Вы тут

У невялікай вёсцы каля пушчы ствараецца турыстычны кластар


Спыніцца зімняй парой у доміку бліз Налібоцкай пушчы — гэта падобна да мары. З трох бакоў — белыя палі — і нішто не замінае ўзірацца ў далячынь. А яшчэ з аднаго боку, зусім блізка, падступае магутная і таямнічая пушча, якая вабіць невядомымі пакуль загадкамі... Жыхар вёскі Белакорац Валожынскага раёна Васіль Шакун нарадзіўся і рос тут усё дзяцінства. Аднак пазней была вучоба ў сталіцы, работа па размеркаванні ў Вілейскім раёне — і яшчэ сорак гадоў жыцця і адміністрацыйнай працы ў самім Валожыне.


Ужо адмераўшы ладны кавалак зямнога шляху, Васіль Шакун усё ж такі вырашыў вярнуцца ў родны Белакорац, у дом бацькоў і дзядоў. Зарэгістраваў тут аграсядзібу «Налібоцкія васількі», распачаў работу над адкрыццём музея коннага транспарту ва ўласнай пуні!.. І турысты, не толькі з розных куткоў Беларусі, але і з усяго свету, сталі прыязджаць у стары, але па-свойму сучасны дом, у яго ваколіцы. Прыклад з руплівага гаспадара ўзялі і некаторыя іншыя карэнныя жыхары Белакорца ці нават тыя, хто першапачаткова прыязджаў на лецішча — яны таксама пачалі арганізоўваць уласныя цікавыя турыстычныя паслугі для заезджых гасцей. Такім чынам у вёсцы, якая яшчэ ўчора памірала, сёння ўтварыўся адметны турыстычны кластар. Думаецца, у гэтым сэнсе многія маглі б пазайздросціць Белакорцу і яго жыхарам.

Шэсць вёсак Яцкава: як весткі міру

Крыху вышэй ад вёскі Белакорац па рацэ Іслач размяшчаецца шэсць вёсак Яцкава: Яцкава-Замосныя, Канчане, Карчомныя, Млынавыя, Падрэззе, Пяскі. Легенда гаворыць, што па гэтых мясцінах праходзіў калісьці святы Яцак-прапаведнік. Разам з ім было некалькі сотняў чалавек, і яны рухаліся ад адной тэрыторыі да другой, імкнучыся памірыць паміж сабой праваслаўных і католікаў. У той час на гэту мясцовасць нападалі татары, а святы Яцак нёс добрую вестку аб тым, што трэба жыць у міры і не ваяваць.

Цікава і тое, што ў ХV стагоддзі блізу Налібоцкай пушчы нарадзіўся Мікола Гусоўскі. Гэта адбылося непадалёк ад Івянца, каля вёскі Каралеўшчына ў мястэчку Усава (Гусава), — там, дзе пачынае сваю плынь рэчка Уса. Бацька будучага паэта працаваў у Налібоцкай пушчы. Таму Мікола Гусоўскі пісаў «Песню пра зубра», выкарыстоўваючы факты з жыцця гэтай мясцовасці, — назіраў, што рабіў бацька, ці нават хадзіў разам з ім на паляванне.

Белакорац на беразе Іслачы з'явіўся прыблізна ў ХVІІ стагоддзі. Здарылася так, што ў вёску з Валожына былі накіраваныя дзве сям'і, якія паміж сабой жылі нядружна: адны з прозвішчам Іода, другія з прозвішчам Бацян — у пэўным сэнсе гэта была высылка для іх. Такім чынам правы бераг Іслачы быў адведзены для Іодаў, а левы — для Бацяноў. Першапачаткова гэта былі асноўныя прозвішчы ў Белакорцы, аднак пазней з'явіліся і іншыя.

У часы Другой сусветнай вайны многія тутэйшыя жыхары загінулі. Усе вёскі, блізкія да Налібоцкай пушчы, мелі сувязь з партызанамі — і фашысты імкнуліся знішчыць гэтыя населеныя пункты. У 1943 годзе большасць з іх была спаленая.

