Вы тут

Рэжысёр Аляксандра Бутар: У кіно мяне ўжо нічога не здзіўляе


Рэжысёр Аляксандра Бутар вядома нам як аўтар знятых на «Беларусьфільме» карцін «Белыя росы. Вяртанне» і «Салодкае развітанне Веры»; як стваральнік творчай майстэрні «Тэрыторыя кіно», дзе арганізуюцца курсы рэжысёраў і акцёраў; як удзельнік дыскусіі пра сучаснае незалежнае кіно, што адстойвае «прафесію». 1 лютага ў пракат выходзіць трэці поўнаметражны і першы незалежны ад дзяржаўных грошай фільм Аляксандры — «У асабістую прастору ўваход забаронены». Карціна распавядае пра перфекцыяніста-праграміста Макса, які пакутуе з-за нязначнай недасканаласці ў зробленай працы. У пэўны момант ён сустракае сваю супрацьлегласць Машу, і гэта сустрэча мяняе яго жыццё. Перад прэм'ерай фільма, якая адбудзецца 22 студзеня ў кінатэатры «Масква», мы пагутарылі з Аляксандрай Бутар і закранулі тэмы новага фільма, «Тэрыторыі кіно» і нашага сучаснага незалежнага.


— Дзве вашы папярэднія карціны былі зняты на «Беларусьфільме». Як вы здолелі знайсці грошы на незалежны праект?

— Усё аказалася не так складана, як я думала. У нас не было часу шукаць спонсарскія грошы, таму што мы вельмі хутка прыдумалі ідэю, і я нават не заўважыла, як ужо знялі фільм. Я проста звярнулася да сяброў, у якіх ёсць свае кампаніі і каму гэта магло быць цікава. Такім чынам, нас атрымалася чацвёра партнёраў. Гэта музычны гурт «Тяни-Толкай», унёсак якога ў фільм велізарны, таму што на яго лягла ўся гукавая частка, да таго ж кампазітарам фільма стаў іх гукарэжысёр Аляксандр Каляда. Святочнае агенцтва «Арт-Апетыт» дапамагло нам з касцюмамі, якія проста так мы б не змаглі арандаваць. Трэці партнёр — літоўскае прадзюсарскае агенцтва «Baltіc Open», яно зараз займаецца прасоўваннем фільма на прыбалтыйскай тэрыторыі, у нас ужо ёсць дамоўленасць аб пракаце ў Вільнюсе і Клайпедзе. Чацвёртым партнёрам — і вытворчай кампаніяй — з'яўляецца творчая майстэрня «Тэрыторыя кіно», якую я стварала як месца, дзе апроч навучання дзяцей можна вырасціць каманду для ўласнай кінавытворчасці. Так яно і атрымалася, проста я не думала, што зноў стану здымаць так хутка.

— То-бок, галоўным у гэтай справе аказалася дружба.

— Так, але яшчэ працуе імя. Напрыклад, мне было лёгка дамовіцца з пракатчыкамі, хоць я думала, што ўзнікнуць цяжкасці, таму што мой фільм — незалежны, у яго няма статусу, перад якім адкрываюцца дзверы. Але мяне ўсе, як аказалася, помняць, нават у Літве, таму мне было лягчэй.

— Мяне крыху бянтэжыць, што фільм вы зрабілі так хутка: сцэнарый напісалі за месяц, здымкі цягнуліся дзесяць дзён, скора карціна выходзіць у пракат. Мне гэта нагадвае паточную вытворчасць «Беларусьфільма».

— На «Беларусьфільме» стварэнне фільма цягнецца год, там за такія тэрміны не здымаюць. У любой кінавытворчасці самы дарагі перыяд — здымачны, а ў нас усё было добра спланавана, сцэны састыкаваны так, каб паспець зняць у тэрмін. Да таго ж папярэдне мы з акцёрамі ў аўдыторыі адрэпеціравалі фільм, ножкамі прайшлі кожную сцэну, усё разабралі. Таму справа ў планаванні, а не ў тым, што ў мяне не было часу здымаць.

— Вы напісалі сцэнарый...

