Вы тут

Што абяцаюць парламенцкія выбары ў Германіі?


Калі верыць вынікам апытанняў выбаршчыкаў, Ангела Меркель блізкая да таго, каб яшчэ на чатыры гады стаць кіраўніком урада Германіі. Але выбары ў бундэстаг, прызначаныя на 24 верасня, прыцягваюць увагу не толькі гэтым. Упершыню з заканчэння Другой сусветнай вайны ў нямецкім парламенце могуць аказацца дэпутаты ад шасці партый, у тым ліку ад правых нацыяналістаў. Акрамя таго, гэта першыя ўсеагульныя выбары пасля міграцыйнага крызісу 2015 года, калі ўрад Меркель абвясціў палітыку адчыненых дзвярэй у дачыненні да мігрантаў, у выніку чаго ў краіну прыбылі амаль мільён бежанцаў. Чаму важнае гэтае галасаванне?


Бежанцы ў трэндзе

Спачатку агульны расклад. У Германіі правам голасу валодаюць грамадзяне старэйшыя за 18 гадоў. Парламенцкія выбары праводзяцца кожныя чатыры гады па змяшанай прапарцыйнай і мажарытарнай сістэме. Кожны з прыкладна 61,5 млн выбаршчыкаў мае два галасы, а галасаванне на выбарах праходзіць па двух спісах. ФРГ падзелена на 299 выбарчых акруг, ад кожнай з якіх у бундэстаг выбіраецца па адным дэпутаце. Галасаванне па партыйных спісах праходзіць у 16 шматмандатных акругах. Кожная федэральная зямля ўяўляе сабой асобную шматмандатную акругу, ад якой абіраецца пэўная колькасць дэпутатаў у адпаведнасці з колькасцю насельніцтва. У кожнай шматмандатнай акрузе партыі прадстаўляюць асобныя партыйныя спісы. Іншымі словамі, партыя прадстаўляе 16 партыйных спісаў — па адным у кожнай акрузе (федэральнай зямлі). У цяперашніх выбарах удзельнічаюць 4828 кандыдатаў, з іх 29% — жанчыны. Толькі сярод «зялёных» і левых колькасць кандыдатаў-жанчын складае прыкладна палову. Самаму старому кандыдату 89 гадоў, самаму юнаму — 18.

Па выніках мінулых выбараў у парламенце засядалі чатыры партыі — традыцыйна кансерватыўны блок ХДС/ХСС, Сацыял-дэмакратычная партыя Германіі (СДПГ), «Лінке» (левыя) і «зялёныя». На гэты раз колькасць партый у бундэстагу можа ўзрасці да шасці — акрамя «Альтэрнатывы для Германіі» (АДГ), добрыя шанцы на атрыманне дэпутацкіх мандатаў мае Свабодная дэмакратычная партыя. Увогуле ў выбарах бяруць удзел 34 партыі.

Падзея мае і еўрапейскі аспект. Германія адыгрывае вядучую ролю ў Еўрапейскім саюзе і ўносіць найбуйнейшы фінансавы ўклад у яго бюджэт.

Падчас перадвыбарчай кампаніі абмяркоўваецца ўвесь комплекс пытанняў — іміграцыі, дачы прытулку, інтэграцыі і дэпартацыі. Германскі навінавы сайт Focus нават скардзіўся, што гэтая тэма стала галоўнай падчас адзіных тэледэбатаў паміж Ангелай Меркель і яе галоўным супернікам — кіраўніком СДПГ Марцінам Шульцам. «Хіба ў краіны няма іншых праблем, акрамя праблемы бежанцаў?» — задаліся пытаннем журналісты сайта. Пры гэтым ацэнка Ангелы Меркель выбаршчыкамі амаль не змяняецца пад уздзеяннем спрэчак пра мігрантаў. Першапачаткова адчыніўшы дзверы сірыйскім бежанцам, урад затым заняў больш жорсткую пазіцыю, прыстрашыўшы масавымі дэпартацыямі — пасля таго як летась у Кёльне мігранты, пераважна выхадцы з краін Паўночнай Афрыкі, зладзілі шэраг групавых нападаў на мясцовых жанчын.