Зямлю набывалі ў графа Тышкевіча

Бабуля і дзядуля Васіля Шакуна, Настасся і Апанас, з'ездзіўшы ў Санкт-Пецярбург, зарабілі там золата, а калі вярнуліся ў Белакорац, то набылі ў графа Тышкевіча 25 дзесяцін зямлі і пачалі абжывацца. Былая пабудова стаяла акурат на тым месцы, што і сучасны дом Шакуноў. І да сёння растуць тры магутныя сасны, пасаджаныя ў той час. Дзеду далі загад, каб на купленай зямлі ён высякаў лес — граф забіраў яго і прадаваў. Пні можна было карчаваць, рабіць палі, ладзіць гаспадарку.

— Мой бацька ў свой час служыў кавалерыстам у Войску Польскім, — распавядае Васіль Шакун. — Пасля паспеў нядоўга папрацаваць у графа Тышкевіча — быў аб'ездчыкам. Займаўся лясной гаспадаркай — трэба было аднаўляць і мясцовыя вёскі, і сталіцу, — таму ў Налібоцкай пушчы рабілася шмат высечак і нарыхтоўвалася драўніна. А вызваленыя плошчы засаджвалі маладымі дрэўцамі. У лясной гаспадарцы было надзвычай шмат працы — даводзілася ствараць новыя лясы. Сённяшняя Налібоцкая пушча на 80 % — гэта тыя дрэвы, што садзілі работнікі лясной гаспадаркі.

Сучасны лёс радавой сядзібы

У пасляваенны час у Белакорцы былі бібліятэка, крама, медпункт, сельсавет, лясніцтва, праўленне калгаса, камбінат бытавога абслугоўвання, пачатковая школа — усе неабходныя для жыцця структуры, — і заставацца тут было надзвычай перспектыўна. Аднак пазней пачаўся масавы пераезд вясковых жыхароў у гарады, вёскі пусцелі. Сталыя людзі дажывалі век у родных хатах, аднак моладзь там не затрымлівалася. На сённяшні дзень у Белакорцы толькі два разы на тыдзень прыязджае аўтакрама, якая прывозіць для мясцовых жыхароў хлеб і нешта да хлеба. Сваю гаспадарку могуць трымаць ужо нямногія. Аднак жыццё нечакана ўсё-такі пацякло па новым рэчышчы на старым месцы.

— Людзі пабачылі, што ў сельскай мясцовасці можна нешта развіваць і на прыватным узроўні, — кажа Васіль Шакун. — Добра, што з'явіўся ўказ Прэзідэнта, які дазволіў займацца агратурызмам. Адпрацаваўшы ў дзяржаўнай установе больш за 40 гадоў, я вырашыў разам з жонкай заняцца гэтай справай. Бо ў нашай радавой сядзібе нікога ўжо не засталося, бацькі адышлі ў іншы свет. Стала рубам пытанне адносна лёсу гэтага будынка — ці яго падтрымліваць пэўным чынам, ці пераязджаць жыць, ці, каб ён не разваліўся, прадаць каму-небудзь. Аднак выбраць апошні варыянт рука не падымалася. Нават у думках такога не было, каб збыць гэту маёмасць, каб не было куды вярнуцца, — родныя мясціны прыцягвалі... Насамрэч дом, што застаўся ад бацькоў, вельмі прывабны, і гаспадарчыя пабудовы побач добрыя.

Вырашылі зарэгістраваць аграсядзібу, назвалі «Налібоцкія васількі». На сямейным сходзе раіліся: натуральна, побач Налібоцкая пушча, таму ў назве трэба прывязацца да мясцовасці, а «васількі» — бо, прагледзеўшы гісторыю, заўважылі, што ў сям'і перагукаецца імя Васіль, яно перадавалася з пакалення ў пакаленне.

