Вы тут

Францыск Скарына. Пра(д)вершы


Па-беларуску ўзнавіў Алесь Бразгуноў.


Прадмова

Да ўсёй рускай Бібліі

 

И тако младенцемъ и людемъ простымъ естъ наука, учителомъ же и людем мудрымъ подивление, яко река дивная: мелка, по нейже агнець брести можеть, а глубока, слонъ убо пливати мусить.

В сей книзе всее прироженое мудрости зачало и конець — Богъ Вседержитель — познаванъ бываеть.

В сей книзе вси законы и права, имиже люде на земли справоватися имають, пописаны суть.

В сей книзе вси лекарства, душевные и телесные, зуполне знайдете.

Ту навчение филозофии добронравное, яко любити Бога для самого себе и ближнего для Бога имамы.

 

Біблія — простаму люду навука,

дзіва — настаўнікам і мудрацам.

Яна як рака чарадзейная:

льга і ягняці яе перайсці,

але слон мусіць плысці.

 

Тут пазнанне пачатку

прыроджанай мудрасці

і яе заканчэння —

Бога Ўсястворцы.

 

Тут правы і законы людскія,

усялякія лекі для душаў і целаў.

 

Тут пабожны закон філасофіі:

Бога дзеля сябе,

а бліжняга дзеля Бога

палюбі.

 

Ащели же кохание имаши ведати о военных а о богатырских делехъ, чти книги Судей или книги Махавеевъ: более и справедливее в нихъ знайдеш, нежели во «Александрии» или во «Тройи».

Пакли же вократце сведати хощеши много тысещей летъ летописець, чти книги Паралипомена: тамъ, поченши от Адама, даже до Седехии, останочного царя Іудина, роды положены суть.

Потребуеши ли науки и мудрости, добрыхъ нравовъ, часто прочитай книги Ісуса Сирахова а Притчи Саломоновы.

 

Ведаць страсна жадаеш

ты пра вояў славутых

і хаду ўсіх ваенных падзеяў —

кнігі Суддзяў чытай або Макавеяў;

ні ў гісторыі Аляксандра ані ў «Троі»

не шукай нават праўды такое.

 

Хочаш хутка спасцігнуць

тысячагоддзяў падзеі —

ад Адама палічаны роды

з усіх кален

да Седэкіі,

апошняга ўладцы Юдэі,

у кнігах Параліпамен.

 

Настаўлення шукаеш

і мудрай парады —

да кнігі Ісуса, сына Сіраха,

і Прытчаў цара Саламона

часцей зазірай

ды прыкладаў добрых звычаяў

там пашукай.

 

 

Кніга быццё

 

Во Первыхъ книгахъ своихъ пишеть пророк Господень Моисей, пророкуя Духом Светым о прешлыхъ речехъ: яко Господь Богъ сотворилъ небо и землю и вся, еже суть в нихъ; Адама, праотца нашего, и Еву, матерь, по образу Своему и по подобию; яко врагъ, змей, прелстилъ ихъ и выгнаны быша з раю.

Потомъ яко начаша людие множитися на земли и злии быти, прото потопъ наведе на нихъ Господь Богъ, кроме толико Ноя — самого со челедию его соблюде у ковъчезе.

Затым о розделении языковъ, царствъ, людей и народовъ.

Потом о нарожении Авраамове и яко Господа Бога позналъ и Той обещалъ розмножити семя его.

Теже о житии Авраамове, внегда родися ему Ісаакъ, и яко Господь Бог искушалъ Авраама, веляй приносити на жертву сына своего Ісаака.

 

Піша тут

Духам Святым кіраваны

Божы прарок Майсей,

як паўсталі нябёсы й зямля,

як бацькоў нашых, Еву з Адамам,

Бог стварыў на падобу Сваю;

пра спакусу ад змея

і нашае з раю выгнанне,

памнажэнне народу і злосці;

пра патоп і ратунак

(аднаго толькі Ноя

Бог збярог у каўчэгу і чэлядзь);

пра пазнейшы падзел на народы і царствы,

пра Аўрама і семя яго памнажэнне,

як Гасподзь выпрабоўваў яго:

«Аўраам, прынясі Ісаака ў ахвяру!»

