Вы тут

Ваеннае ліхалецце адабрала ў Евы Чыбірай чацвярых сыноў


Была да вайны каля пасёлка Кастрычніцкі ў Смалявіцкім раёне невялікая вёсачка Астраўкі, якая з цягам часу злучылася з суседняй Лаўляй, а потым увогуле знікла з геаграфічнай карты. У Астраўках жыла Ева Чыбірай, якая здзейсніла матчын подзвіг: нарадзіла і выхавала дзевяцярых дзяцей — восем сыноў і дачку. Толькі зберагчы ўсіх не дала Вялікая Айчынная вайна...


Легендарная жанчына, сямёра сыноў якой набліжалі Вялікую Перамогу.

Шматдзетная сям'я жыла небагата, але дружна. Усе дзеці з малых гадоў вучыліся працаваць на зямлі. У школу хадзілі ў суседнюю Плісу. Вучылася там і жыхарка Смалявічаў Таццяна Стануль, у вайну сувязная партызанскай брыгады «Разгром».

— Малодшых дзяцей я ведала добра, — узгадвае жанчына. — Іх бацька, Антон Чыбірай, працаваў у мясцовым калгасе конюхам, маці, Ева Міхайлаўна, выхоўвала дзяцей. Сыны вучыліся і па чарзе ішлі ў армію. Добра памятаю Аляксандра: падчас вайны ён быў у нашай партызанскай брыгадзе.

Пайшлі служыць

Бяда ў сям'ю прыйшла нечакана. Аднойчы Антона Чыбірая вельмі моцна стукнуў капытом конь. Пасля хваробы ён ужо не паправіўся і ў 1933 годзе памёр. Ева Міхайлаўна стала ўдавой у 45 гадоў. Незадоўга да гэтага нарадзіўся самы малодшы сын Іван.

Пасля бацькавай смерці апорай для маці стаў старэйшы Міхась, якому споўніўся 21 год. Хлопец працаваў слесарам-механікам на Смалявіцкай МТС. Адтуль у 1934 годзе Міхася прызвалі ў Чырвоную Армію, накіравалі ў школу малодшых камандзіраў. Ён з дзяцінства любіў тэхніку, цікавіўся ёю, таму не дзіва, што вучыўся ў ваенна-інжынерным вучылішчы, адкуль выйшаў малодшым лейтэнантам.

Тым часам палітычнае становішча ў Еўропе з кожным днём пагаршалася. 1 верасня 1939 года нападам гітлераўскіх войскаў на Польшчу пачалася Другая сусветная вайна. Савецкі ўрад пачаў умацоўваць баяздольнасць арміі, рыхтаваць кадры. Адзін за другім у армію пайшлі Пётр, Мікалай, браты-двайняты Адам і Уладзімір Чыбіраі.

Страчаныя дзеці

Першая «пахаванка» прыйшла ў студзені 1940 года на Пятра, які загінуў падчас савецка-фінскай вайны. Праз год пачалася Вялікая Айчынная, і Смалявіцкі раён на доўгія тры гады апынуўся ў акупацыі. Увесь гэты час Ева Міхайлаўна нічога не ведала пра лёс сваіх дзяцей, якія пайшлі служыць.

Пад Масквой паклаў галаву другі сын — Мікалай. Міхась сустрэў ворага на мяжы ў самым пачатку вайны, ваяваў у Сталінградзе і на Курскай дузе, удзельнічаў у баях за Берлін. Быў узнагароджаны медалём «За адвагу». Пасля не першага, але цяжкага ранення на перадавой чатыры месяцы лячыўся ў шпіталі. Пасля вайны служыў у Германіі.

Апошнім праводзіла маці на вайну Сяргея, які пайшоў на фронт пасля вызвалення Беларусі. Вярнуўся. Увесь паранены, але жывы. Як расказвае яго дачка Раіса Камоцкая, пасля ранення ў жывот у бацькі не было паловы страўніка. «Адна рука была перабіта і пакалечана, — успамінае жанчына. — Ён увесь хворы быў. Кожную вясну і восень ляжаў у шпіталі ў Бараўлянах, дзе папраўляў здароўе. Ваенныя гады, раненні і хваробы забралі яго ў нас у 1972 годзе...»

Двайняты Адам і Уладзімір Чыбіраі трапілі на фронт пасля кадравай службы ў Чырвонай Арміі. Ваявалі ў Сталінградзе, былі сувязістамі, але ў розных часцях.