У перадвыбарчай кампаніі прысутнічалі і іншыя важныя тэмы — сацыяльная няроўнасць, дапамога, адукацыя і ўнутраная бяспека. Менавіта з-за гэтага сацыял-дэмакрат Марцін Шульц імкнуўся да абмеркавання такіх тэм, як справядлівая аплата працы, павышэнне пенсій і паляпшэнне стану школ. Магчыма, гэта здзівіць, але выдаткі федэральнага бюджэту на адукацыю былі ў 2014 годзе ў Германіі ніжэйшыя, чым у сярэднім па ЕС.

«Ямайка» ці «святлафор»?

Ці гарантаваная перамога Меркель? Стапрацэнтнай гарантыі няма, бо мільёны грамадзян Германіі пакуль не вызначылі сваёй пазіцыі. Як лічыць Марцін Шульц, тыя, хто вагаецца, могуць складаць амаль палову — да 46% выбаршчыкаў. Але, калі меркаваць па апытаннях, сацыял-дэмакраты адстаюць ад ХДС/ХСС на цэлых 14%, і наўрад ці Шульцу ўдасца прыцягнуць галасы тых, хто вагаецца. Ён не змог пераканаўча выступіць падчас тэледэбатаў, а яго патрабаванні паўторнай дуэлі з Меркель не атрымалі водгуку. Праблема сацыял-дэмакратаў яшчэ і ў тым, што на працягу апошніх чатырох гадоў яны ўваходзілі ў склад урадавай кааліцыі. Адзінай надзеяй Шульца застаецца раптоўнае змяненне настрою выбаршчыкаў напярэдадні выбараў. На карысць Меркель працуе тое, што эканоміка Германіі перажывае ўздым. ВУП краіны расце, урад атрымлівае больш даходаў у бюджэт, чым траціць.

Як жа зменіцца расклад улады? Марцін Шульц на словах адхіляе ідэю ўдзелу ў новай «вялікай кааліцыі» на чале з ХДС/ХСС, але ў Меркель ёсць і іншыя варыянты. Асноўных раскладаў прынамсі тры. Па-першае, чорна-жоўтая кааліцыя: ХДС/ХСС у саюзе з вольнымі дэмакратамі. Такая кааліцыя знаходзілася ў Германіі ва ўладзе з 2009 года да скрышальнай паразы лібералаў на выбарах 2013-га. Адраджэнне такога варыянта цалкам рэальнае пры ўмове, што абедзве партыі атрымаюць дастаткова месцаў у бундэстагу. Таксама магчымая чорна-чырвоная кааліцыя ў складзе ХДС/ХСС і СДПГ, якая кіравала ў Германіі ў перыяд 2005—2009 гадоў і з 2013-га. Згадваецца яшчэ і «ямайка» — па колерах ямайскага сцяга — у складзе ХДС/ХСС, свабодных дэмакратаў і «зялёных». Дарэчы, такая кааліцыя існуе ў зямлі Шлезвіг-Гольштэйн.

Калі сацыял-дэмакраты на чале з Марцінам Шульцам выступяць паспяхова, то ім спатрэбіцца падтрымка з боку «зялёных» і «Лінке», хоць адносіны сацыял-дэмакратаў з левымі даволі складаныя. Найбольш маляўнічай, але малаімавернай кааліцыяй стане «святлафор» — у складзе СДПГ, свабодных дэмакратаў і «зялёных». Цалкам спрыяльным раскладам для Шульца стане ўваходжанне ў новую кааліцыю з ХДС/ХСС на ўмовах сур'ёзных палітычных саступак з боку кіруючай большасці.