 

Потреба тежъ ведати, иже со всихъ книгъ Ветхаго Закону сие книги Бытья и початокъ и конець книгъ Езехииля-пророка а Песни Песнем Саломона-царя суть трудны ко зрозумению; протож и Евреи людемъ младымъ предъ тридесетма леты не давали ихъ чести для великихъ тайнъ, еже замыкають в собе книги сие, понеже суть над розум людскый.

 

Кніга гэтая —

побач з Песняю Песняў

і кнігаю Езэкііля —

складаная для разумення

і розум любы пераўзыдзе;

і таму іх габрэі

сваім маладзёнам

не давалі чытаць

да спаўнення

гадоў трыццаці.

 

 

Кніга лявіт

 

«Ва-икра Едонай ель Моше», то естъ по-руски: «Возва Господь Моисея».

Тако жъ и мы, братия, не можем ли во великих послужити посполитому люду рускаго языка, сие малые книжки праци нашее приносимо имъ.

 

«Ва-йікра Аданай эль Машэ» —

«Паклікаў Гасподзь Майсея».

Таксама і мы, браты,

служым людзям сваім, як умеем:

хай на большае шчэ не гатовы,

то прыносім свой сціплы дар —

кнігі словамі роднай мовы.

 

 

Кніга другі закон

 

Авраамъ два сына имелъ естъ — единаго от рабыне, а другаго от свободныя, но той, иже от рабыне, по плоти родися, а иже от свободныя — по обетованию.

 

Меў Аўраам ад рабыні сына

па плоці, па абавязку;

ад вольнае — іншага:

той у свет прыйшоў

праз каханне і Божую ласку.

 

 

Кніга Ісуса, сына Нава

 

Написъ, иже былъ написаный на Животворящем Кресте Его, светчить

 

словы еврейскими:

ЕГОШУА НОЦЬРИ, МЕЛЕХЪ ЕГУДИМЪ;

словы греческими:

ІСУСЪ О НАЗАРЕОС, О ВАСИЛЕФС ТОН ІУДЕОН;

словы латинскими:

ЕЗУСЪ НАЗОРЕНУСЪ, РЕКСЪ ЮДЕОРУМ;

по-руски ся сказует:

ІСУСЪ НАЗОРЯНИНЪ, ЦАРЬ ІЮДЕЙСКИЙ.

 

На Яго Жыватворным Крыжы

надпіс габрэйскі:

 

ЕГАШУА ГА-НОЦРЫ МЕЛЕХ ЕГУДЗІМ

(ІСУС З НАЗАРЭТА, ЦАР ЮДЭЙСКІ);

 

словамі грэцкімі пад ім:

ІСУС О НАЗАРЭАС О ВАСІЛЕФС ТОН

ІУДЭОН;

 

lingua romanorum:

ЕЗУС НАЗОРЭНУС РЭКС ЮДЭОРУМ.

 

 

Кнігі царстваў

 

Многими и различными обычаи Господь Бог писма и науку намъ, людемъ своимъ, далъ и дава от початку света даже и до сего дня. Найпервей далъ естъ Евреомъ рукою Моисея, раба своего, Ветхый Законъ. Потомъ намъ, хрестияном, усты Своими Новое Благовествование уставилъ.

От книгъ пакъ сихъ Ветхаго и Новаго Закона суть некои, иже пишуть науку и суды Божия.

Иные же намъ писма далъ милостивый Бог, иже пишуть дела бывшая и летописания.

 

Мноства спосабаў

Госпад мае,

якімі

спасылае пісанні

людзям Сваім,

вучыць і настаўляе.

 

Стары Запавет

даў габрэям

праз Майсея,

слугу свайго,

а Новае Дабравесце

было паслана

нам, хрысціянам,

з вуснаў святых Яго.

 

Многія кнігі

Запаветаў абодвух

змяшчаюць

Божыя павучэнні

і прадвызначэнні,

а некаторыя —

даўнія дзеі

й падзеі.

