25 Верасень, аўторак

Вы тут

Куды рушыць Чылі?


Прэзідэнт Чылі Мішэль Бачэлет днямі пабыла на Кубе з афіцыйным візітам. Яна правяла перамовы са старшынёй Дзяржсавета і Савета Міністраў астраўной дзяржавы Раулем Кастра. «Кіраўнікі дзяржаў выказалі задавальненне станам двухбаковых адносін і адзначылі неабходнасць умацавання гандлёва-эканамічных сувязяў», — паведаміла кубінскае тэлебачанне. Падчас візіту на Кубу прэзідэнт Чылі прыняла ўдзел у рабоце двухбаковага бізнес-форуму, заклікаўшы чылійскія кампаніі больш актыўна інвеставаць у кубінскую эканоміку, і падпісала некалькі пагадненняў у галіне культуры, адукацыі і аховы здароўя. Адметна тое, што гэтая паездка — адзін з апошніх замежных візітаў Бачэлет у якасці прэзідэнта Чылі. У сакавіку яна пакіне сваю пасаду (дарэчы, Рауль Кастра збіраецца здзейсніць такі крок у красавіку), а новым кіраўніком дзяржавы стане прадстаўнік правых сіл Себасцьян Піньера, які перамог на выбарах у снежні 2017 года. Яго інаўгурацыя адбудзецца 11 сакавіка. Дарэчы, з Піньерай ужо стэлефанаваўся прэзідэнт ЗША Дональд Трамп, каб абмеркаваць надзённыя пытанні рэгіянальнага і міжнароднага парадку дня (у прыватнасці, сітуацыю ў Венесуэле). Што яскрава падкрэслівае значэнне Чылі ў макрарэгіёне. Куды надалей рушыць гэтая лацінаамерыканская краіна?


Медзь, турызм і грэцкі арэх

Чылі — насамрэч «краіна цудаў». Яна расцягнулася з поўдня на поўнач уздоўж усяго Паўднёваамерыканскага кантынента. Такое незвычайнае размяшчэнне дазваляе дзяржаве валодаць практычна ўсімі існуючымі на зямным шары прыродна-кліматычнымі зонамі. Чылі — адна з самых працяглых краін свету, таму адлегласці паміж паўночнымі і паўднёвымі гарадамі дасягаюць некалькіх тысяч кіламетраў. Дзякуючы значнай берагавой лініі (звыш 6 тыс. км), многія гарады з'яўляюцца партовымі. На захадзе і поўдні краіна абмываецца ціхаакіянскімі водамі, а праз Магеланаў праліў Чылі мае выхад у Атлантычны акіян. Дзяржаве таксама належаць некалькі невялікіх ціхаакіянскіх астравоў, сярод якіх — сусветна вядомы востраў Вялікадня. «Чылі» на мове тутэйшага племені аймара азначае «край зямлі». Яе нездарма называюць «дзяржавай трох кантынентаў»: асноўная частка краіны знаходзіцца на паўднёвым захадзе Паўднёвай Амерыкі, другая частка адносіцца да Акіяніі (палінезійскі востраў Вялікадня), трэцяя — да Антарктыды.

Чылі лічыцца адной з найбольш урбанізаваных лацінаамерыканскіх краін. Каля 90 працэнтаў насельніцтва пражывае ў гарадах, больш за палову жыхароў «прапісаліся» ў цэнтральных абласцях — Сант'яга і Вальпараіса. Большая частка людзей занята ў горназдабыўной прамысловасці, сельскай гаспадарцы і рыбалоўстве. Чылі — найбуйнейшы ў свеце экспарцёр медзі, летась было здабыта 5,6 млн тон. Дзяржаўная камісія Сосhіlсо прагназуе, што да 2028 года вытворчасць гэтага металу дасягне 6,32 млн тон. Таксама значная крыніца даходаў — экспарт садавіны, аб'ём якога летась склаў $4,76 млрд. Сярод таварных пазіцый першыя месцы займаюць вінаград, яблыкі, чарэшня і буякі. Летась адбыўся рост паставак у некаторых іншых сегментах (авакада, цытрусавыя, ківі, груша). Сёлета Чылі можа атрымаць ураджай грэцкага арэха ў 100 тыс. тон, а да 2025-га ён можа падвоіцца. Для краіны грэцкі арэх — стратэгічны экспартны прадукт, які займае другое месца пасля медзі, адзначае Аsіаn Fruіts. На Чылі цяпер прыпадае 11 % сусветнага гандлю арэхамі, а да 2025 года гэты паказчык дасягне 18 %.