На палітычным гарызонце з'явіліся новыя асобы. Свабодныя дэмакраты, або лібералы, як іх яшчэ называюць, вярнуліся з забыцця пад кіраўніцтвам новага харызматычнага лідара, 38-гадовага Крысціяна Лінднера, які падчас кампаніі абмяркоўваў у асноўным перспектывы развіцця адукацыі і новай лічбавай эканомікі.

Яшчэ ў трох партыях пануе двоеўладдзе. Партыю «зялёных» узначальваюць цэнтрысты Катрын Герынг-Экардт і Джэм Эздэмір. Катрын звязаная з лютэранскай царквой, а Эздэмір заклікае Ангелу Меркель заняць больш жорсткую пазіцыю ў адносінах да Турцыі. На чале «Лінке» знаходзяцца Сара Вагенкнехт і Дытмар Барч, а на чале АДГ — Аліса Вайдэль і Аляксандр Гаўланд.

Як заўважаюць эксперты, у палітычным жыцці Германіі апошнім часам насамрэч адбываюцца буйныя перамены. Яно ўсё больш фрагментуецца, і ёсць рэальны шанц, што на будучых выбарах правая партыя «Альтэрнатыва для Германіі», якая выступае з антыісламскімі і антыімігранцкімі лозунгамі, можа заняць трэцяе месца ў бундэстагу па колькасці дэпутатаў, адзначае ВВС. Пакуль што «Альтэрнатыва» прадстаўлена толькі на зямельным узроўні. Наколькі правай яна з'яўляецца? Міністр замежных спраў Зігмар Габрыэль казаў, што перад краінай паўстала перспектыва займець «сапраўдных нацыстаў у бундэстагу ўпершыню з заканчэння Другой сусветнай вайны». АДГ займае жорсткую антыімігранцкую і асабліва антыісламскую пазіцыю. Яна выступае за забарону мінарэтаў і лічыць іслам несумяшчальным з нямецкай культурай. Сустаршыня партыі Аляксандр Гаўланд заклікаў немцаў успомніць пра сваю гісторыю: «Мы маем права ганарыцца дасягненнямі германскіх салдат падчас дзвюх сусветных войнаў». Ён таксама выступіў з патрабаваннем выслаць міністра і камісара па справах іміграцыі і бежанцаў Айдан Азогус на радзіму яе бацькоў, у Турцыю. Летась Гаўланд заявіў, што не хацеў бы мець суседам чарнаскурага футбаліста.
У ходзе выбарчай кампаніі быў апублікаваны электронны ліст, нібыта за аўтарствам Алісы Вайдэль, у якім яна абразліва выказвалася ў адрас арабаў і цыган. Сама Вайдэль адмаўляе сапраўднасць гэтага дакумента. Іншы актывіст гэтай партыі Фраўке Петры ў 2016 годзе заявіла, што паліцыя ў выпадку неабходнасці павінна адкрываць агонь па мігрантах, якія спрабуюць нелегальна пранікнуць у Германію.

Без рэвалюцый

Паводле даных статыстыкі, пятую частку выбаршчыкаў Германіі складаюць пажылыя людзі, і, як лічаць аналітыкі, менавіта яны шмат у чым вызначаць расклад сіл у парламенце XІX склікання. Статыстыку галасавання прадставіў федэральны ўпаўнаважаны па правядзенні выбараў Дытэр Зарайтэр. «Сёння ўжо больш за 20% выбаршчыкаў — людзі ва ўзросце 70 гадоў і старэй», — паведаміў Зарайтэр. Практычна трэць — тыя, каму за 60. Па словах упаўнаважанага, менавіта гэтая група насельніцтва адыграе значную ролю для вынікаў галасавання. Да таго ж пажылыя людзі больш дысцыплінаваныя, яны з вышэйшай доляй імавернасці прыйдуць на выбарчыя ўчасткі, чым моладзь. Тых, каму няма 30, налічваецца толькі 16% (яшчэ ў 1980-м было 22%), а самыя юныя выбаршчыкі — ва ўзросце ад 18 да 21 года — складаюць і зусім невялікую долю ў агульнай колькасці — 3,6%. У ЦВК таксама адзначылі, што ўсё часцей людзі лічаць больш зручным галасаваць па пошце, а не асабіста прыходзіць на ўчасткі. Такая практыка была ўведзена ў 1957 годзе. Чакаецца, што сёлета тых, хто галасуе такім спосабам, будзе да 25% ад агульнай колькасці.

