23 Верасень, нядзеля

Вы тут

«Бедаваць — бедавалі, але пра жарты не забывалі»


Фота mikashevichi.ru.

З Фундамінкі Буда-Кашалёўскага раёна, дзе наша сям'я ў час вайны знаходзілася ў бежанцах, мы вярнуліся ў родныя мясціны, у Чачэрск, ушчэнт знерваваныя, з цяжэнным камянюкам на душы: замест хаты — папялішча, пасярод якога сумна і адзінока тырчалі абгарэлыя рэшткі пячной трубы. У бацькі і маткі адразу ж роспачна зашкраблося ў галаве: дзе прытуліцца? Як жыць? З аднагадовай хворай Марусяй сем чалавек нас. У вялікай трывозе Андрэевіч і Кірылаўна пабрылі па вуліцы ў разведку. А там — воку няма як зачапіцца за якуюсь будыніну. Бо ўсё — мёртвае. У шэрым і чорным попеле, у галавешках. І зусім, нечакана ўжо (от радасць!) побач з высокай разгалістай ліпай — домік. Стаіўся, схаваўся і на свет як бы горда і здзіўлена паглядвае: маўляў, вось я! Нашых бабы Мар'і і яе другога мужа дзеда Майсея (першы, Кірыл, ад якога мая маці, загінуў у час Першай сусветнай вайны) домік. Цалюсенькі!

Не буду распавядаць, якой цёплай была сустрэча з роднымі, як мы ўладкаваліся там, але зазначу наступнае. У домік-хатку набілася каля трыццаці чалавек. І ўсё — радня. Спалі хто дзе: на ложках, на лавах, на печы, а больш за ўсё — покатам, бокам у бок, на падлозе. У цеснаце, ды не ў крыўдзе. Тое ж самае, ведаю, было і ў іншых ацалелых хатах: гора аб'ядноўвала, згуртоўвала народ, выкоўвала ў людзях цярплівасць, спачуванне, дабрыню, павагу адзін да аднаго.

Названай вышэй катэгорыі люду, вядома ж, пашанцавала. А колькі ж было гаротнікаў, у якіх ні хаты, ні радні, ні кала, ні двара! Многа!

У спешцы закопваліся яны ў зямлю, ладзілі там жытло. Сырое, вільготнае, няўтульнае, але ўсё ж жытло. З бясконцай надзеяй на будучае. На лепшае.

Тая ж надзея цяпліла душы і нашай сям'і, якая да вайны (бацькі расказвалі) займала прасторны, з прыгожым і вясёлым фасадам на вуліцу, дом. Пасярод агарода, на самым высокім месцы яго, засталася недабудаваная, дзядзькі Конкі, хаціна. Яна была з франтонамі пад дахам і нават са столлю. Немцы ўсцягнулі на яе гармату і абстрэльвалі адтуль пазіцыі чырвонаармейцаў. Да вайны дзядзька некалькі гадоў вадзіў у Ленінградзе трамваі, пакуль пад яго колы не трапіла адна жанчына. Якая віна яго ў гэтым была, мы не ведалі, але, хоць справа да суда тады не дайшла, ён вымушаны быў сабраць манаткі, вярнуцца на радзіму і ўзяцца за тое будаўніцтва. А потым ён, халасцяк, апынуўся на фронце. Ва Украіне трапіў у палон, з якога ўцёк да партызанаў, а праз некаторы час — зноў палон, з групай народных мсціўцаў. Як фашысты ні катавалі іх, як ні прымушалі прызнацца, дзе базіруецца іх атрад, але так нічога ні ў кога не здабылі. І тады партызанаў загналі ў лазню, забілі акенцы і дзверы ў апарню і пад пагрозай расправы загадалі гаспадару падворка паліць і паліць у печы, што той і рабіў. Раніцай выявілася, што ад чаду там усе і паатручваліся. Пра гэта нашаму бацьку ў пісьме паведаміў той чалавек, пасля чаго Андрэевіч зразумеў, што трэба брацца за гэту хату самому, бо яна ўжо — наша. А пакуль жылі ў бабы і дзеда.

Аб апошнім маю ахвоту даць некалькі штрышкоў, бо асоба гэта даволі каларытная. Высачэзны, размашысты ў плячах, з адной чамусьці завушніцай. І яшчэ. Указальны палец яго левай рукі тарчмака ўссядаў на сярэдні палец. Але, нягледзячы на гэта, дзед быў адмысловым майстрам сталярнай і цяслярнай справы. Калі народ пачаў адбудоўвацца, ён быў нарасхват. У мае абавязкі ўваходзіла насіць яму гарачыя абеды, і тады бачыў я яго моц. Пры распілоўцы на спецыяльным прыстасаванні бярвенняў ён заўсёды стаяў уверсе і падганяў таго мужыка, што быў унізе: давай-давай! У абед без часнаку не абыходзіўся, а калі, было такое, гаспадар падносіў работнікам чарку, ён ніколі не адмаўляўся ад яе. Адзін глыток — і няма цэлай шклянкі самагонкі. Яго ж кампаньёнам такое было не пад сілу. Дзед Майсей пайшоў на той свет на дзясятым дзясятку, намнога перажыўшы бабу. Людзі дзівіліся: усе зубы ў яго былі цалюткія, пэўна, ад таго часнаку, а вось вочы яго ўжо нічога не бачылі. Пэўна, ад той празмернай натугі, якая выпала на яго долю.

