Вы тут

Кастрычніцкі калейдаскоп


Паэзія. «Дарога ў цішыню» — такую назву мае нізка вершаў Аляксея Арцёмава, прадстаўленая ў «Маладосці» да конкурсу « П е р ш а ц в е т » . Зрэшты, паэтычная творчасць паводле сваёй спецыфікі і ёсць дарогай у цішыню: сыход у свет уяўны ад свету рэальнага — да самоты. Аднак у вершах А. Арцёмава цішыню паэтычную, увасобленую ў слова, напраўду можна адчуць амаль фізічна. Нават на ўзроўні гукавога афармлення радкоў:


Ні святла наўкол, ні агню,

Толькі блякне над полем ветах.

Уплятаецца ў цішыню

Лёгкі водар далёкіх кветак.

У якасці маніфеста паэт мог абраць уласныя радкі «Я не гукам — маўчанню веру». Лірычнага героя мы бачым у зацішным полі, ля закінутага дома, у садзе, сам-насам у кватэры, ля ракі — там, дзе «толькі час, туман і адзінота». Ніводнага арыгінальнага паэтычнага пейзажа ўжо, мабыць, стварыць, немагчыма. Пагатоў, калі гэта наша адвечнае — поле, рэчка, луг. Аднак у А. Арцёмава нават і не пейзаж навакольны, а пейзаж чалавечай самоты так дакладна пакладзены на словы прыродаапісальнай лірыкі, што чытач не адразу бачыць розніцу. Толькі ў адным вершы, у якім з’яўляецца каханая, паэт выходзіць за межы адзіноты як з зоны камфорту, дзе заўсёды больш надзейна і ўтульна. Прыцішанае суладдзе — бадай, тыя словы, якімі можна ахарактарызаваць агульны настрой вершаванай нізкі. Добрая мова, добрыя рыфмы, адсутнасць злоўжывання гульні ў неспалучальнае спалучэнне вершаваных памераў — тое, што робіць чытанне вершаў А. Арцёмава далучэннем да высокага свету паэзіі.

«Гарачыя кветкі кастроў» Настассі Нарэйкі паводле энергетычнага запалу сапраўды настолькі гарачыя і пераканаўчыя, што гучаннем нагадваюць замовы.

Проза.

Увага! Аповесць Зараславы Камінскай «Сэканд» можа быць небяспечнай для прыхільнікаў шматлікіх беларускіх крамак сэканд-хэндаў. Гісторыя галоўнай гераіні Алі, якая так шаблонна пачынаецца (пасварылася з маці, сышла з дому, займела незвычайную сяброўку) мае неверагодна містычны працяг… Твор З. Камінскай цікавы найперш тым, як у такой прыземленай тэме (пошук таннага адзення ва ўмовах безграшоўя) знайшоўся выхад да глабальных экзістэнцыяльных і спецыфічна нацыянальных праблем. Героі аповесці незадаволеныя сваім жыццём, мараць памяняцца месцамі з кім-небудзь больш удачлівым і ў той жа час абсалютна не гатовыя да кардынальных зменаў у ладзе жыцця і стасунках з блізкімі. Папросту кажучы, нешчаслівыя людзі, якім насамрэч вельмі ўтульна са сваім няшчасцейкам. Паводле сюжэта, крамкі, дзе гандлююць сэканд-хэндам, — своеасаблівыя пункты ментальнай дапамогі беларусам: нацягнуўшы на сябе куртку з чужога англійскага альбо бельгійскага пляча, наш суайчыннік атрымлівае часцінку светапогляду сярэдняга еўрапейца, змяняе паводзіны, становіцца больш актыўным і пазітыўным, што ўрэшце выводзіць жыццё на светлы шлях.

Традыцыйны маральны пасыл: добра там, дзе нас няма, і праблемы не вырашацца ад змены месца жыхарства, бо комплексы, фобіі і расчараванні пойдуць за табой следам у любую краіну. Свята, якое заўжды з табой, — гэта не горад, гэта ты сам. Нетрадыцыйна жорстка аўтарка распраўляецца з некаторымі героямі, якіх нельга назваць адмоўнымі, толькі хіба нешчаслівымі. Цікава, незвычайна, з добра прадуманым сюжэтам. Чытачы «Маладосці» з асцярогай будуць цяпер пазіраць на прадавачак у крамах з падназвамі «Адзенне з Еўропы».

