праведныхъ допущаеть беды и немоци, а злымъ и несправедливым даеть щастье и здравие.

 

Праз святога Іова

вялікія таямніцы

адкрывае нам Бог

міласцівы:

чаму спасылае беды і зло

на добрых і праведных,

а несправядлівы

пышнее ў шчасці-здароўі,

як і зласлівы...

 

И всякому человеку потребна чести, понеже ест зерцало жития нашего, лекарство душевное, потеха всемъ смутнымъ, наболей тымъ, ониже суть въ бедахъ и в немощахъ положены, надежа истинная востания изъ мертвыхъ и вечного живота.

 

Кожны мае яе прачытаць,

бо яна ўсё жыццё адлюструе,

стане лекам душы,

супакой

дасць таму, хто смуткуе.

Тым, хто ў немачы, у бядзе

ці ў нейкай яшчэ патрэбе,

кніга гэтая — шлях да жыцця

вечнага ў небе.

 

 

Кніга Юдзіфі, удавы

 

Потомъ на Вселенскомъ соборе въ Никии святыми отци дозволена намъ сия Книга Іудифъ чести к нашему научению, абыхомъ, яко зеръцало, жену сию преславную пред очима имеюще, в добрыхъ делехъ и в любви Отчины не толико жены, но и мужи наследовали и всякого тружания и скарбовъ для посполитого доброго и для Отчины своея не лютовали.

 

На Ўсясветным саборы ў Нікеі

святыя айцы

падалі для нашай навукі

чытанне кнігі Юдзіфі,

каб мы,

прыклад маючы слаўнай жанчыны,

пераймалі яе ў добрых справах,

у любові да ўласнай Айчыны,

у шуканні дабра ўсеагульнага

не зважалі на працу і скарбы.

 

 

Кніга прытчаў Саламона

 

Многократъ преже того въ притчахъ глаголалъ ест к нам Господь Богъ, нежели принялъ человеченство от Пречистое Богородици Марии, святыми отци и пророки, а наболей царемъ Саломоном, онъ бо просилъ естъ от Господа Бога мудрости и разума.

 

Не раз і раней,

да таго, як прыняў наша цела,

чалавечае

ад Прачыстае Дзевы Марыі,

гаварыў з намі Бог

праз айцоў і прарокаў,

а найбольш праз цара Саламона:

той выпрошваў у Госпада Бога

толькі мудрасці й розуму,

а болей нічога.

 

Пожиточьны же суть сие книгы чести всякому человеку, мудрому и безумному, бгатому и вбогому, младому и старому, наболей тымъ, ониже хотят имети добрые обычае и познати мудрость и науку. Долгота бо дней, и лета живота, и миръ приложатся имъ, милосердие и правда не оставять ихъ, естъли же пилне послушають и соблюдуть притчи, положеные въ книгахъ сихъ.

 

Кожны знойдзе карысць для сябе,

хто гэтую кнігу чытае:

мудры й шалёны,

юны й стары,

заможны і той, хто нічога не мае.

А найбольш —

хто без прынукі

добрых звычаяў шукае,

да мудрасці і навукі

цярэбіць свой шлях. Атрымае

ён доўгія леты ў спакоі,

міласэрнасць і праўду спазнае,

калі не адкіне прытчаў,

што гэтая кніга змяшчае.

 

Естъ бо в сих притчах сокрита мудрость, якобы моць въ драгом камени и яко злато в земли и ядро у вореху. Кто ю знайдеть, сей знайде милость и достанеть благославения от Господа, и приидеть к нему все доброе посполу с нею. Хвала и честь безчисленая — моциею ея, она убо ест мати всехъ добрыхъ речей и учитель всякому доброму умению. «В ней воистинну ест духъ разумности: святый, единый, различный, смысленый, скромный, вымовный, движющийся, непоскверненый, истинный, сладкий, чистый, сталый, добротливый» и всякую иную имеющий в собе добрую цноту.