За пяць гадоў Чылі ператварылася з краіны-імпарцёра энерганосьбітаў, якая пакутуе ад спекуляцый і завышаных тарыфаў, у аднаго з найбуйнейшых вытворцаў сонечнай энергіі. Аднак, ураду прыйдзецца падумаць над доўгатэрміновай стратэгіяй развіцця аднаўляльнай энергетыкі, піша Fіnаnсіаl Tіmеs. Пустыня Атакама ў Чылі — адно з самых сонечных і сухіх месцаў на планеце. Лагічна, што менавіта тут вырашылі пабудаваць найбуйнейшую ў Лацінскай Амерыцы сонечную электрастанцыю Еl Rоmеrо. Гіганцкія сонечныя панэлі пакрываюць 280 гектараў. Электрастанцыя генеруе столькі энергіі, якой дастаткова, каб забяспечыць электрычнасцю 240 тысяч дамоў. Цяпер Чылі вырабляе практычна самую танную сонечную энергію ў свеце. Кампаніі спадзяюцца, што краіна стане «Саудаўскай Аравіяй для Лацінскай Амерыкі». Да 2040 года Чылі збіраецца цалкам перайсці на «чыстую» энергетыку.

Сярод перспектыўных кірункаў — турызм. Нягледзячы на аддаленасць, дзівосы «краіны цудаў» прыцягваюць вялікую колькасць замежных гасцей. Летась Чылі наведала 6,4 млн замежных турыстаў, што на 14,3 % больш, чым годам раней. Пра гэта паведамілі мясцовыя СМІ, спасылаючыся на словы міністра турызму краіны Джаўера Монтэса. Выдаткі турыстаў таксама выраслі на 35,6 % і склалі каля $4,2 млрд. Сёлета ўлады Чылі разлічваюць прыцягнуць больш за 7 мільёнаў замежнікаў.

Як адзначаюць эксперты, сёння Чылі мае найбольш эфектыўную эканоміку ва ўсёй Лацінскай Амерыцы і адносіцца да краін з вельмі высокім узроўнем развіцця чалавечага патэнцыялу. Краіна мае адзін з самых нізкіх узроўняў карупцыі паводле рэйтынга Trаnsраrеnсу Іntеrnаtіоnаl. Па звестках аналітыкаў, цяпер Чылі заняла першую пазіцыю па інтэгральным паказчыку канкурэнтаздольнасці сярод краін Лацінскай Амерыкі. Як заўважаюць аналітыкі, асновай поспеху Сант'яга стала аптымальнае спалучэнне лібералізацыі і адкрытасці эканомікі, з аднаго боку, і эфектыўнага дзяржаўнага рэгулявання, з другога. У выніку Чылі мае адзін з самых высокіх даходаў на душу насельніцтва ў Лацінскай Амерыцы.

Гаспадар Lа Mоnеdа

Мільярдэр Себасцьян Піньера (нумар восем у рэйтынгу Fоrbеs найбагацейшых чылійцаў) абраны прэзідэнтам Чылі і пасля чатырохгадовага перапынку зноў стане гаспадаром прэзідэнцкага палаца Lа Mоnеdа ў Сант'яга-дэ-Чылі. У другім туры выбараў, якія адбыліся 17 снежня, 68-гадовы кандыдат правага альянсу «Чылі, наперад!» набраў 54,57 % галасоў (дарэчы, Піньеру ўдалося атрымаць рэкордную колькасць галасоў з 1990 года), сведчаць звесткі чылійскага Цэнтрвыбаркама. Саперніка мільярдэра — кандыдата ад кіруючай левацэнтрысцкай кааліцыі 64-гадовага сенатара, тэлежурналіста і сацыёлага Алехандра Гільера Альварэса — падтрымалі 45,43 % выбаршчыкаў.