— Гэта была мая ідэя, а мой пастаянны суаўтар Юля Гірэль, як заўсёды, яе падхапіла. Мы добра працуем у пары, таму што калі ты супрацоўнічаеш з чалавекам, які не проста цябе разумее, але і размаўляе з табой на адным прафесійным узроўні, усё атрымліваецца лёгка і хутка.

— Наколькі я зразумела з вашых інтэрв'ю і відэа, вы таксама апалагет ідэі, што кіно не павінна быць нудным. З пункту гледжання сцэнарыста і рэжысёра скажыце, чым ваш фільм павінен зачапіць гледача?

— Я так казала — нудным? Не, я ўвесь час кажу слова «прафесія», проста шмат хто мяне няправільна разумее. Няма такога — нудны альбо не нудны фільм: ён альбо прафесійны, то-бок хораша зроблены, альбо проста бяздарны, таму і нудны. Я бяру на сябе адказнасць гэта сцвярджаць, таму што нешта разумею ў прафесіі рэжысёра, паколькі займаюся ёй усё жыццё і ўсё жыццё вывучаю. Фільм «У асабістую прастору ўваход забаронены» зроблены прафесійна, гэта не аматарскае кіно. Па жанры — вельмі лёгкая рамантычная камедыя, настолькі лёгкая, што нават празрыстая. Ты глядзіш яе з усмешкай, недзе плачаш. Яна разлічана на падлеткаў і моладзь, хоць ёсць тут і старэйшыя персанажы. Просты і чысты фільм, без прэтэнзій на фестывальнае кіно, як у нашых незалежных карцін, быццам разлічаных на інтэлектуальнага гледача. Я гэта вельмі не люблю, таму што такім чынам часта прыкрываецца слабая рэжысура. Маўляў, калі фільм вы не зразумелі, то ён не для вас, а для іншага гледача. Насамрэч няма паняцця «фестывальнае кіно»: альбо кіно, альбо не кіно.

— Праскочыла, што ў сваёй кінашколе вы падрыхтавалі для сябе каманду. Вашы навучэнцы працавалі на здымачнай пляцоўцы новай карціны?

— Так, адну з галоўных роляў выканаў наш таленавіты студэнт Сцяпан Ляткоўскі, які, я спадзяюся, працягне сваю адукацыю ў тэатральнай ВНУ. Яго партнёрша па фільме — таксама наша дзяўчына Каця Самойла. Астатнія працавалі ў здымачнай групе, пісалі гук, былі асістэнтамі. Для іх гэта быў кайф, а не абавязалаўка.

На «Беларусьфільме» я адчула, што кінастудыя — гэта завод, куды ўсе проста ходзяць на працу з дзевяці да пяці, а фільм патрэбен толькі табе і максімум — аператару і акцёрам. А ў нашай маленькай кампаніі ўсе «гараць» справай, нехта, магчыма, нават больш за мяне.

— Вы ўпершыню выступілі ў якасці прадзюсара, гэта рэжысуры не перашкодзіла?

— Наадварот, дапамагло. Заўсёды было шкада, калі я задумала шыкоўную сцэну, а яна церпіць з-за дрэннай арганізацыі. Наш майстар у Акадэміі мастацтваў Аляксандр Яфрэмаў казаў: «Я скончыў сцэнарый фільма і падумаў, як было б класна яго не здымаць». Бо калі ты выходзіш у рэальную вытворчасць, палову таго, што ты прыдумаў, «з'ядае» дрэнная арганізацыя. А калі ты сам усё арганізуеш, самога сябе падвесці не можаш.

У вялікай дзяржаўнай кінавытворчасці шмат людзей, імі складана кіраваць, і стаўленне да кіно ў іх іншае. Я рабіла два вялікія праекты на тэлебачанні, дзе тое ж самае: арганізацыя церпіць менавіта з-за аб'ёмаў — шмат людзей, грошай. А тут усё было пад маім кантролем, і гэта было класна, хоць і цяжка.

— Што яшчэ ў дзяржаўнай кінавытворчасці перашкаджае рэалізоўваць ідэі?

