Вы тут

Абярэг на Краснай плошчы


Бівень маманта, неглюбскія ручнікі і кніга часоў Скарыны... У Ветцы, райцэнтры побач з Гомелем, галоўная славутасць — музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава.


Мы ішлі да яго праз Красную плошчу. Ну дзе яшчэ ў нас такую знойдзеш? Кажуць, што назву пляцу далі маскоўскія перасяленцы-стараверы, якія шукалі ў гэтых краях прытулак ад ганенняў. Нямала ліха бачыла гэта плошча. У 1937 годзе на ёй адбываўся гарадскі кірмаш. У Веткаўскім музеі захаваўся фотаздымак той пары. Ён уражвае сваёй трагічнай праўдай, як і прастрэленыя кулямі драўляныя аканіцы ў экспазіцыі. Яны — напамін аб акупацыі ў гады Другой сусветнай вайны... На чорна-белым фотаздымку — мноства людзей, якія прыйшлі на кірмаш, каб набыць прадукты, рэчы. Ды толькі кідаецца ў вочы іх нястача. Мясцовыя жыхары памятаюць тыя часы, калі да вёсак Гомельшчыны дабіраліся людзі з суседніх раёнаў Украіны, просячы абмяняць адзенне на хлеб. Але аб гэтым мы даведаемся пазней, а зараз перасячом плошчу і апынёмся перад брамай музея.

Гэтую браму зрабіў заснавальнік музея, мясцовы жыхар, самадзейны мастак Фёдар Шкляраў. На ёй — карункі з дрэва, казачныя вобразы, словы "Мір вам," уверсе — надпіс: "Ветка — жыццё, шчасце, радзіма мая!" Наш экскурсавод, вядучы навуковы супрацоўнік музея Ларыса Раманава, цёпла ўспамінае пра яго. Становіцца зразумела: Фёдара Шклярава тут памятаюць і шануюць. Гэта ён дабіўся, каб адзін з найстарэйшых будынкаў райцэнтра — дом купца Цімафея Грошыкава не прыйшоў у заняпад, а быў перададзены пад музейную калекцыю. На той час, а гэта была сярэдзіна 1970-х гадоў, тут знаходзіўся склад спажыўсаюза.

Фёдар Шкляраў перадаў у музей, заснаваны 30 лістапада 1978 года, 500 экспанатаў з уласнай калекцыі. У 1983 годзе ён падарыў найбольш каштоўную і ўнікальную калекцыю: дванаццаць кніг ХVІ стагоддзя. У яе складзе, напрыклад, "Евангелле вучыцельнае", надрукаванае ў Заблудаве Іванам Фёдаравым і Пятром Мсціслаўцам, таксама — адно рукапіснае "Евангелле". Першая экспазіцыя музея была адчынена ў 1987 годзе. За 38 гадоў тут назапашана больш за 11 тысяч унікальных экспанатаў. У музей трапляюць фрагменты ліштваў з нежылых дамоў, якім наканавана хутка знікнуць. Таксама — посцілкі, кашулі, ручнікі — тканыя, вышываныя (паводле музейнай праграмы "Выратаванне старажытных знакаў"), кнігі, абразы — самыя розныя прадметы, якія працягваюць сваё жыццё ў музейных фондах ды экспазіцыях. Час ад часу сваімі таямніцамі дзеліцца рака Сож. І па сённяшні дзень мясцовыя жыхары знаходзяць на беразе розныя старажытныя рэчы, прылады працы. Сёлета вадалаз выцягнуў з вады бівень маманта. Сенсацыя? Так, бо ён — сведка пракаветнага часу, як і акамянелыя "чортавы пальцы", і рэшткі гліняных гаршкоў...

У Веткаўскім раёне да гэтага часу захаваўся старажытны абрад "Ваджэнне і пахаванне стралы", звязаны з ахвяраваннямі нябесным сілам. У 2005 годзе абраду, які выконваецца ў вёсцы Казацкія Балсуны Веткаўскага раёна, нададзены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці.