 

Положил есми в сихъ книгахъ образци храму Господьня, и сосудовъ его, и дому царева, еже ставил ест Саломон-царь. А то для того, абы братия моя Русь, люди посполитые, чтучи, могли лепей разумети.

 

Тут змясціў я выявы

Храма Божага,

свяшчэнных сасудаў

і царскага дома,

збудаванага Саламонам.

А ўсё для таго,

каб браты мае, русь,

людзі простыя,

пры чытанні

разумелі

і мелі адказ

на пытанні.

 

 

Кніга Іова

 

В сихъ книгах открил ест намъ Богъ великие тайны светымъ Иовом. Напервей, чего ради Господь Богъ на добрих и на праведныхъ допущаеть беды и немоци, а злымъ и несправедливым даеть щастье и здравие.

 

Праз святога Іова

вялікія таямніцы

адкрывае нам Бог

міласцівы:

чаму спасылае беды і зло

на добрых і праведных,

а несправядлівы

пышнее ў шчасці-здароўі,

як і зласлівы...

 

И всякому человеку потребна чести, понеже ест зерцало жития нашего, лекарство душевное, потеха всемъ смутнымъ, наболей тымъ, ониже суть въ бедахъ и в немощахъ положены, надежа истинная востания изъ мертвыхъ и вечного живота.

 

Кожны мае яе прачытаць,

бо яна ўсё жыццё адлюструе,

стане лекам душы,

супакой

дасць таму, хто смуткуе.

Тым, хто ў немачы, у бядзе

ці ў нейкай яшчэ патрэбе,

кніга гэтая — шлях да жыцця

вечнага ў небе.

 

 

Кніга Юдзіфі, удавы

 

Потомъ на Вселенскомъ соборе въ Никии святыми отци дозволена намъ сия Книга Іудифъ чести к нашему научению, абыхомъ, яко зеръцало, жену сию преславную пред очима имеюще, в добрыхъ делехъ и в любви Отчины не толико жены, но и мужи наследовали и всякого тружания и скарбовъ для посполитого доброго и для Отчины своея не лютовали.

 

На Ўсясветным саборы ў Нікеі

святыя айцы

падалі для нашай навукі

чытанне кнігі Юдзіфі,

каб мы,

прыклад маючы слаўнай жанчыны,

пераймалі яе ў добрых справах,

у любові да ўласнай Айчыны,

у шуканні дабра ўсеагульнага

не зважалі на працу і скарбы.

 

 

Кніга прытчаў Саламона

 

Многократъ преже того въ притчахъ глаголалъ ест к нам Господь Богъ, нежели принялъ человеченство от Пречистое Богородици Марии, святыми отци и пророки, а наболей царемъ Саломоном, онъ бо просилъ естъ от Господа Бога мудрости и разума.

 

Не раз і раней,

да таго, як прыняў наша цела,

чалавечае

ад Прачыстае Дзевы Марыі,

гаварыў з намі Бог

праз айцоў і прарокаў,

а найбольш праз цара Саламона:

той выпрошваў у Госпада Бога

толькі мудрасці й розуму,

а болей нічога.

 

Пожиточьны же суть сие книгы чести всякому человеку, мудрому и безумному, бгатому и вбогому, младому и старому, наболей тымъ, ониже хотят имети добрые обычае и познати мудрость и науку. Долгота бо дней, и лета живота, и миръ приложатся имъ, милосердие и правда не оставять ихъ, естъли же пилне послушають и соблюдуть притчи, положеные въ книгахъ сихъ.

 

Кожны знойдзе карысць для сябе,

хто гэтую кнігу чытае:

мудры й шалёны,

юны й стары,

заможны і той, хто нічога не мае.

А найбольш —

хто без прынукі

добрых звычаяў шукае,

да мудрасці і навукі

цярэбіць свой шлях. Атрымае

ён доўгія леты ў спакоі,

міласэрнасць і праўду спазнае,

калі не адкіне прытчаў,

што гэтая кніга змяшчае.