— Праблема ў тым, што на «Беларусьфільме» няма добрых сцэнарыяў. Мне і цяпер нешта дасылаюць — гэта нават горш, чым калі я пачынала там працаваць. Тады таксама не было сцэнарыяў, але хоць нешта можна было перапісаць, а тое, што я чытала зараз, — дрэнна. У краіне няма сцэнарыстаў, проста няма. Але мяне іншае непакоіць: рэдактары і мастацкія кіраўнікі, якія павінны разумець, як можна выправіць сцэнарыі, у якіх ёсць хоць нейкія задаткі будучага фільма, гэтага не робяць. У мяне складваецца ўражанне, што ніхто не разбіраецца ў драматургіі, для мяне загадка, чаму такія рэчы ідуць у работу.

— Вам прапанавалі нешта зняць на «Беларусьфільме»?

— Так, я вельмі здзівілася, таму што на кінастудыі павінны не вельмі мяне любіць. Ім было цяжка са мной: я была патрабавальная, карацей, я ім надакучыла. А праз некаторы час з'яўляецца такая прапанова, якую я не ведаю, як растлумачыць... Я пакуль туды не іду. Шчыра кажучы, няма калі, у мяне цудоўна развіваецца свая справа, лепш я на яе патрачу свае сілы, нервы і час. Толькі калі б мне даслалі сапраўды класны сцэнарый, напэўна, стала б размаўляць далей.

На здымках фільма «У аса­біс­тую пра­сто­ру ўва­ход за­ба­ро­не­ны».

— Апошнім часам ішла дыскусія пра наша незалежнае ігравое кіно, у якой вы таксама ўдзельнічалі.

— Мая балючая тэма, яна мне ўжо надакучыла. У нас дзве крайнасці: ёсць «Беларусьфільм» з велізарнымі бюджэтамі, дзяржаўнай падтрымкай і дрэннымі фільмамі, а ёсць незалежныя дзеці з такімі ж дрэннымі фільмамі. Я спрабавала размаўляць з гэтымі маладымі рэжысёрамі, але дыскусія не атрымалася, неадэкват поўны. У Нацыянальным конкурсе кінафестывалю «Лістапад» мне адно спадабаўся фільм Дзімы Дзядка «Сумленны погляд». Мы з Дзімам пазнаёміліся, я запрасіла яго ў кінашколу да студэнтаў. Бачна адразу: які фільм, такі і чалавек — нармальны, інтэлігентны, культурны хлопец. Талент — ён ва ўсім. Альбо Міця Сямёнаў-Алейнікаў: калі я ўбачыла яго работу «Адной крыві», падумала, што гэта суперпрафесійнае кіно. Калі пачынаеш размаўляць з Міцем, слухаеш яго разважанні аб прафесіі — ва ўсім відаць высокі ўзровень. А калі я бачу пустэчу на экране, не здзіўляюся, калі выходзіць настолькі ж пусты чалавек. Спачатку мяне гэта раздражняла, а потым стала нудна, і я перастала рэагаваць.

І ведаеце, што самае цікавае: з любога фільма, што я бачыла ў Нацыянальным конкурсе «Лістапада», можна зрабіць класнае кіно, калі падысці да яго больш прафесійна.

— Чаму, на вашу думку, у нашым незалежным ігравым кіно, як вы кажаце, няма прафесіі?

— Таму што аўтары не хочуць развівацца. Калі трапілі на «Лістапад» — думаюць, што яны супер, хоць гэта звычайны фестываль. Кінафестываляў у свеце — мора, але яны нічога не значаць, значаць толькі касавыя зборы, поўныя залы і прызнанне гледача. Часта рэжысёр з ліку нашых незалежных не можа растлумачыць, пра што яго фільм. Як ты здымаеш фільм, калі не разумееш, пра што ён? Адсюль дзіцячыя выказванні, маўляў, калі вы паглядзелі і нічога не зразумелі, гэта вашы праблемы. Сваім студэнтам я ў першую чаргу кажу, што рэжысуры немагчыма навучыцца, усё жыццё прыйдзецца толькі папаўняць багаж, бо нават за тыдзень ты можаш стаць зусім іншым. У свой час мы з Юляй напісалі сцэнарый фільма «Салодкае развітанне Веры» і падалі яго на конкурс кінапраектаў Міністэрства культуры. Ён прайшоў конкурс, але мне прапанавалі адкласці «Веру» і найперш зняць працяг «Белых росаў». Калі нарэшце прыйшоў час запуску «Веры», я адкрыла сцэнарый, што ляжаў цэлы год, і ледзь не памерла. Я кажу: «Юля, як мы маглі напісаць такую лухту і як яе прапусціла міністэрства?» А фільм запушчаны, яго трэба здымаць — мы за некалькі тыдняў поўнасцю перапісалі сцэнарый. Ніхто ў выніку не заўважыў, хоць у фільме няма ніводнага слова з таго варыянта, які прайшоў конкурс. Так само жыццё ўстроена: ты не можаш заставацца тым, кім быў год таму.