 

Мудрасць схаваная ў прытчах,

як моц у камні каштоўным,

як золата пад зямлёю,

як ядро ў шкарлупіне.

Дабраславенне і ласка

прыйдуць ад Госпада з ёю,

слава й пашана цябе не пакіне,

бо мудрасць — настаўніца

кожнага добрага ўмення

і маці

ўсялякага добрага чыну й стварэння.

 

Пануе ў ёй мудрасці дух сапраўды:

святы, разважлівы і адзіны,

сціплы, разумны, красамоўны,

беззаганны, рухомы, праўдзівы,

салодкі, чысты і дабратворны,

цвёрды

і ўсякае іншае

ўхвальнае цноты поўны.

 

 

Эклезіяст, або Саборнік

 

В сей же книзе, рекомой Екклесиастъ, или Соборник, пишет о науце всехъ людей, посполите сущих в летехъ мужства, приводячи имъ на памет суету, беду и працу сего света, понеже въ розмаитыхъ речахъ люди на свете покладают мысли и кохания своя: едины въ царствахъ и в пановании, друзии в богатестве и въ скарбохъ, инии в мудрости и в науце, а инии въ здравии, в красоте и въ крепости телесной; неции же во множестве имения и статку, а неции в роскошном ядении и питии и в любодеянии; инии теже въ детех, въ приятелехъ, во слугахъ и во иных различныхъ многыхъ речах. А тако единый каждый человекъ имат некоторую речь предъ собою, в ней же ся наболей кохает и о ней мыслит.

Разумея же сия речи, премудрый Саломонъ краткими е словами в сей книзе, якобы во зерцале, намъ написалъ, глаголя: «Суета над суетами» и «все суетно и утиснение духово».

 

Жывучы ў гэтым свеце,

кожны думкай кіруецца

ўласнаю ці ўпадабаннем:

той — да царства або панавання,

да багацця і скарбаў збірання,

той — да мудрасці й добрай навукі,

прыгажосці

і моцы цялеснай наогул;

той заможнасці прагне,

маёмасці рознае многа,

смачнай ежы, піцця,

пералюбства ліхога;

той — аб дзецях, сябрах,

слугах клопат свой мае.

Кожны з нас

сваё ўпадабанне

на мэце трымае.

 

Палічыў Саламон

тыя рэчы

ў сціслых выслоўях,

паказаў, бы ў люстэрку,

паўтараючы:

«Марнасць над марнасцю,

марнасць усё

і пагоня за ветрам».

 

 

Плач Ераміі

 

Еремия, пророкъ Господень, в животе матки своее посвещеный. Сей почал пророковати тринадесятого лета от нарожения своего и пророковалъ четырдесятъ летъ в земли Іудине.

Пришол естъ з войском Навходносоръ, царь Вавилонскый, и обляже Ерусалимъ, и добылъ его, и сказилъ и, и заведе царя и людей словутныхъ.

Еремиа же осталъ естъ с людми убогими во Ерусалиме. И тако, видячи опустение и скажение града, иже наполнилося пророчество его, плакалъ, гледяй на Ерусалимъ, и рыдалъ, вымолвяя слова, писаная во книжце сей, протожъ и называется Плачь Еремиинъ.

 

Ерамія, прарок Гасподні,

у мацярынскім улонні

атрымаў пасвячэнне;

 

прадказваць пачаў

на трынаццатым годзе

ад свайго нараджэння;

 

сорак летаў прарочыў

у Юдэйскай зямлі,

калі

 

цар Вавілонскі, Наўхадносар,

Ерусалім

абступіў з войскам:

здабыў,

разбурыў;

 

цару прыпала няволя,

і вяльможам — тая самая доля.

 

Ерамія ж застаўся

з убогімі ў Ерусаліме;

бачачы апусценне

і разбурэнне,

як горад гіне,

плакаў горка й рыдаў,

што прычакаў

свайго прадказання спаўнення.

Вось чаму кніжка мае

такое найменне —

Плач Ераміі.