У доме Васіля Шакуна для гасцей некалькі пакояў, што маюць розныя назвы, а таксама асаблівае інтэр'ернае аздабленне. Гэта «польскі» (зроблены па матывах Заходняй Беларусі), «садовы» і «савецкі» пакоі. Там знаходзяцца мэбля адпаведных часоў і цікавыя старажытныя прылады. Дарэчы, паўсюль шмат вышываных рэчаў, створаных рукамі маці гаспадара.

«Польскі» пакой.

У «польскім» пакоі стаіць шафа, зробленая яшчэ ў часы Заходняй Беларусі і нават прамаркіраваная майстрам з Івянца: пазначаны дакладны адрас: Пілсудскага, 31. Гэту шафу разам з куфрам у якасці пасагу калісьці прывезла ў дом маці Васіля Шакуна.

Ёсць тут і старыя гадзіннікі, і крэслы, і швейная машынка даўніх часоў.

— Мы стараемся прытрымлівацца аўтэнтычнага аздаблення дома. Каб меней было жалеза, пластыку. Большасць прадметаў — драўляныя. Асцярожна захоўваем старажытныя рэчы, — кажа гаспадар. — А ў печцы гаспадыня спраўна гатуе розныя стравы. Многія наведвальнікі ніколі не бачылі, як дзейнічае такая печ, як упраўляцца з віламі, з качаргой. Ім цікава паглядзець.

Рулька з шальбабонам і шурпа

Натуральна, кожнаму турысту хочацца пакаштаваць мясцовую ежу. Да таго ж зробленую з тых прадуктаў, што выраслі на падворку, без дадавання нейкіх хімікатаў.

— У першую чаргу ў маёй гаспадыні Марыі Паўлаўны замаўляюць, каб прыгатавала ў чыгунку ў печы рульку з шальбабонам (фасоллю) і панцаком. Калі такі гарачанькі гаршчок дастаеш з печы, госці зазвычай застаюцца вельмі задаволеныя, — кажа гаспадар «Налібоцкіх васількоў». — Таксама гатуем шурпу: на вуліцы раскладваем вогнішча і варым такі суп з дзічынай (з зелянінай і з прыправамі), якая з'яўляецца надзвычай карыснай. У ёй шмат важных мікраэлементаў, якіх няма ў жывёл, што гадуюцца ў вялікім статку ці нават на падворку. Гатуем калдуны, дранікі і шмат іншых самых розных мясцовых страў.

На прысядзібным участку, у вялікай пуні, ствараецца музей коннага транспарту. Бо ад бацькі спадара Васіля захавалася шмат конных прылад: ён вельмі любіў коней да апошніх дзён жыцця. Як для лета былі самыя розныя вазы, так і для зімы розныя сані — усе іх можна пабачыць у новым музеі на свае вочы. Маюцца тут і адметныя званочкі, што чаплялі коням на хамут, калі ехалі на святы. Іх называюць шаргунамі (у іншых мясцовасцях — гэта шараі, ці бомы). Дарэчы, люстра ў музейным пакоі зроблена з вялікага драўлянага кола ад сячкарні, аздобленага лямпачкамі.

Сядзіба выйграла адзін з грантаў, удзельнічаючы ў конкурсе пад эгідай зялёнага маршруту «Валожынскія гасцінцы». Такім чынам, у межах праекта «Садзейнічанне развіццю на мясцовым узроўні ў Рэспубліцы Беларусь», які фінансуецца Еўрапейскім саюзам і рэалізуецца Праграмай развіцця ААН, адбываецца фінансаванне адкрыцця музея коннага транспарту.

Пешы, веласіпедны, конны, водны маршруты!

Побач з Белакорцам праходзяць цікавыя маршруты — пешы, веласіпедны, конны, водны, — ёсць розныя магчымасці адпачыць. Шмат людзей прыязджае сюды з Мінска. Раней было многа расійскіх турыстаў, цяпер лідары сярод гасцей — палякі, якія прыязджаюць сюды шматразова, шукаючы ў Беларусі свае карані, родныя вёскі, магілы сваякоў. Тут ім дапамагаюць праводзіць такія росшукі, вядуць перапіску. Шмат наведвальнікаў завітвае і з Еўропы — немцы, шведы, італьянцы, французы, гасцявалі нават вандроўнікі з Азіі і ЗША.