— Парадокс у тым, што менавіта незалежнае кіно ў нас атрымлівае найбольшы рэзананс.

— Глядач вельмі хоча беларускага кіно. Калі я ездзіла па абласцях з «Белымі росамі», на нашых паказах быў ажыятаж. Усе хочуць сваё, роднае, і калі гэтага не можа даць нацыянальная кінастудыя, альтэрнатывай становяцца толькі гэтыя студэнты.

— Як вы думаеце, ці варта маладым рэжысёрам, калі ім прапануюць, ісці працаваць на «Беларусьфільм»?

— Я зняла на кінастудыі два поўныя метры — гэта гіганцкі вопыт, якога ты нідзе больш не атрымаеш, нягледзячы нават на супрацьстаянне з вытворчасцю. Адзін аператар казаў: «Беларусьфільм — гэта як армія, яго трэба прайсці». Я думаю, ісці варта, але трэба быць вельмі моцным. Тым больш, дзе яшчэ яны здымуць поўнаметражны фільм.

— Я паглядзела вашы ўрокі рэжысуры на YouTube. Магчыма, вы зможаце развіць сваё сцвярджэнне пра тое, што добрага кіно — як у Беларусі, Расіі, так і ва ўсім свеце — сёння амаль няма.

— Гэта проста факт. Колькі разоў ад сяброў я чула, што яны хочуць вечарам паглядзець фільм, а глядзець няма чаго. Добрых фільмаў рэальна вельмі мала.

Можна ж глядзець што заўгодна — выходзіць шмат фантастыкі, блокбастараў, глянцавых камедый, але я мела на ўвазе кіно высокай якасці, сапраўднае кіно, накшталт «Спіса Шындлера». Альбо «Тытаніка» — яго поспех ніхто не паўтарыў, гэты фільм мы праходзім у кінашколе як вучэбны, таму што адзінаццаць Оскараў проста так нікому не даюць. Не бывае выпадковага поспеху, ён усё ж там, дзе пахне прафесіяй.

— А што ў такім выпадку лічыць добрым кіно?

— Гэта ў першую чаргу добрая гісторыя, зробленая па законах драматургіі, апісаных яшчэ Арыстоцелем. Калі гісторыя добрая — ад яе ідзе і выява, і музыка, і спецэфекты. Як зняць сцэну, як паставіць камеру? — усе рашэнні ідуць толькі ад персанажа, як ён бачыць свет і што адчувае. Калі ты не прыдумаў аснову — сэнсу ў карціне не будзе, хоць уніз галавой здымай. Звычайна я ведаю, чым фільм скончыцца, але калі ён класна зроблены, усё роўна цікава, як таленавіта людзі прымяняюць сваё майстэрства. А па вялікім рахунку ў кіно мяне ўжо нічога не здзіўляе.

— Як у свой час вы адважыліся на адкрыццё кінашколы? Бо трэба адчуваць у сабе запас вопыту, ведаў і разумець, што ты можаш нешта даць студэнтам.

— Я даўно хацела сваю маленькую студыю, але работа ўвесь час адсоўвала ўвагу. А потым мае кантракты скончыліся, прыйшла цішыня, а я вельмі стамілася працаваць на некага, бо цяжка, калі ты не можаш змяніць арганізацыю вытворчасці. У мяне на той момант былі толькі ганарары за «Салодкае развітанне Веры», іх я ўбухала ў адкрыццё кінашколы, прэзентацыю, рэкламу. У мяне дастаткова вялікі вопыт — атрымліваецца, з 1998 года, калі я паступіла ў Акадэмію і ўжо з другога курса пачала працаваць на тэлебачанні.