Пасля вайны старэйшы брат Міхась цікавіўся іх лёсам. Па яго ўспамінах, маці атрымала «пахаванку» на Адама, а таксама ліст ад камандзіра дывізіі, у якім было напісана: «Ваш сын быў радавым сувязістам. Ён знаходзіўся ў самай гушчы бою, дзе злучаў перабітыя правады, яму мінай раздрабніла руку. Трацячы прытомнасць, ён паднёс канцы правадоў да зубоў і так забяспечыў сувязь». Адам Чыбірай быў пасмяротна ўзнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны.

Подзвіг Адама, які аднавіў сувязь і памёр з провадам у зубах, быў шырока вядомы ў Сталінградзе. Па баявых пазіцыях нават хадзілі рукапісныя лістоўкі з апісаннем яго ўчынку і заклікам адпомсціць за байца.

Уладзімір вярнуўся ў родную вёску інвалідам. Здароўе, страчанае на франтах, не дазволіла яму паўнавартасна жыць і працаваць пасля вайны. Уладзімір сышоў з жыцця ў 1961 годзе.

Аляксандр быў самы малодшы з братоў, якія ваявалі з фашыстамі. Апошнім і загінуў. Але мог жыць ды жыць... У армію яго не бралі з-за ўзросту, але ён добраахвотна стаў дапамагаць партызанам.
У 17 гадоў ён загінуў. Было тое незадоўга да вызвалення Беларусі... Імя патрыёта выбіта на стэле брацкай магілы на партызанскіх могілках у Стрыева.

Век у адзіноце

Пасля вайны Ева Міхайлаўна жыла з дачкой Верай і малодшым сынам Іванам у Астраўках. Усе гэтыя гады маці цярпліва несла свой крыж: плакала, калі прыйшлі весткі пра гібель чацвярых сыноў, і радавалася, калі вярнуліся жывымі трое яе зраненых і пакалечаных дзяцей. Праз некаторы час малодшы Іван пайшоў вучыцца ў мараходку ў Калінінград, трапіў на Далёкі Усход, там і застаўся. Шмат гадоў плаваў на розных караблях, а ў канцы 1980-х пераехаў з сям'ёй з Магадана ў Мінск. Вера неўзабаве захварэла і не магла дапамагаць маці.

Жанчына, якая нарадзіла дзевяцярых дзяцей, вымушана была адна дажываць свой век у Астраўках. Калі ёй спатрэбіўся догляд, Міхась напісаў ліст міністру абароны з просьбай дапамагчы яго маці. Жанчыну ўладкавалі ў Лагойскі дом састарэлых, адзін з лепшых на той час. Там яна была забяспечана доглядам, добрым харчаваннем і медыцынскім абслугоўваннем.

Тут, на лагойскай зямлі, яна і сышла ў іншы свет. Магілу жанчыны даглядалі школьнікі. Але амаль за паўстагоддзя помнік струхлеў і стаў разбурацца. Па ініцыятыве Лагойскай раённай ветэранскай арганізацыі і аб'яднання прафсаюзаў было прынята рашэнне аб стварэнні новага помніка, які быў усталяваны сёлета да Дня Перамогі. Пасмяротна гэтая легендарная жанчына была ўзнагароджана ордэнам «Вялікая Перамога» — як маці сямі сыноў, якія ваявалі на вайне і ўнеслі свой уклад у Вялікую Перамогу.

Аляксандр ПАЎЛЮКОВІЧ, г. Мінск

Загаловак у газеце: Смалявіцкая Купрыянава

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Так цёпла, як у першым паўгоддзі, бывае адзін раз у 30 год

Так цёпла, як у першым паўгоддзі, бывае адзін раз у 30 год

За апошнія 30 гадоў у нас у краіне ў параўнанні з нормай 1961—1990 гадоў, якая ўжываецца як апорная пры ацэнцы значэнняў змены клімату, пацяплела на 1,3 градуса.

Грамадства

Ці прапаноўвае прыдарожны сэрвіс беларускую кухню?

Ці прапаноўвае прыдарожны сэрвіс беларускую кухню?

Міністэрства транспарту і камунікацый цяпер распрацоўвае генеральную схему развіцця прыдарожнага сэрвісу да 2025 года.

Грамадства

Гісторыя пра тое, як партызаны пайшлі па соль, а выратавалі дзевяць чалавек

Гісторыя пра тое, як партызаны пайшлі па соль, а выратавалі дзевяць чалавек

Гэты аповед даслаў нам у рэдакцыю наш даўні чытач з Вялікай Бераставіцы Міхаіл Маскальчук.

Грамадства

Што паглядзець у Хоцімску?

Што паглядзець у Хоцімску?

У Хоцімску нават ёсць кола агляду.