 

Естъ бо в сих притчах сокрита мудрость, якобы моць въ драгом камени и яко злато в земли и ядро у вореху. Кто ю знайдеть, сей знайде милость и достанеть благославения от Господа, и приидеть к нему все доброе посполу с нею. Хвала и честь безчисленая — моциею ея, она убо ест мати всехъ добрыхъ речей и учитель всякому доброму умению. «В ней воистинну ест духъ разумности: святый, единый, различный, смысленый, скромный, вымовный, движющийся, непоскверненый, истинный, сладкий, чистый, сталый, добротливый» и всякую иную имеющий в собе добрую цноту.

 

Мудрасць схаваная ў прытчах,

як моц у камні каштоўным,

як золата пад зямлёю,

як ядро ў шкарлупіне.

Дабраславенне і ласка

прыйдуць ад Госпада з ёю,

слава й пашана цябе не пакіне,

бо мудрасць — настаўніца

кожнага добрага ўмення

і маці

ўсялякага добрага чыну й стварэння.

 

Пануе ў ёй мудрасці дух сапраўды:

святы, разважлівы і адзіны,

сціплы, разумны, красамоўны,

беззаганны, рухомы, праўдзівы,

салодкі, чысты і дабратворны,

цвёрды

і ўсякае іншае

ўхвальнае цноты поўны.

 

 

Эклезіяст, або Саборнік

 

В сей же книзе, рекомой Екклесиастъ, или Соборник, пишет о науце всехъ людей, посполите сущих в летехъ мужства, приводячи имъ на памет суету, беду и працу сего света, понеже въ розмаитыхъ речахъ люди на свете покладают мысли и кохания своя: едины въ царствахъ и в пановании, друзии в богатестве и въ скарбохъ, инии в мудрости и в науце, а инии въ здравии, в красоте и въ крепости телесной; неции же во множестве имения и статку, а неции в роскошном ядении и питии и в любодеянии; инии теже въ детех, въ приятелехъ, во слугахъ и во иных различныхъ многыхъ речах. А тако единый каждый человекъ имат некоторую речь предъ собою, в ней же ся наболей кохает и о ней мыслит.

Разумея же сия речи, премудрый Саломонъ краткими е словами в сей книзе, якобы во зерцале, намъ написалъ, глаголя: «Суета над суетами» и «все суетно и утиснение духово».

 

Жывучы ў гэтым свеце,

кожны думкай кіруецца

ўласнаю ці ўпадабаннем:

той — да царства або панавання,

да багацця і скарбаў збірання,

той — да мудрасці й добрай навукі,

прыгажосці

і моцы цялеснай наогул;

той заможнасці прагне,

маёмасці рознае многа,

смачнай ежы, піцця,

пералюбства ліхога;

той — аб дзецях, сябрах,

слугах клопат свой мае.

Кожны з нас

сваё ўпадабанне

на мэце трымае.

 

Палічыў Саламон

тыя рэчы

ў сціслых выслоўях,

паказаў, бы ў люстэрку,

паўтараючы:

«Марнасць над марнасцю,

марнасць усё

і пагоня за ветрам».

 

 

Плач Ераміі

 

Еремия, пророкъ Господень, в животе матки своее посвещеный. Сей почал пророковати тринадесятого лета от нарожения своего и пророковалъ четырдесятъ летъ в земли Іудине.

Пришол естъ з войском Навходносоръ, царь Вавилонскый, и обляже Ерусалимъ, и добылъ его, и сказилъ и, и заведе царя и людей словутныхъ.

Еремиа же осталъ естъ с людми убогими во Ерусалиме. И тако, видячи опустение и скажение града, иже наполнилося пророчество его, плакалъ, гледяй на Ерусалимъ, и рыдалъ, вымолвяя слова, писаная во книжце сей, протожъ и называется Плачь Еремиинъ.

 

Ерамія, прарок Гасподні,

у мацярынскім улонні

атрымаў пасвячэнне;

 

прадказваць пачаў

на трынаццатым годзе

ад свайго нараджэння;

 

сорак летаў прарочыў

у Юдэйскай зямлі,

калі

 

цар Вавілонскі, Наўхадносар,

Ерусалім

абступіў з войскам:

здабыў,

разбурыў;

 

цару прыпала няволя,

і вяльможам — тая самая доля.