Асобная зала прысвечана тканым ручнікам. Тут і вядомыя на ўвесь свет ручнікі, якія дагэтуль ткуць у вёсцы Неглюбка. У экспазіцыі сабрана амаль 170 тканых прадметаў з 68 вёсак і пасёлкаў 10 раёнаў Гомельскай, Магілёўскай і Бранскай абласцей. Падчас адзначэння 30-й гадавіны Чарнобыльскай катастрофы 30-метровы ручнік, вытканы ў Неглюбцы, быў падараваны Прэзідэнту Беларусі Аляксандру Лукашэнку. Дарэчы, кожны наведвальнік можа ў музеі набыць непаўторны тканы ручнік. Маленькі каштуе 13 рублёў, а вялікія — ад 30 да 80. Некаторыя мае калегі-журналісты скарысталіся магчымасцю і набылі іх сабе на добрую памяць.

У першай палове ХVІІІ стагоддзя Ветка лічылася буйным стараверскім цэнтрам іканапісу. У музеі захоўваецца каля 650 ікон, напісаных стараверамі, таксама — каля 200 ікон беларускай традыцыі. Абразы, якія знаходзяцца ў экспазіцыях музея, немагчыма забыць, немагчыма пераблытаць. Здаецца, яны жывыя, дыхаюць і размаўляюць, пераносяць на Неба. Або Неба спускаюць да чалавека, да дзівосных, спакутаваных і прыгожых мясцін, дзе былі створаны.

Ларыса Раманава расказала, як з дапамогай ікон даўней шукалі тапельцаў. Вобраз клалі на ручнік і пускалі па вадзе. Лічылася, што цела знаходзіцца там, дзе спынілася, закруцілася або прыбілася да берага ікона. Робяць гэтак жыхары беларускіх вёсак і зараз, у нашы дні.

У музеі захоўваюцца адметныя рукапісныя кнігі ХVІІ—ХІХ стагоддзяў, створаныя стараверамі — надзвычай прыгожыя, з вялікімі літарамі — "буквіцамі", якія, нібы кветкі ці дрэвы, "разрастаюцца" ледзь не на ўсю старонку. "Ірмосы", "Святы пеўчыя" — частыя назвы гэтых кніг. Над радкамі літар у тэкстах размешчаны ноты — "крукі", па якіх спявалі. Побач, на "буквіцах" — райскія і зямныя птушкі.

Ліштвы і аканіцы на хатах — яшчэ адна адметнасць Веткі і наваколля. Наша гід па музеі расказала пра знакамітага рэзчыка па дрэве — Кузьму Барысавіча Карасёва, які рабіў цудоўныя "кароны", "падзоры", іншыя аздабленні на ліштвах веткаўскіх дамоў з ахоўнымі сімваламі. У складаных узорах можна разгледзець птушак, звяроў, кветкі, зерне, нават стылізаваныя выявы "парадзіх". Наогул, дом атаясамліваўся з чалавекам. Вокны — яго вочы. Як чалавек ноччу спіць, так і дом павінен аканіцы зачыніць. Даўней нашы продкі жылі па сонцы — з ім спаць клаліся, з ім уставалі. Цікава, што небяспечнымі лічылі не толькі час поўначы, але і час поўдня — тады сяляне, носьбіты традыцыйных уяўленняў, не раілі пачынаць якую-небудзь важную справу. Ну, а мы знаёмства з экспазіцыяй завяршылі надвячоркам. Праўда, сонца ў той дзень не было, але на душы было светла ад сустрэчы з Веткаўскім музеем — сапраўдным абярэгам нашай культурнай спадчыны.

Маргарыта УШКЕВІЧ

Фота Ірыны АСТАШКЕВІЧ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Ежа ці сімвал? Самы час зацікавіцца роспісам яек

Ежа ці сімвал? Самы час зацікавіцца роспісам яек

Карэспандэнт «Звязды» схадзіла на майстар-клас па стварэнні «пісанак».

Спорт

Тры медалі ў беларусаў на этапе Кубка свету па скачках на батуце

Тры медалі ў беларусаў на этапе Кубка свету па скачках на батуце

Больш за 150 спарт­сме­наў з 36 кра­ін све­ту — гэта са­мыя моц­ныя ба­ту­тыс­ты су­час­нас­ці. 

Грамадства

Што шукаюць сем'і, якія едуць да айца Валерыяна ў пасёлак Смілавічы?

Што шукаюць сем'і, якія едуць да айца Валерыяна ў пасёлак Смілавічы?

Звязацца з храмам у гонар Георгія Перамаганосца, дзе служыць айцец Валерыян, можна па тэлефоне, які няцяжка знайсці ў інтэрнэце.