Калумністыка. Аматарам віртуальнай рэальнасці і айчыннай мінуўшчыны будзе цікавы артыкул Канстанціна Касяка, дзе ён распавядае пра ўнікальны ў нашым кантэксце праект Ахрэма Белабровіка «VKL3D.com» па 3D-рэканструкцыі беларускіх замкаў. Гэта не аматарскі праект, у яго распрацоўцы бралі ўдзел не толькі праграмісты, але і спецыялісты па гісторыі і архітэктуры. Такім чынам, маем архітэктурную спадчыну, якую ўжо ніхто «не здолее зваяваць або разбурыць».

***

Проза. Крыху Уладзіміра Караткевіча, крыху Валерыя Гапеева — у містычнай аповесці Уладзіміра Мажылоўскага «Тайна гіблай затокі». Згубленая кніга з ліберэі Івана Жахлівага, накладзены Соф’яй Палеалог на царскую бібліятэку «праклён фараонаў», залаты амулет Шывы, пошукі затанулых скарбаў (вядома, шукалі іх у беларускіх балотах падчас Вялікай Айчыннай вайны фашысцкія атрады), загадкавыя смерці, прывіды са старажытнымі мячамі на вясковых дарогах і нават перасяленне душ… Здаецца, у сюжэце ёсць усё: і выпадковы збег абставін, і падманліва-лёгкае вытлумачэнне ўчынкаў, і архіўныя знаходкі, што так нечакана і ўдала супадаюць з інтуітыўнай логікай следчага… Усе неабходныя для добрага дэтэктыва элементы. Аднак менавіта гэта — падкрэслена добрасумленны падбор — урэшце і знішчае адчуванне «чытацкай веры»: бачыш не дзеянне, а схему, паводле якой пісьменнік увасабляў задуму. Гэта датычыцца другой часткі твора, бо ў пачатку акурат містычнае напружанне, абяцанае аўтарам у падзагалоўку, вытрымліваецца ідэальна. А вось размовы паміж следчымі Андрэем Кухарам і Віктарам Міклашэвічам выглядаюць як запаўненне анкеты: «— А што ўяўляе з сябе гэты амулет? У чым яго сіла? — Гэта звычайная залатая пласцінка, з аднаго боку якой адціснуты грыфон, а з другога — прадказальнік… Уладар гэтага амулета набывае вялікую сілу над людзьмі, можа перасяляцца з аднаго цела ў другое, змяняць падзеі сучаснага і бачыць будучае… — А як супрацьстаяць яго ўплыву? — Ніяк, ён усёмагутны. — А калі яго ўкрасці і знішчыць, напрыклад — расплавіць? — Ды ты што, Паша? Расплавіўшы пласціну, грыфон і прадказальнік змяшаюцца ў адно цэлае, і тады ўладальнік амулета стане наогул непераможным». Дэтэктыў, інтрыга ў якім паслядоўна вытрымлівалася аўтарам да сярэдзіны аповесці, нібыта сама сябе паганяючы, імкліва раскрываецца не ў падзеях, а ў дыялогах следчых.

Паэзія. Палымянскія паэтычныя старонкі ўвасабляюць усе кантрасты сонечна-снежнага кастрычніка: рэлігійныя творы Грыгорыя Цамблака ў майстэрскім перастварэнні Алеся Разанава і «Пад трыста кіль уражанняў» ад Маргарыты Латышкевіч.

«Пытаюся — і знемагаю розумам» (Слова на адсячэнне галавы Іаана Хрысціцеля) цяпер выдатна гучыць па-беларуску. Алесь Разанаў, як заўсёды, адкрывае новыя магчымасці сінтаксісу і дастае з лексічнага куфра прыхаваныя адценні сэнсаў, захоўваючы пры гэтым максімальную набліжанасць да арыгінала. Эмацыянальнае напаўненне нізкі вершаў М. Латышкевіч сапраўды адлюстроўвае назву: гэта пакуль уражанні, схопленыя на паверхні і жыццёвага, і чытацкага досведу.