 

Ерамія ж застаўся

з убогімі ў Ерусаліме;

бачачы апусценне

і разбурэнне,

як горад гіне,

плакаў горка й рыдаў,

што прычакаў

свайго прадказання спаўнення.

Вось чаму кніжка мае

такое найменне —

Плач Ераміі.

 

 

Псалтыр

 

Псаломъ ест всея Церькви единый гласъ,

свята украшаеть.

Псаломъ всякую противность, еже ест,

Бога ради усмиряеть.

Псаломъ жестокое сердце мякчить

и слезы с него, якобы со источника, изводить.

Псаломъ ест ангельская песнь, духовный темъянъ:

вкупе тело пением веселить,

а душу учить.

 

Псалом — згодны голас Царквы —

святы аздабляе.

Псалом кожную супярэчнасць

дзеля Бога спыняе.

Псалом сэрца лютае памякчае

і слёзы, бы з крыніцы, з яго выпускае.

Псалом — спеў анёла, духоўны чабор:

цела спевам узвесяляе,

а душу навучае.

 

И что ест, чего в псалмохъ не найдешь? Нест ли тамъ величества Божия и хвалы Его? Тамъ ест справедливость. Тамъ ест чистота душевная и телесная. Тамъ ест наука всякое правды. Тамъ мудрость и разумъ досконалый. Там ест милость и друголюбство без льсти, и вси иншии добрые нравы, якобы со источника, оттоле походять. Тамъ ест великая тайна о Бозе, в Троици единомъ, и о воплощении Господа нашего Ісус Христа, и о вмученьи Его невинном и о воскресении из мертвыхъ.

 

Ці штосьці такое маеш,

чаго ў псалмах не адшукаеш?

Ці не тут слава Божая і вялікасць?

Ці не тут чысціня й справядлівасць?

 

Тут любоў, мілата, праўда, мудрая дасканаласць,

тут сапраўдная вернасць, ад сэрца адданасць.

Кожны звычай, што славай цябе надзяляе,

як з крыніцы, адсюль выцякае.

 

Тут таемства ў Тройцы адзінага Бога

і бязвіннай пакуты Самога

Ісуса Хрыста, і Яго ўцелаўлення,

і з памерлых Яго ўваскрашэння.

 

И видечи таковые пожиткы в такъ малой книзе, я, Францишек, Скорининъ сынъ, с Полоцька, в лекарскыхъ наукахъ докторъ, повелелъ есми Псалтырю тиснути рускыми словами а словенскым языкомъ — напред ко чти и к похвале Богу, въ Троици единому, и Пречистой Его Матери Марии, и всемъ небеснымъ чиномъ и святымъ Божьимъ, а потомъ к пожитку посполитого доброго — наболей с тое причины, иже мя милостивый Богъ с того языка на свет пустил.

 

І я, Францішак, Скарынаў сын,

палачанін родам,

у лекарстве доктар,

бачачы столькі карысці

ад такое кнігі малое,

загадаў друкаваць Псалтыр

рускімі словамі

на славянскай мове —

 

для пашаноты і славы

Бога, адзінага ў Тройцы,

і Маці Яго, Прачыстай Марыі,

разам з нябеснымі чынамі

і Божымі святымі,

 

але і дзеля дабра паспалітага

народу майго:

мяне ў гэты свет Бог міласцівы

прывёў ад імя яго.

 

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Чым здзівіў сёлета «Кліч Палесся»

Чым здзівіў сёлета «Кліч Палесся»

Этнафэст стаў вядомым далёка за межамі Беларусі. 

Спорт

Цырымонія развітання з Анатолем Капскім прайшла ў «Барысаў-Арэне»

Цырымонія развітання з Анатолем Капскім прайшла ў «Барысаў-Арэне»

Грамадзянская паніхіда працягвалася больш за дзве гадзіны ў "Барысаў-Арэне".

Грамадства

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

23 верасня 1943 года, савецкімі войскамі быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў першы населены пункт Беларусі — раённы цэнтр Камарын.

Грамадства

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Ад дапамогі дома пажылым і да стварэння крызісных пакояў для ахвяр хатняга гвалту.