Себасцьян Піньера нарадзіўся ў забяспечанай сям'і, яго бацька быў паслом Чылі ў Бельгіі і пастаянным прадстаўніком краіны пры ААН. Яго брат — эканаміст Хасэ Мануэль Піньера, які ўваходзіў у групу так званых «чыкагскіх хлопчыкаў» і з 1978 па 1980 гады быў міністрам працы і сацзабеспячэння. «Чыкагскія хлопчыкі» — 25 чылійскіх эканамістаў, якія скончылі Каталіцкі ўніверсітэт Чылі і атрымалі доктарскія ступені на факультэце эканомікі ўніверсітэта Чыкага, які ў той час узначальваў аўтар канцэпцыі «шокавай тэрапіі» Мілтан Фрыдман. Пры Піначэце яны правялі неаліберальныя рэформы па пабудове эканомікі «свабоднага рынку».

Па адукацыі Себасцьян Піньера эканаміст, у 1970-х атрымаў доктарскую ступень у Гарвардзе. У 1980-я гады ён адкрыў першую ў Чылі кампанію па вытворчасці крэдытных картаў (Bоnсаrd), на чым пасля і зарабіў свой капітал. Акрамя кампаніі Bоnсаrd яму належалі 27 % акцый найбуйнейшай чылійскай авіякампаніі Lаn Аіrlіnеs, тэлеканал Сhіlеvіsіоn і 13 % найпапулярнейшага футбольнага клуба краіны Соlо-Соlо. Аднак, атрымаўшы перамогу на прэзідэнцкіх выбарах 2010 года, Піньера прыняў рашэнне аб продажы ўсіх гэтых актываў. Яго першы прэзідэнцкі тэрмін быў адзначаны актыўным эканамічным развіццём рэспублікі.

Запыт грамадства

Перамогу Себасцьяна Піньеры можна лічыць новым сведчаннем таго, што «правы паварот» у Лацінскай Амерыцы працягваецца: за апошнія два гады левыя страцілі прэзідэнцкія крэслы ў Перу, Аргенціне, Бразіліі і цяпер у Чылі. Себасцьян Піньера атрымаў падтрымку тых чылійцаў, якія лічаць, што іх краіне патрэбен свабодны рынак і эканамічны рост. Пры Мішэль Бачэлет ён упаў да сціплых 1,4 % у год, хоць падчас папярэдняга прэзідэнцкага тэрміну Піньеры складаў у сярэднім 5,4 %. Прадпрымальнік, чый капітал (па ацэнцы Fоrbеs) складае $ 2,7 млрд (Піньера стане другім дзеючым прэзідэнтам-мільярдэрам на амерыканскім кантыненце разам з Дональдам Трампам, капітал якога ацэньваецца ў $3,1 млрд), абяцае зрабіць стаўку на прыцягненне замежных інвестыцый, стварыць 600 тыс. новых працоўных месцаў, знізіць карпарацыйныя падаткі і ўпарадкаваць прамысловае рэгуляванне. Пры гэтым змены ў стратэгіі ўрада ні пры якіх абставінах не будуць радыкальныя. На апошнім этапе прэзідэнцкай гонкі Себасцьян Піньера нават ускосна падтрымаў план увядзення ў Чылі бясплатнай вышэйшай адукацыі, распрацаваны левацэнтрыстамі, які выклікаў нямала спрэчак у грамадстве.