«Галасы сусвету» вылучаюцца падборкамі сучаснага кітайскага паэта і літаратуразнаўца Ван Цзянчжаа (прадмова А.  Карлюкевіча, пераклад Міколы Мятліцкага) і ўкраінскага паэта 1920 — 1930-х гадоў Алексы Стэфановіча (прадмова і пераклад Міколы Труса). Калі з кітайскім паэтам, навукоўцам, аўтарам манаграфій па гісторыі сусветнай паэзіі Ван Цзянчжаа беларускі чытач знаёміцца своечасова і можа шукаць сугучча думак і настрояў, то вяртанне паэтычнай спадчыны А. Стэфановіча ў агульнаславянскі літаратурны кантэкст адбываецца наўздагон. Як адзначыў у прадмове М. Трус, пакуль гэта першыя этапы знаёмства, «на чарзе — больш шырокая прадстаўленасць аўтарскай індывідуальнасці, мастацкая рэцэпцыя і літаратуразнаўчы аналіз».

***

Проза. Пранцішак Вырвіч выходзіць на больш шырокія абсягі: пераклад прыгодніцкага і фантасмагарычнага рамана Людмілы Рублеўскай «Авантуры студыёзуса Вырвіча» на рускую мову, здзейснены Паўлам Ляхновічам і прадстаўлены ў часопісе, будзе выходзіць асобнай кнігай у маскоўскім выдавецтве. Спецыфічная лексіка — сінтаксічныя і моўна-лексічныя прыёмы, што мусяць адлюстроўваць лад мыслення людзей адпаведнага перыяду, увасоблены перакладчкам ідэальна: па дарозе ад арыгінала да перакладу нічога не згубілася. А гэта рэдкі выпадак. Варта звярнуць увагу і на апавяданні венгерскага пісьменніка Золтана Амбруша, перакладзеныя на рускую мову У. Стасюком. Цвейгаўскія матывы, пакладзеныя на ўласны жыццёвы досвед і нацыянальны літаратурны кантэкст, выклічуць у абазнанага чытача моцную філалагічную настальгію.

Паэзія. «Лісткі календара» Міхаіла Куляша даюць багата тэм для роздумаў. Напрыклад, верш «Я никогда душой не покривлю», прысвечаны роднай мове («Я мову белорусскую люблю, / Но не пишу на ней и не общаюсь»), уяўляе неверагоднае змяшэнне розных аспектаў білінгвізму: у жыцці, у творчасці, у кантактаванні з сябрамі, сям’ёй і землякамі… Наўрад ці варта ў сучаснай паэзіі ўжываць параўнанне роднай мовы з ручаём, што імчыцца з горкі ранняй вясной, альбо шоргатам ветрыка. Усё-ткі метафары маюць уласцівасць «сцірацца» (значыць, быць бясколернымі, пазбаўленымі сэнсу) ад празмерна частага ўжывання. А прызнанне берасцейца, узгадаванага на палескім дыялекце: «Я в городе живу — и потому / На русском говорю и сочиняю» — можа быць зразумелым толькі ў тым выпадку, калі мы вядзём гаворку пра першае пакаленне беларускіх мінакоў сярэдзіны ХХ стагоддзя, у многіх з якіх мова сапраўды падзялілася на прэстыжную гарадскую (рускую) і нехлямяжую вясковую (беларускую). «Созвучия, казалось бы, удачных слов / Уже не блещут больше новизною» — прызнаецца паэт, тым самым акрэсліваючы агульную танальнасць сваіх вершаў. Тое, што пачуцці выказаныя ў паэтычных радках, блізкія і дарагія сэрцу паэта як успаміны юнацтва, не робіць іх каштоўнымі для чытача.

Жана КАПУСТА

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Ад педагога залежыць, як «будзе гучаць мелодыя»

Ад педагога залежыць, як «будзе гучаць мелодыя»

Медыяпраект «Мая малая Радзіма, або Чаму я стаў педагогам?» запусцілі ў БДПУ.

Эканоміка

Дачы і катэджы: калі складана прадаць — то можна здаць

Дачы і катэджы: калі складана прадаць — то можна здаць

Загарадных дамоў на рынку так зашмат, што іх не купляюць нават па сабекошце.