Дарэчы, на адных выбарах перамагла менавіта кааліцыя Меркель. Яны адбыліся ў Германіі 16 верасня. Гаворка ідзе пра «дзіцячыя выбары», якія традыцыйна арганізуюцца за тыдзень да правядзення парламенцкіх выбараў, піша Dіe Welt. Кожнае дзіця ці падлетак, які не дасягнуў 18 гадоў, незалежна ад грамадзянства, мог прагаласаваць за любую нямецкую палітычную партыю. «U18-Wahl», або па-іншаму «дзіцячыя выбары», прайшлі ў 1662 выбарчых участках па ўсёй Германіі, у «галасаванні» прынялі ўдзел больш за 215 тыс. дзяцей. 28,3% прагаласавалі за Саюз ХДС/ХСС. Сацыял-дэмакратычная партыя Германіі атрымала 19,8% галасоў, партыя «Зялёныя» — 16,5%, «Левыя» — 8,1%, «Альтэрнатыва для Германіі» — 6,8%, Свабодная дэмакратычная партыя — 5,7%. Згодна з Канстытуцыяй ФРГ, узрост выбаршчыка не можа быць ніжэйшы за 18 гадоў, адпаведна, вынікі «дзіцячых выбараў» не будуць залічаны пры падліку галасоў на асноўных парламенцкіх выбарах. «U18-Wahl» праводзяцца для таго, каб выхоўваць у «будучых выбаршчыках» палітычную культуру, дадае Dіe Welt.

«Дзіцячыя выбары» на вынік не паўплываюць, аднак яны адлюстроўваюць агульную тэндэнцыю.

Грамадзяне Германіі, падобна, аддаюць перавагу стабільнасці, якую ўвасабляе Меркель, асабліва ў сувязі з ростам папулісцкіх рухаў у іншых еўрапейскіх краінах. Як сказаў адзін палітычны каментатар, немцы не жадаюць палітычных рэвалюцый. Тым не менш самае цікавае — пасля выбараў, калі пачне фарміравацца ўрад і складвацца кааліцыі.

Захар БУРАК

burak@zvіazda.by

Загаловак у газеце: Восень бундэстага

Выбар рэдакцыі

Культура

Бландзінкі за шпільцішам. Карэспандэнт «Звязды» зазірнуў углыб аргана

Бландзінкі за шпільцішам. Карэспандэнт «Звязды» зазірнуў углыб аргана

Прыгажуні-гераіні паралельна — выкладчыцы Віцебскага дзяржаўнага музычнага каледжа імя Салярцінскага.

Грамадства

Як кадравыя агенцтвы падманваюць даверлівых грамадзян

Як кадравыя агенцтвы падманваюць даверлівых грамадзян

Калі ў кадравым агенцтве вам прапануюць заплаціць грошы і гарантуюць стапрацэнтнае працаўладкаванне, смела разварочвайцеся і сыходзьце: перад вамі, напэўна, ашуканцы.

Грамадства

Прыродныя антыбіётыкі: Лекі, якія дапамагаюць перамагчы інфекцыю і ўмацоўваюць ахоўныя ўласцівасці арганізма

Прыродныя антыбіётыкі: Лекі, якія дапамагаюць перамагчы інфекцыю і ўмацоўваюць ахоўныя ўласцівасці арганізма

У адрозненне ад «хімічных антыбіётыкаў», прыродныя лекі не толькі дапамагаюць перамагчы інфекцыю, але і ўмацоўваюць ахоўныя ўласцівасці арганізма.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

СКАРПІЁН. На гэтым тыдні традыцыйны падыход да вырашэння праблем не заўсёды будзе ўдалы.