— Калі перад вамі стаіць задача навучыць рэжысуры, як вы будуеце праграму кінашколы?

— Па-першае, не навучыць, бо наш курс цягнецца толькі год. За гэты час можна даць толькі самыя-самыя асновы, але на іх можна будзе практыкавацца хоць усё жыццё. Тым больш такога, на жаль, не даюць у Акадэміі мастацтваў, прынамсі я не атрымала ні за першы, ні за другі раз навучання, хоць мая кар'ера з гэтымі ведамі магла б развівацца хутчэй. Мы выкладаем законы драматургіі, якія ў прынцыпе можна расказаць за пятнаццаць хвілін, і на практыкаваннях з майстрам вучым іх прымяняць. Студэнты шмат пішуць і здымаюць, знаходзяць візуальнае рашэнне сваіх ідэй.

— А нагледжанасць неяк уплывае на рэжысуру?

— Я гляджу фільмы, каб убачыць, як людзі прымяняюць прафесію. Але рэжысёры-пачаткоўцы могуць страціць сваё бачанне і міжвольна пачаць капіраваць. У жывапісе, каб пачаць пісаць карціны, трэба вывучыць асновы малюнка; у музыцы, каб пачаць іграць на інструменце, трэба хоць бы вывучыць ноты і так далей. Тое ж у рэжысуры: калі няма ведання асноў, чалавек пачне капіраваць — я не ўяўляю, як можа адбыцца інакш. Калі ты глядзіш фільм і не разумееш, чаму ён класны, што ты з гэтага возьмеш? Насамрэч не важна, колькі ты ведаеш высокаінтэлектуальных рэжысёраў, важна толькі, як ты здымаеш.

— Назавіце, калі ласка, фільмы альбо рэжысёраў, якія вас натхняюць.

— Гэта Стывен Спілберг, мой любімы фільм — «Спіс Шындлера». Калі яго гляджу, нават адыходжу ад прафесійнага ацэньвання, губляюся і толькі дзіўлюся таленту. Таксама Джэймс Кэмеран, ён вельмі круты. У аснове «Тытаніка» насамрэч прымітыўнейшая, прасцейшая гісторыя, але да якога яна даходзіць маштабу! Той жа яго «Аватар» і іншыя работы. Калі гісторыя моцная, можна і «Тытанік» здымаць, і рабіць камерныя рэчы, як, напрыклад, фільм «Апантанасць» Дэм'ена Шазэла, дзе амаль усё дзеянне адбываецца ў рэпетыцыйнай зале, а ты глядзіш і не адрываешся.

Ёсць такі фільм «У пагоні за шчасцем» з Уілам Смітам, да яго мы часта вяртаемся ў кінашколе. Мне вельмі падабаецца «Англійскі пацыент». Спіс вялікі, але сэнс адзін — гэта ўсё магутныя гісторыі, якія можна пераглядаць шмат разоў.

Гутарыла Ірэна КАЦЯЛОВІЧ

katsyalovich@zviazda.by

Выбар рэдакцыі

Спорт

Аляксандра Герасіменя: У кожнага свой рэцэпт поспеху

Аляксандра Герасіменя: У кожнага свой рэцэпт поспеху

Аляксандра Герасіменя — сапраўдны баец, а яшчэ — клапатлівая маці і жонка. І проста працавіты чалавек, які не ведае перашкод.

Грамадства

Якія сацыяльныя ініцыятывы беларусаў атрымалі прызнанне на Sосіаl Wееkеnd

Якія сацыяльныя ініцыятывы беларусаў атрымалі прызнанне на Sосіаl Wееkеnd

Прыз сімпатый гледачоў заваявала ініцыятыва «Школа бацькоўства».

Грамадства

Гісторыя дзяўчыны, якая перамагла анарэксію

Гісторыя дзяўчыны, якая перамагла анарэксію

Здараецца, што ў пагоні за прыгожай фігурай некаторыя дзяўчаты зусім перастаюць есці.

Грамадства

Успаміны былой вязніцы пра Саласпілскі лагер смерці

Успаміны былой вязніцы пра Саласпілскі лагер смерці

Яна добра памятае той летні дзень. За акном сталі чутныя роў матацыклаў і нямецкая гаворка.