Дзед дапамог прывесці нашу хату ў парадак, і мы ўлезлі ў яе куды раней, чым іншыя. Яна была на дзве палавіны, з прыбудаванымі пасля ўжо талакой сенцамі і хлявамі.

Часцяком доўгімі асеннімі і зімнімі вечарамі, калі ззаду заставалася заўважна менш хатніх і калгасных спраў, у нашым доме сабіралася цэлая гурба людзей, да дваццаці і больш жанчын і мужыкоў з зямлянак, бліндажоў і незакончаных халодных будынін, дзе ўжо з горам папалам можна было туліцца. Сярод іх: сват Міхась з калматымі, як у Брэжнева, брывамі, які прыхопліваў з сабой жонку Куліну і (добра памятаю) на народзе нязменна называў яе «асінавая папірашка», і яна на гэта ні грама не крыўдзілася і толькі кудлачыла яго чупрыну; а таксама наш дзядзька Санька з ціхенькай і прыветнай «палавінкай» Лісаветкай. Усе ўсаджваліся на лаўкі і нетаропка дзяліліся навінамі, вялі рознага роду размовы, лушчылі гарбузовыя семкі, а іншым разам напаўголася спявалі.

Бацька ж, яго сябар з дзяцінства Люха, Васіль Малец і Іван Сэкун, якога заўсёды суправаджала здаравенная нямецкая аўчарка Рэкс, займалі месца за сталом. Гэтая заядлая чацвёрка азартна рэзалася ў «тысячу», а некалькі разявак-балельшчыкаў, прымасціўшыся на чым-небудзь збоку або проста стоячы, цікавалі за карцёжнікамі.

Мужыкі смакталі самакруткі, смярдзючыя і тытунёвыя дымы якіх ірванымі аблачынкамі плылі да столі і туманілі памяшканне. Жанчыны маўчалі да таго часу, пакуль, здавалася, не было ўжо чым дыхаць, і пачыналі выказваць свае прэтэнзіі: майце сумленне. Хто-небудзь з мужыкоў прыадчыняў дзверы ў сенцы, і скразнячок рабіў сваю справу. А курцы зноў смалілі, і зноў паўтаралася тое ж самае.

Нярэдка гульня заканчвалася апоўначы. І ніхто раней гэтага не разыходзіўся. Бо наперадзе, ведалі, цікавая інтрыгуючая развязка. І вось яна, жаданая. Пераможца громка называе імёны аўтсайдараў і раіцца з публікай, з чаго пачынаць?

— З гаўкання! — дружна чуецца ў адказ.

Лідар заганяе першага няўдачніка пад лаву, дзе прымасціліся жанчыны, і загадвае:

— Пакажы, што робіць Хведзькава сучка, калі зашчэміцца ў Пракопавым плятні.

І той танюсенькім дыскантам то скуголіць, напускаючы на гледачоў-слухачоў сумныя матывы, то нібы заліваецца енкам-плачам з усімі прыдуманымі ім нюансамі. І гэтак паўтараецца столькі разоў, колькі «балаў» не дабраў няўдачнік.

— А ну ўяві сабе, што ты Рэкс, — дае каманду лідар другой «ахвяры».

Той становіцца на карачкі, і з яго вырываецца такі громкі і грозны бас, што прыкімораны пад сталом Рэкс усхопліваецца з месца і сваімі разумнымі вачыма пачынае шукаць «калегу»-канкурэнта.

А трэці «артыст» так выводзіць у комінкавую трубу нудную піліпаўскую воўчую песню, што Рэкс натапырваецца і нервова б'е хвастом па падлозе.

А то яшчэ разыгрывалася камедыя «Язда на жарабку». Пераможца, пераўвасобіўшыся ў Аляксандра Македонскага ці Чапаева, залазіў на «каня» і рыссю ці галопам пускаўся на ім ад акна да парога і назад, размахваючы «кап'ём» ці «шабляй», а другой рукой ухапіўшыся за чупрыну ці вуха няўдачніка. Зацугляная «жывёліна» то адчайна падбрыквала, то скубла траўку, то прыпадала «пысай» да вадзіцы, то спрабавала ўкусіць ездака за нагу, то падала ў знямозе, каб адпачыць. Усё залежала ад каманды лідара і фантазіі самога аўтсайдара.

Ці трэба казаць, паважаныя чытачы, які рогат стаяў у хаце ад гэтых вясёлых, гумарных відовішчаў, як узнімаўся настрой людзей, хоць няхай сабе і на кароткі час, прэч адганяючы ад іх клапотныя думкі нялёгкай пасляваеннай паўсядзённасці.

З тым і разыходзіліся, каб праз некалькі дзён зноў сысціся тут і трохі падурэць-пашуткаваць. Настроіць сябе на аптымістычны лад.

Уладзімір ПЕРНІКАЎ

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

23 верасня 1943 года, савецкімі войскамі быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў першы населены пункт Беларусі — раённы цэнтр Камарын.

Грамадства

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Ад дапамогі дома пажылым і да стварэння крызісных пакояў для ахвяр хатняга гвалту.

Грамадства

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Актыўная фаза камандна-штабнога вучэння Узброеных Сіл прайшла ў Беларусі ў верасні.