 

 

Псалтыр

 

Псаломъ ест всея Церькви единый гласъ,

свята украшаеть.

Псаломъ всякую противность, еже ест,

Бога ради усмиряеть.

Псаломъ жестокое сердце мякчить

и слезы с него, якобы со источника, изводить.

Псаломъ ест ангельская песнь, духовный темъянъ:

вкупе тело пением веселить,

а душу учить.

 

Псалом — згодны голас Царквы —

святы аздабляе.

Псалом кожную супярэчнасць

дзеля Бога спыняе.

Псалом сэрца лютае памякчае

і слёзы, бы з крыніцы, з яго выпускае.

Псалом — спеў анёла, духоўны чабор:

цела спевам узвесяляе,

а душу навучае.

 

И что ест, чего в псалмохъ не найдешь? Нест ли тамъ величества Божия и хвалы Его? Тамъ ест справедливость. Тамъ ест чистота душевная и телесная. Тамъ ест наука всякое правды. Тамъ мудрость и разумъ досконалый. Там ест милость и друголюбство без льсти, и вси иншии добрые нравы, якобы со источника, оттоле походять. Тамъ ест великая тайна о Бозе, в Троици единомъ, и о воплощении Господа нашего Ісус Христа, и о вмученьи Его невинном и о воскресении из мертвыхъ.

 

Ці штосьці такое маеш,

чаго ў псалмах не адшукаеш?

Ці не тут слава Божая і вялікасць?

Ці не тут чысціня й справядлівасць?

 

Тут любоў, мілата, праўда, мудрая дасканаласць,

тут сапраўдная вернасць, ад сэрца адданасць.

Кожны звычай, што славай цябе надзяляе,

як з крыніцы, адсюль выцякае.

 

Тут таемства ў Тройцы адзінага Бога

і бязвіннай пакуты Самога

Ісуса Хрыста, і Яго ўцелаўлення,

і з памерлых Яго ўваскрашэння.

 

И видечи таковые пожиткы в такъ малой книзе, я, Францишек, Скорининъ сынъ, с Полоцька, в лекарскыхъ наукахъ докторъ, повелелъ есми Псалтырю тиснути рускыми словами а словенскым языкомъ — напред ко чти и к похвале Богу, въ Троици единому, и Пречистой Его Матери Марии, и всемъ небеснымъ чиномъ и святымъ Божьимъ, а потомъ к пожитку посполитого доброго — наболей с тое причины, иже мя милостивый Богъ с того языка на свет пустил.

 

І я, Францішак, Скарынаў сын,

палачанін родам,

у лекарстве доктар,

бачачы столькі карысці

ад такое кнігі малое,

загадаў друкаваць Псалтыр

рускімі словамі

на славянскай мове —

 

для пашаноты і славы

Бога, адзінага ў Тройцы,

і Маці Яго, Прачыстай Марыі,

разам з нябеснымі чынамі

і Божымі святымі,

 

але і дзеля дабра паспалітага

народу майго:

мяне ў гэты свет Бог міласцівы

прывёў ад імя яго.

 

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

«Звязда» завітала ў госці да пераможцы конкурсу «Беларусікі»

«Звязда» завітала ў госці да пераможцы конкурсу «Беларусікі»

Васьмігадовая мадэль са Жлобіна любіць катацца на цягніку. А ў вольны час лепіць з бабуляй калдуны.

Грамадства

Іван Кірчук: Я 14 гадоў жыў адзін і больш не планаваў ніякай сям'і

Іван Кірчук: Я 14 гадоў жыў адзін і больш не планаваў ніякай сям'і

«Вой, Іван Іванавіч, а дзе ваша барада?» Само сабой вырвалася ў мяне гэтае пытанне, калі адчыніла дзверы ў этналабараторыю і ўбачыла лідара гурта «Этна-трыа «Троіца»...

Грамадства

Вандроўка ў Беніцу

Вандроўка ў Беніцу

Дзе знаходзіцца касцёл пачатку ХVІІІ стагоддзя.