У 2010 годзе, калі палітык першы раз прыйшоў на змену Мішэль Бачэлет, ён таксама абяцаў весці краіну наперад, не руйнуючы палітычнай спадчыны левацэнтрысцкага ўрада. І абяцанне гэта ў цэлым выканаў. Свайму поспеху на выбарах кандыдат-мільярдэр таксама шмат у чым абавязаны рэпутацыі чалавека, здольнага да суперажывання і гатоўнасці прыйсці на дапамогу тым, хто трапіў у бяду. Гаворка ідзе аб паспяхова праведзенай у 2010 годзе аперацыі па выратаванні 33 шахцёраў, якія аказаліся ў падземным палоне на меднай шахце Кап'япа на поўначы Чылі. На глыбіні 700 метраў яны правялі 69 сутак. Себасцьян Піньера асабіста ўзначаліў і аплаціў выратавальную аперацыю, за якой назіраў увесь свет. Усе шахцёры былі ў выніку паднятыя на паверхню і выратаваны. Чылійцы належным чынам ацанілі гэтыя намаганні, а сам прэзідэнт потым запэўніў: «Цяпер людзі ўсяго свету будуць асацыяваць Чылі з аперацыяй па вызваленні шахцёраў, а не з гадамі праўлення ваеннай хунты». Падчас перадвыбарнай гонкі менавіта кандыдат-мільярдэр быў фаварытам прадпрымальнікаў і інвестараў. Ён неаднаразова заяўляў і аб падтрымцы гарнаруднай вытворчасці — у сваёй праграме запэўніваў, што будзе дапамагаць нацыянальнай меднай карпарацыі Соdеlсо.

Па словах экспертаў, пакуль складана рабіць пэўныя прагнозы наконт знешнепалітычнага курсу, які абярэ Піньера, — ён яшчэ не рабіў канкрэтных заяў на гэтую тэму. Яго перадвыбарчыя абяцанні выстройваліся ў асноўным вакол праблем унутранай павесткі, што ў цэлым адпавядае запыту ў чылійскім грамадстве і, верагодна, стала адным з фактараў, якія вызначылі зыход выбараў. «Яго перамога была бясспрэчная, таму што чылійскае грамадства ўжо стомлена ў вядомым сэнсе ад Соnсеrtасіоn (Гуманістычная партыя Чылі. — Аўт.). Піньера — прыхільнік стратэгічнага партнёрства з ЗША і ў цэлым дастаткова жорсткі, кансерватыўны дзеяч», — заўважыў gаzеtа.ru намеснік дырэктара Інстытута Лацінскай Амерыкі РАН Уладзімір Судараў. Эксперт адзначыў, што Піньера будзе ўсяляк стымуляваць удзел Чылі ў Ціхаакіянскім альянсе, а таксама працягне развіваць адносіны з КНР. «З Кітаем усё па-ранейшаму будзе вельмі добра, паколькі Чылі — ціхаакіянская платформа для яго пранікнення ў лацінаамерыканскія краіны Атлантыкі», — растлумачыў Уладзімір Судараў, адзначыўшы, што ў цэлым палітыка Піньера будзе пераважна арыентавана на рашэнне ўнутраных эканамічных праблем.

Захар БУРАК

burаk@zvіаzdа.bу

Загаловак у газеце: Расклад «краіны цудаў»

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Спорт

Цырымонія развітання з Анатолем Капскім прайшла ў «Барысаў-Арэне»

Цырымонія развітання з Анатолем Капскім прайшла ў «Барысаў-Арэне»

Грамадзянская паніхіда працягвалася больш за дзве гадзіны ў "Барысаў-Арэне".

Грамадства

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

23 верасня 1943 года, савецкімі войскамі быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў першы населены пункт Беларусі — раённы цэнтр Камарын.

Грамадства

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Ад дапамогі дома пажылым і да стварэння крызісных пакояў для ахвяр хатняга гвалту.

Грамадства

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Актыўная фаза камандна-штабнога вучэння Узброеных Сіл прайшла ў Беларусі ў верасні.