Вы тут

Як падлетку запоўніць інтымны прабел


Кожны год у Беларусі каля тысячы дзяўчат становяцца мамамі да паўналецця. Ці можа сексуальная асвета вырашыць гэтую праблему? У краіне ёй пакуль займаюцца хутчэй факультатыўна, чым у абавязковым парадку. Бацькі часцяком перакладаюць няёмкія размовы на школу, школа — на бацькоў, а самі падлеткі тым часам шукаюць патрэбную інфармацыю ў інтэрнэце, які не заўсёды дае дакладныя звесткі.


Практыка паказвае, што змагацца з падлеткавымі цяжарнасцямі, палавымі захворваннямі і яшчэ мноствам праблем пераходнага ўзросту рэальна дапамагае толькі інфармаванне. Ім якраз і займаецца наша суразмоўніца — урач-валеолаг Рэспубліканскага інфармацыйна-метадычнага рэсурснага цэнтра «Ювентус» Інэса Палазнік. Калі сваімі словамі, яна — спецыяліст па здаровым ладзе жыцця, займаецца не толькі пытаннямі фізічнай актыўнасці, правільнага харчавання і шкодных звычак. Падлеткавы валеолаг і пра дэпрэсію пагаворыць, і пра анарэксію, і карыстацца індывідуальнымі сродкамі засцярогі ад інфекцый навучыць.

«Цэнтры, дружалюбныя падлеткам», дзе працуюць такія спецыялісты, з'явіліся па ўсёй Беларусі і ў суседніх краінах пры падтрымцы ЮНІСЕФ. Галоўная іх мэта — дапамагчы маладым людзям захаваць здароўе і вырашыць праблемы, з якімі не пойдзеш ні да настаўнікаў, ні да бацькоў.

Зараз у краіне 50 такіх цэнтраў, з іх 8 — у сталіцы. Прыйсці туды па дапамогу можна ў любы момант, але пакуль пра гэтую магчымасць ведаюць не ўсе падлеткі. А з тых, хто ведае, далёка не кожны наважваецца шчыра выказаць пытанні і думкі.

У «Ювентусе» дапамагаюць дзецям яшчэ і педыятр, і нарколаг, і гінеколаг з псіхолагам. Да апошняга спецыяліста старшакласніцы, па словах Інэсы Палазнік, могуць прыходзіць пагаварыць хоць пяць разоў на дзень. Але іх не так шмат, як магло б быць, бо нават проста расказаць падлеткам пра існаванне такіх цэнтраў, як «Ювентус», згаджаецца далёка не кожная школьная адміністрацыя. А абавязковай «праграмы палавой адукацыі» ў Беларусі ўсё яшчэ няма.

— Мы можам толькі запрасіць падлеткаў на гасцявы ўрок, — тлумачыць валеолаг. — Кожны год, кожны квартал адсылаем запыты, каб па школах і каледжах распаўсюдзілі інфармацыю пра цэнтр, запрашаем на лекцыі і семінары. Стараемся, каб першы ўрок палавога выхавання быў не ў школе, а тут, і як мага раней — у 11 гадоў. Па статыстыцы нашага цэнтра, у дзяўчатак уступленне ў палавое жыццё можа адбыцца ўжо ў 13 гадоў. А мамам казаць пра гэта яны баяцца і саромеюцца.

— Можа, у гэтым вінаватыя самі мамы і таты, якія забараняюць падлеткам узнімаць сексуальныя тэмы?

— Так, да гэтага часу менталітэт забароны ў Беларусі вельмі моцны, і гэта шкодзіць дзецям не толькі ў кантэксце сексуальных сувязяў. Ёсць і іншыя бакі сталення, па якіх бацькі зусім не адукоўваюць падлеткаў: напрыклад, фізіялогія абодвух полаў. На апошнім занятку на пытанне «З кім бацькі наогул не размаўлялі пра палавое сталенне?» ледзьве не траціна групы падняла рукі. Між тым, «дзецям» па 15—16 гадоў, — дзеліцца валеолаг. — А да нас ад школы яны могуць прыйсці толькі падчас класных гадзін разам з настаўнікамі. І да 14 гадоў мы нават права не маем з імі гаварыць пра сексуальныя моманты без бацькоў. Таму на бацькоўскіх сходах гутарым з дарослымі. А яны нам — «Ой, вы лепш самі ўсё дзецям раскажыце, без нас!». Але не ўсё так дрэнна: нехта, наадварот, слухае і потым прыходзіць разам з дзіцем, калі не гатовы самастойна размаўляць пра гэтыя рэчы. Мы дапамагаем пачаць размову на роўных.

Як наогул павінна выглядаць палавое выхаванне? Пра гэта вядуцца бясконцыя спрэчкі. Пакуль статыстыка на баку Еўропы: у краінах, дзе з дзецьмі адкрыта гавораць на інтымныя тэмы, значна ніжэйшая колькасць падлеткавых цяжарнасцяў, абортаў і венерычных захворванняў — старшакласнікі банальна не саромеюцца купляць прэзерватывы і ведаюць, як імі карыстацца.

Больш за тое, канадскія даследчыкі правоў непаўналетніх сцвярджаюць: дзеці, якім рана растлумачылі, што такое сексуальная згода і асабістая прастора, радзей становяцца ахвярамі педафілаў, таму што дарослым не ўдаецца імі маніпуляваць.