Непадалёк ад «Налібоцкіх васількоў» размясціліся і іншыя аграсядзібы Валожынскага сельскага савета. І ўсе іх гаспадары сябруюць паміж сабой, часам накіроўваюць адзін да аднаго турыстаў, каб зацікавіць усіх без выключэння прыезджых.

Побач праходзіць экалагічная сцежка, па якой могуць вандраваць у тым ліку і людзі з абмежаванымі магчымасцямі. У самой пушчы ёсць экасцяжынка пад назвай «Сябрынскае скрыжаванне»: там распавядаецца пра самыя розныя расліны, што сустракаюцца абапал сцежкі, пра пейзажы, пра ландшафты і пра жывёл. Сцяжынка вучэбная, ёй карыстаюцца як дарослыя, так і дзеці.

Каля сцежкі ёсць вальер, дзе ў зімовы час можна пабачыць зуброў, якіх заманьваюць спецыяльнай прыкормкай. Побач знаходзяцца і глушцовая ферма, вальер па ператрымцы дзікіх жывёл, напрыклад аленяў.

Па маляўнічай рацэ Іслачы шмат сплаўляюцца на лодках, байдарках, каяках. А ў самім Белакорцы сям'я Шчогалевых (сядзіба «Домік на Іслачы») нядаўна пачала займацца лодачным сплавам. Маецца ўласная флатылія, гаспадар выступае ў якасці інструктара: сплавы па Іслачы атрымліваюцца надзвычай цікавыя.

* * *

Варта расказаць і пра адметны веласіпедны маршрут. Можна прыехаць у самы заходні пункт Валожынскага раёна — вёску Багданава (на чыгуначную станцыю Багданаў з Мінска электрычкай да Маладзечна, далей цягніком Маладзечна—Ліда). Там і пачынаецца веласіпедны маршрут «Валожынскія гасцінцы». Шлях пралягае праз Налібоцкую пушчу, абапал сцежкі бачныя розныя гістарычныя і прыродныя помнікі. Праязджаючы праз Белакорац, вандроўнікі трапляюць у Яцкава, перасякаюць рэчкі Іслач, Волму, бяруць напрамак у бок Ракава, Радашковіч, а там зноў сядаюць на электрычку (Маладзечна—Мінск). За дзень такі маршрут не адолець — па дарозе давядзецца раз ці два заначаваць у адной з сядзіб ці, у цёплую пару, у сваёй палатцы...

Здаецца, не ўсе мы ведаем, што ў нашай краіне ёсць такія цікавінкі. Яны вабяць нават турыстаў з далёкага замежжа. Ці не час і нам самім планаваць наступную вандроўку?

Ніна ШЧАРБАЧЭВІЧ

Фота аўтара

Валожынскі раён

Загаловак у газеце: Белакорац. Налібоцкія мары

Каментары

Экалагічныя сцежкі ў Налібаках аздабляюцца па руску. Тое самае ў Белавежскай Пушчы, Прыпяцкім парку. Дзіўнае, дзікае адчуванне, скажу Вам.

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як у Беларусі трансплантуюць органы

Як у Беларусі трансплантуюць органы

І чаму да нас на аперацыі едуць замежнікі.

Грамадства

Карэспандэнты «Звязды» наведалі «Воўчыя норы»

Карэспандэнты «Звязды» наведалі «Воўчыя норы»

Там адбываюць пакаранне мужчыны, упершыню асуджаныя за незаконны абарот наркотыкаў.

Спорт

Аляксандра Герасіменя: У кожнага свой рэцэпт поспеху

Аляксандра Герасіменя: У кожнага свой рэцэпт поспеху

Аляксандра Герасіменя — сапраўдны баец, а яшчэ — клапатлівая маці і жонка. І проста працавіты чалавек, які не ведае перашкод.