Па словах Інэсы Палазнік, у Беларусі пакуль не хапае рэсурсаў на палавое выхаванне ні па навуковым, ні па духоўным вектары: урачоў-педагогаў, якія маглі б весці такія ўрокі ў кожнай школе, няма, а святары працуюць з падлеткамі толькі ў валанцёрскім фармаце.

— У нас ужо ўвялі ў рамках дапрызыўнай падрыхтоўкі заняткі па бяспечным ладзе жыцця, прафілактыцы венерычных захворванняў, але гэта зноў-такі 10—11 класы, калі старшакласнікі ўжо ўсё паспрабавалі. Па законе ўзрост сексуальнай згоды — 16 гадоў, але гаварыць пра сексуальнае выхаванне трэба ўжо з 14. Пра фізіялогію — яшчэ раней, у 10—11 гадоў, — упэўненая Інэса Палазнік. — А ў школьнай праграме толькі анатомія чалавека ўпершыню з'яўляецца толькі ў 9 класе. Гэтага, вядома, недастаткова.

Пастаянна ў кантэксце сталення ўсплываюць і праблемы гендара: пытанні правілаў зносін паміж мужчынам і жанчынай непазбежныя. І тут праблема відавочная: сярод наведвальнікаў індывідуальных кансультацый — толькі два працэнты юнакоў. Валеолаг кажа, што ў цэнтры нават няма стаўкі андролага (спецыяліста па мужчынскім рэпрадуктыўным здароўі): настолькі нізка запатрабаваныя такія кансультацыі. Хлопцам расказваць пра псіхалагічныя і фізіялагічныя складанасці «не належыць», ідэальны вобраз моцнага мужчыны такіх слабасцяў не дапускае: з усімі праблемамі ты павінен умець разбірацца самастойна, таму ў сексуальных пытаннях даводзіцца абапірацца зноў жа на сеціва, словы аднагодкаў і надзею, што «прырода падкажа». У выніку клопат не толькі пра кантрацэпцыю, але і проста пра здаровыя стасункі ў пары аказваецца цалкам на плячах дзяўчатак, якія ў сваю чаргу пастаянна паддаюцца псіхалагічнаму ціску партнёраў з-за страху быць абсмеянымі. Кансультацыі ў цэнтрах, дзе ўрачы і падлеткі гавораць на роўных без сораму і забароненых тэм, павінны патроху выпраўляць гэтую сітуацыю.

— Мы не кажам «нельга ўступаць у палавыя адносіны», — тлумачыць валеолаг. — Мы кажам «нельга, калі ты не гатовы». Вучым, як правільна сказаць «не». Як не пакрыўдзіць партнёра, але пры гэтым і не зняважыць сябе. Мы тлумачым, што такое сексуальная культура, заклікаем берагчы сябе для аднаго партнёра, не распыляцца на некалькіх, берагчы не толькі фізічныя, але і духоўныя складнікі адносін.

Зараз у Мінску ў кожным раёне ёсць па адным «Цэнтры, дружалюбным падлеткам». Здавалася б, прасцей за ўсё мець падлеткавага ўрача пры кожнай школе, але валеолаг з гэтым не згодная: па яе словах, без поўнай ананімнасці кансультацыя працаваць не будзе, бо ў школе ўсе адзін аднаго ведаюць.

Будзе страх, што твая гісторыя, а стане вядомая іншым. А вось у цэнтры, дзе ўсё канфідэнцыяльна, прыходзяць добраахвотна. Тут можна нават прайсці тэст на ВІЧ — бясплатна і ананімна. І, дарэчы, даступна гэта не толькі падлеткам: праверыцца можа кожны ва ўзросце да 24 гадоў. Робіцца тэст літаральна за 20 хвілін. На праверку бярэцца не кроў, а сліна з рота, а сам аднаразовы інструмент вельмі падобны на тэст на цяжарнасць: адна палоска — здаровы, дзве — заражаны. Такім жа чынам можна запісацца ў цэнтр і на агляд гінеколага, і на тэст на захворванні, якія перадаюцца палавым шляхам, і на ўльтрагукавое абследаванне.

Адрасы і тэлефоны ўсіх «Цэнтраў, дружалюбных падлеткам», ёсць на сайце junіor.by. Дапамога канфідэнцыяльная і бясплатная.

Кацярына ЖОРАВА

Загаловак у газеце: Інтымны прабел

Выбар рэдакцыі

Культура

Адэльск: турыстычная Мекка на прыграніччы

Адэльск: турыстычная Мекка на прыграніччы

Адэльск — унікальнае месца. Ціхая вёска на самым ускрайку заходняй мяжы становіцца з кожным годам усё больш знакамітай.

Грамадства

Як хутка людзі змогуць стаць менш агрэсіўнымі?

Як хутка людзі змогуць стаць менш агрэсіўнымі?

 Псіхолаг Раман Кручкоў упэўнены, што на самай справе агрэсія ўласціва ўсім людзям.  

Грамадства

Археалагічны комплекс «Бярэсце» стане першай пляцоўкай святкавання тысячагоддзя

Археалагічны комплекс «Бярэсце» стане першай пляцоўкай святкавання тысячагоддзя

Археалагічны музей «Бярэсце» і навакольная тэрыторыя перажываюць вялікае абнаўленне. 

Культура

Існавала павер'е, што на Русальны тыдзень нельга хадзіць у лес

Існавала павер'е, што на Русальны тыдзень нельга хадзіць у лес

«Прыйшло лета, спякота, і мы ўсё часцей і часцей ідзём на рэчку».